عرفاي قرن نهم هجري

وي از اصحاب و شاگردان خواجه بهاء الدين محمد نقشبند است. خواجه توجه ويژه اي به او نشان مي داد، به گونه اي که بسياري را براي تربيت به دست او مي سپرد و براي پس از خود نيز وي را خليفه ي خويش معيّن نمود.
سه‌شنبه، 15 ارديبهشت 1394
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
عرفاي قرن نهم هجري
 عرفاي قرن نهم هجري

 

نويسنده: علي اميني نژاد




 

1. خواجه محمد پارسا (م 822)

وي از اصحاب و شاگردان خواجه بهاء الدين محمد نقشبند است. خواجه توجه ويژه اي به او نشان مي داد، به گونه اي که بسياري را براي تربيت به دست او مي سپرد و براي پس از خود نيز وي را خليفه ي خويش معيّن نمود.
خواجه پارسا صاحب تأليفات مهمي است، از جمله کتاب زيباي فصل الخطاب و همين طور شرح فصوص الحکم مي باشد. او در مسافرت به خانه ي خدا در مدينه وفات مي کند و محقق فناري بر وي نماز مي گزارد. فرزندش خواجه ابونصر پارسا نيز از عرفاست. وي از پدر خود درباره ي فصوص الحکم ابن عربي جملاتي را حکايت مي کند. از آن جمله آنکه مي گويد: والد ما چنين گفته: «فصوص جان است و فتوحات دل» و همچنين گفته: «هر کس فصوص را خوب بداند، انگيزه ي پيروي از رسول الله (صلي الله عليه و آله و سلم) در وي قوّت مي گيرد». (1)

2. شاه نعمت الله ولي (ظ م 834)

وي از مشاهير عارفان ايراني و مؤسسه سلسله ي «نعمت اللهية» است. در تربيت نفوس و تکميل مريدان يد طولايي داشت و در اين زمينه جذابيت فوق العاده اي نشان داده است و جمعيت هاي فراواني به سوي او روي آورده بودند.
او که سلسله ي نسبش به امام باقر (عليه السلام) مي رسد، از شاگردان بزرگ شيخ عبدالله يافعي در مکه بود و هفت سال آنجا مقيم بود و سپس در سمرقند، هرات، يزد و در نهايت در ماهان کرمان زندگي کرد. شاه نعمت الله علاوه بر صد رساله اي که از او باقي مانده، (2) ديوان اشعار عارفانه اي دارد. گفته مي شود با حافظ ملاقاتي داشته و بين آن دو اختلافاتي بوده است و برخلاف حافظ که بيشتر اهل ملامت بود و از تعريف کردن خود تبري مي جست، او بسيار خود و مقامات عرفاني خويش را بر زبان مي آورد و مي ستود.

3. محمدبن حمزه ي فناري رومي (م 834)

وي که اهل ترکيه است، در عرفان نظري از محققين طراز اول است و در اين زمينه آثار فراواني دارد، اما مهم ترين اثر او که از آثار مهم عرفاني قرن نهم نيز هست، مصباح الانس است که در آن مفتاح الغيب صدرالدين قونوي را شرح داده است. در اين کتاب از اقوال و آراي عرفاي برجسته همانند ابن عربي، جندي و در درجه ي اول قونوي و فرغاني استفاده هاي فراوان مي برد. از اين جهت اين کتاب دروازه اي براي راهيابي و آشنايي با بسياري از آثار درجه اول عرفاني است و هم اينک در سطح سوم حوزه هاي عرفاني تدريس مي شود.

4. صائن الدين علي بن محمد ترکه ي اصفهاني (م 835)

وي نوه ي ابوحامد ترکه است و همانند او ابتدا فيلسوف مشايي بوده و سپس به عرفان روي مي آورد. بنابراين، زبان تحليل فلسفي وي مانند جدش غني و قوي است. مهم ترين آثار او شرح فصوص الحکم و تمهيد القواعد است که اثر اخير شرح قواعد التوحيد جدش مي باشد و به تدريج به عنوان اولين متن درسي عرفاني قرار گرفت.

5. شمس الدين محمد لاهيجي (م قبل از 900)

وي از لاهيجان گيلان است، اما در شيراز مي زيسته و معاصر فيلسوفان بزرگي همانند صدرالدين دشتکي و دواني است که همه ي آنها با تجليل از او ياد مي نمايند، ولي مهم ترين عامل شهرتش، شرح او بر گلشن راز شيخ محمود شبستري با نام مفاتيح الاعجاز في شرح گلشن راز است. (3) شهيد مطهري درباره ي لاهيجي مي نويسد: «وي مريد سيدمحمد نوربخش بوده است و سيدمحمد نوربخش شاگرد ابن فهد حلي. در شرح گلشن راز (صفحه 698) سلسله ي فقر خود را که از سيدمحمد نوربخش شروع و به معروف کرخي مي رسد و سپس به حضرت رضا (عليه السلام) و ائمه ي پيشين تا حضرت رسول (صلي الله عليه و آله و سلم) ذکر مي کند و نام اين سلسله را «سلسلة الذهب» مي نهد». (4) هانري کربن تاريخ وفات او را سال 912 ق نقل مي کند، (5) لکن شهيد مطهري مي گويد: «تاريخ دقيق وفاتش معلوم نيست، اما گويا قبل از سال 900 ق بوده است». (6)

7. نورالدين عبدالرحمن جامي (م 898)

وي در اصل اصفهاني است؛ زيرا اجدادش از آنجا بوده و سپس به جام خراسان مهاجرت مي کنند. پدرش از علما و بزرگان بوده است.
جامي از همان ابتدا نبوغ سرشاري داشته و در تحصيل علوم مختلف استعداد شگرفي داشت، به صورتي که در بيشتر رشته هاي علمي تحصيلات بسيار عالي يافته، در غالب آنها نيز تأليفاتي ارزنده و ماندگار ارائه کرده است. وي در عرفان شاگرد عبيدالله احرار و سعدالدين محمد کاشغري است که جانشين خواجه بهاء الدين نقشبند، مؤسس سلسله ي «نقش بنديه» بوده است. (7) بنابراين، جامي از عرفاي سلسله ي نقش بنديه است که با يک واسطه به مؤسس آن مي رسد. وي شاگرداني پرورش داده است که از جمله معاريف آنها، عبدالغفور لاري (م 912 ق) مي باشد که شرح مشکلات نفحات الانس را نوشته است. (8)
همچنان که گفته شد، جامي در علوم مختلف صاحب آثار است، اما در عرفان، وي آخرين شارح برجسته و مهم افکار عربي در آن عصرهاست و از اين جهت ما او را پايان دوره ي سوم عرفان اسلامي برمي شماريم. اولين اثر عرفاني او که اهميت فراواني دارد نقدالنصوص است که با تلاش هاي قابل تقدير «ويليام چيتيک» به صورتي بسيار زيبا و فني انتشار يافته است و گويا آخرين اثر عرفاني او شرح فصوص الحکم مي باشد و جالب است که آخرين تأليف او در علم نحو و شرح کافيه ابن حاجب مي باشد که اين شرح ساليان سال جزء کتب درسي حوزه هاي ادبي بوده و از منابع دست اول در ادبيات عرب محسوب مي شود.
از ديگر آثار مهم جامي: اشعة اللمعات در شرح لمعات عراقي، لوامع، لوايح، رسالة في الوجود، رساله ي تحقيق مذهب صوفي، متکلم و حکيم، ديوان هاي مختلف شعري و نفحات الانس است که اثر اخير در شرح احوال عرفاست و مورد توجه محققان پسين قرار گرفته است.

پي‌نوشت‌ها:

1. جامي، نفحات الانس، ص 397.
2. هانري کربن، تاريخ فلسفه ي اسلامي، ص 438.
3. همان، ص 434.
4. مرتضي مطهري، کليات علوم اسلامي، ج2، ص 124.
5. هانري کربن، تاريخ فلسفه ي اسلامي، ص 434.
6. مرتضي مطهري، کليات علوم اسلامي، ج2، ص 124.
7. هانري کربن، تاريخ فلسفه ي اسلامي، ص440.
8. مقدمه ي محمود عابدي بر نفحات الانس، ص 11.

منبع مقاله :
اميني نژاد، علي؛ (1390)، آشنايي با مجموعه عرفان اسلامي (كليات، تاريخ عرفان، عرفان نظري، عرفان عملي و...)، قم: انتشارات مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني (رحمه الله)، چاپ دوم



 

 

تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
روز تکریم مادران و همسران شهدا؛ از ادای دین نمادین تا مسئولیت اجتماعی
روز تکریم مادران و همسران شهدا؛ از ادای دین نمادین تا مسئولیت اجتماعی
از اسنپ‌شاپ بخر، شانسِ بُردن فولکس ID.4 رو بالا ببر!
از اسنپ‌شاپ بخر، شانسِ بُردن فولکس ID.4 رو بالا ببر!
ایثار یا خود فراموشی؟ الگوی فاطمی براساس قرآن و روایات
ایثار یا خود فراموشی؟ الگوی فاطمی براساس قرآن و روایات
پس از حذف فیزیکی ولی فقیه، نوبت حذف اسلام سیاسی است
play_arrow
پس از حذف فیزیکی ولی فقیه، نوبت حذف اسلام سیاسی است
فریب روباه دم بریده را نخورید...!
play_arrow
فریب روباه دم بریده را نخورید...!
کراکت سیب‌زمینی قلبی با مرغ و پنیر 🧡
play_arrow
کراکت سیب‌زمینی قلبی با مرغ و پنیر 🧡
چه می کنیم!؟
play_arrow
چه می کنیم!؟
حجت الاسلام والمسلمین احمد اولیایی در جمع عزاداران فاطمی _ فاطمیه 1405 _ بیت الزهراء
music_note
حجت الاسلام والمسلمین احمد اولیایی در جمع عزاداران فاطمی _ فاطمیه 1405 _ بیت الزهراء
روضه خوانی حجت الاسلام والمسلمین حسینی نژاد - فاطمیه 1405
music_note
روضه خوانی حجت الاسلام والمسلمین حسینی نژاد - فاطمیه 1405
آیا ژن‌ها سرنوشت اخلاقی ما را تعیین می‌کنند؟ مرز وراثت و انتخاب
آیا ژن‌ها سرنوشت اخلاقی ما را تعیین می‌کنند؟ مرز وراثت و انتخاب
تصاویر خارق‌العاده از شکار مزدوران سعودی توسط تک تیراندازان یمنی
play_arrow
تصاویر خارق‌العاده از شکار مزدوران سعودی توسط تک تیراندازان یمنی
ایران، گورستان پهپادهای آمریکا
play_arrow
ایران، گورستان پهپادهای آمریکا
دستگیری باند گروگان‌گیری اتباع خارجی و آزادی ۲ گروگان
play_arrow
دستگیری باند گروگان‌گیری اتباع خارجی و آزادی ۲ گروگان
قرائت پاسخ رهبر شهید انقلاب به نامه حداد عادل درباره اهدای کتابخانه شخصی وی به بنیاد دایرةالمعارف انقلاب اسلامی
play_arrow
قرائت پاسخ رهبر شهید انقلاب به نامه حداد عادل درباره اهدای کتابخانه شخصی وی به بنیاد دایرةالمعارف انقلاب اسلامی
تظاهرات دانشجویان در بروکسل در حمایت از فلسطین
play_arrow
تظاهرات دانشجویان در بروکسل در حمایت از فلسطین