عرفاي قرن نهم هجري

وي از اصحاب و شاگردان خواجه بهاء الدين محمد نقشبند است. خواجه توجه ويژه اي به او نشان مي داد، به گونه اي که بسياري را براي تربيت به دست او مي سپرد و براي پس از خود نيز وي را خليفه ي خويش معيّن نمود.
سه‌شنبه، 15 ارديبهشت 1394
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
عرفاي قرن نهم هجري
 عرفاي قرن نهم هجري

 

نويسنده: علي اميني نژاد




 

1. خواجه محمد پارسا (م 822)

وي از اصحاب و شاگردان خواجه بهاء الدين محمد نقشبند است. خواجه توجه ويژه اي به او نشان مي داد، به گونه اي که بسياري را براي تربيت به دست او مي سپرد و براي پس از خود نيز وي را خليفه ي خويش معيّن نمود.
خواجه پارسا صاحب تأليفات مهمي است، از جمله کتاب زيباي فصل الخطاب و همين طور شرح فصوص الحکم مي باشد. او در مسافرت به خانه ي خدا در مدينه وفات مي کند و محقق فناري بر وي نماز مي گزارد. فرزندش خواجه ابونصر پارسا نيز از عرفاست. وي از پدر خود درباره ي فصوص الحکم ابن عربي جملاتي را حکايت مي کند. از آن جمله آنکه مي گويد: والد ما چنين گفته: «فصوص جان است و فتوحات دل» و همچنين گفته: «هر کس فصوص را خوب بداند، انگيزه ي پيروي از رسول الله (صلي الله عليه و آله و سلم) در وي قوّت مي گيرد». (1)

2. شاه نعمت الله ولي (ظ م 834)

وي از مشاهير عارفان ايراني و مؤسسه سلسله ي «نعمت اللهية» است. در تربيت نفوس و تکميل مريدان يد طولايي داشت و در اين زمينه جذابيت فوق العاده اي نشان داده است و جمعيت هاي فراواني به سوي او روي آورده بودند.
او که سلسله ي نسبش به امام باقر (عليه السلام) مي رسد، از شاگردان بزرگ شيخ عبدالله يافعي در مکه بود و هفت سال آنجا مقيم بود و سپس در سمرقند، هرات، يزد و در نهايت در ماهان کرمان زندگي کرد. شاه نعمت الله علاوه بر صد رساله اي که از او باقي مانده، (2) ديوان اشعار عارفانه اي دارد. گفته مي شود با حافظ ملاقاتي داشته و بين آن دو اختلافاتي بوده است و برخلاف حافظ که بيشتر اهل ملامت بود و از تعريف کردن خود تبري مي جست، او بسيار خود و مقامات عرفاني خويش را بر زبان مي آورد و مي ستود.

3. محمدبن حمزه ي فناري رومي (م 834)

وي که اهل ترکيه است، در عرفان نظري از محققين طراز اول است و در اين زمينه آثار فراواني دارد، اما مهم ترين اثر او که از آثار مهم عرفاني قرن نهم نيز هست، مصباح الانس است که در آن مفتاح الغيب صدرالدين قونوي را شرح داده است. در اين کتاب از اقوال و آراي عرفاي برجسته همانند ابن عربي، جندي و در درجه ي اول قونوي و فرغاني استفاده هاي فراوان مي برد. از اين جهت اين کتاب دروازه اي براي راهيابي و آشنايي با بسياري از آثار درجه اول عرفاني است و هم اينک در سطح سوم حوزه هاي عرفاني تدريس مي شود.

4. صائن الدين علي بن محمد ترکه ي اصفهاني (م 835)

وي نوه ي ابوحامد ترکه است و همانند او ابتدا فيلسوف مشايي بوده و سپس به عرفان روي مي آورد. بنابراين، زبان تحليل فلسفي وي مانند جدش غني و قوي است. مهم ترين آثار او شرح فصوص الحکم و تمهيد القواعد است که اثر اخير شرح قواعد التوحيد جدش مي باشد و به تدريج به عنوان اولين متن درسي عرفاني قرار گرفت.

5. شمس الدين محمد لاهيجي (م قبل از 900)

وي از لاهيجان گيلان است، اما در شيراز مي زيسته و معاصر فيلسوفان بزرگي همانند صدرالدين دشتکي و دواني است که همه ي آنها با تجليل از او ياد مي نمايند، ولي مهم ترين عامل شهرتش، شرح او بر گلشن راز شيخ محمود شبستري با نام مفاتيح الاعجاز في شرح گلشن راز است. (3) شهيد مطهري درباره ي لاهيجي مي نويسد: «وي مريد سيدمحمد نوربخش بوده است و سيدمحمد نوربخش شاگرد ابن فهد حلي. در شرح گلشن راز (صفحه 698) سلسله ي فقر خود را که از سيدمحمد نوربخش شروع و به معروف کرخي مي رسد و سپس به حضرت رضا (عليه السلام) و ائمه ي پيشين تا حضرت رسول (صلي الله عليه و آله و سلم) ذکر مي کند و نام اين سلسله را «سلسلة الذهب» مي نهد». (4) هانري کربن تاريخ وفات او را سال 912 ق نقل مي کند، (5) لکن شهيد مطهري مي گويد: «تاريخ دقيق وفاتش معلوم نيست، اما گويا قبل از سال 900 ق بوده است». (6)

7. نورالدين عبدالرحمن جامي (م 898)

وي در اصل اصفهاني است؛ زيرا اجدادش از آنجا بوده و سپس به جام خراسان مهاجرت مي کنند. پدرش از علما و بزرگان بوده است.
جامي از همان ابتدا نبوغ سرشاري داشته و در تحصيل علوم مختلف استعداد شگرفي داشت، به صورتي که در بيشتر رشته هاي علمي تحصيلات بسيار عالي يافته، در غالب آنها نيز تأليفاتي ارزنده و ماندگار ارائه کرده است. وي در عرفان شاگرد عبيدالله احرار و سعدالدين محمد کاشغري است که جانشين خواجه بهاء الدين نقشبند، مؤسس سلسله ي «نقش بنديه» بوده است. (7) بنابراين، جامي از عرفاي سلسله ي نقش بنديه است که با يک واسطه به مؤسس آن مي رسد. وي شاگرداني پرورش داده است که از جمله معاريف آنها، عبدالغفور لاري (م 912 ق) مي باشد که شرح مشکلات نفحات الانس را نوشته است. (8)
همچنان که گفته شد، جامي در علوم مختلف صاحب آثار است، اما در عرفان، وي آخرين شارح برجسته و مهم افکار عربي در آن عصرهاست و از اين جهت ما او را پايان دوره ي سوم عرفان اسلامي برمي شماريم. اولين اثر عرفاني او که اهميت فراواني دارد نقدالنصوص است که با تلاش هاي قابل تقدير «ويليام چيتيک» به صورتي بسيار زيبا و فني انتشار يافته است و گويا آخرين اثر عرفاني او شرح فصوص الحکم مي باشد و جالب است که آخرين تأليف او در علم نحو و شرح کافيه ابن حاجب مي باشد که اين شرح ساليان سال جزء کتب درسي حوزه هاي ادبي بوده و از منابع دست اول در ادبيات عرب محسوب مي شود.
از ديگر آثار مهم جامي: اشعة اللمعات در شرح لمعات عراقي، لوامع، لوايح، رسالة في الوجود، رساله ي تحقيق مذهب صوفي، متکلم و حکيم، ديوان هاي مختلف شعري و نفحات الانس است که اثر اخير در شرح احوال عرفاست و مورد توجه محققان پسين قرار گرفته است.

پي‌نوشت‌ها:

1. جامي، نفحات الانس، ص 397.
2. هانري کربن، تاريخ فلسفه ي اسلامي، ص 438.
3. همان، ص 434.
4. مرتضي مطهري، کليات علوم اسلامي، ج2، ص 124.
5. هانري کربن، تاريخ فلسفه ي اسلامي، ص 434.
6. مرتضي مطهري، کليات علوم اسلامي، ج2، ص 124.
7. هانري کربن، تاريخ فلسفه ي اسلامي، ص440.
8. مقدمه ي محمود عابدي بر نفحات الانس، ص 11.

منبع مقاله :
اميني نژاد، علي؛ (1390)، آشنايي با مجموعه عرفان اسلامي (كليات، تاريخ عرفان، عرفان نظري، عرفان عملي و...)، قم: انتشارات مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني (رحمه الله)، چاپ دوم



 

 

تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
درگیری فیزیکی در جریان مناظره زنده تلویزیونی در ارمنستان + فیلم
play_arrow
درگیری فیزیکی در جریان مناظره زنده تلویزیونی در ارمنستان + فیلم
نبویان: اگر محاصره برداشته شود حاصل فشارهای نیروهای مسلح در تنگه هرمز است نه امضای تفاهم‌نامه و مذاکره + فیلم
play_arrow
نبویان: اگر محاصره برداشته شود حاصل فشارهای نیروهای مسلح در تنگه هرمز است نه امضای تفاهم‌نامه و مذاکره + فیلم
تصاویر از حمله پهپادی ایران به پایگاه آمریکا در کویت در جنگ رمضان + فیلم
play_arrow
تصاویر از حمله پهپادی ایران به پایگاه آمریکا در کویت در جنگ رمضان + فیلم
سرهنگ‌ تاجیک: آموزش «جان‌فدا» در ۱۰۰ میدان کشور برگزار می‌شود
play_arrow
سرهنگ‌ تاجیک: آموزش «جان‌فدا» در ۱۰۰ میدان کشور برگزار می‌شود
خنجر یمنی روی گلوی مزدوران سعودی
play_arrow
خنجر یمنی روی گلوی مزدوران سعودی
ما شاخ آمریکایی‌ها را خواهیم شکست
play_arrow
ما شاخ آمریکایی‌ها را خواهیم شکست
بازگشت رونالدینیو به فوتبال در ۴۶ سالگی؛ اسطوره برزیلی پس از ۱۱ سال دوباره به میدان رفت + فیلم
play_arrow
بازگشت رونالدینیو به فوتبال در ۴۶ سالگی؛ اسطوره برزیلی پس از ۱۱ سال دوباره به میدان رفت + فیلم
پیشنهادهای خارجی به امیرحسین زارع؛ از مرسدس‌بنز تا آپارتمان لوکس برای تغییر تابعیت + فیلم
play_arrow
پیشنهادهای خارجی به امیرحسین زارع؛ از مرسدس‌بنز تا آپارتمان لوکس برای تغییر تابعیت + فیلم
لایه‌های پنهان سفر رئیس موساد به آمریکا
play_arrow
لایه‌های پنهان سفر رئیس موساد به آمریکا
شهید محمود باقری: سید مجید موسوی شهید زنده است
play_arrow
شهید محمود باقری: سید مجید موسوی شهید زنده است
نگاهی به یک قرن مجاهدت مرحوم آیت الله العظمی حسین وحید خراسانی
play_arrow
نگاهی به یک قرن مجاهدت مرحوم آیت الله العظمی حسین وحید خراسانی
سخنرانی تاریخی آیت الله وحید خراسانی
play_arrow
سخنرانی تاریخی آیت الله وحید خراسانی
تفاوت استراتژی و تاکتیک در علوم ژئوپلیتیک و روابط راهبردی
تفاوت استراتژی و تاکتیک در علوم ژئوپلیتیک و روابط راهبردی
پاداش‌ها و درس‌های بیماری؛ از اجر مضاعف تا الگوی عملی برای مؤمنان
پاداش‌ها و درس‌های بیماری؛ از اجر مضاعف تا الگوی عملی برای مؤمنان
غرق‌شدن ۲ نفتکش متخلف در تنگه هرمز با اصابت به مین دریایی
play_arrow
غرق‌شدن ۲ نفتکش متخلف در تنگه هرمز با اصابت به مین دریایی