نگاهی به شعر بوشکور بلخی

و در آثاری چون لغت فرس اسدی و ترجمان البلاغه ثبت شده است. همین بیت منوچهری حکایت از مهارت و شهرت او در روزگارش دارد و بی تردید از سخن سرایان استاد قرن چهارم بوده. وی پایان عهد رودکی و آغاز عهد فردوسی را
يکشنبه، 14 تير 1394
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
نگاهی به شعر بوشکور بلخی
 نگاهی به شعر بوشکور بلخی

 

نویسنده: دکتر سیدمحمد ترابی




 

در هیچ یک از مأخذها نام این شاعر ذکر نشده اما کنیه او بوشکور از همه قدیم‌تر در این بیت منوچهری:

از حکیمان خراسان کو شهید و رودکی *** بوشکور بلخی و بوالفتح بستی هکذی

و در آثاری چون لغت فرس اسدی و ترجمان البلاغه ثبت شده است. همین بیت منوچهری حکایت از مهارت و شهرت او در روزگارش دارد و بی تردید از سخن سرایان استاد قرن چهارم بوده. وی پایان عهد رودکی و آغاز عهد فردوسی را درک کرده است زیرا مؤلف المعجم می‌گوید بوشکور مضمون این بیت خود:

مگر پیش بنشاندت روزگار *** که به زو نیابی تو آموزگار

را از این بیت رودکی:

هر که نامخت از گذشت روزگار *** نیز ناموزد ز هیچ آموزگار

گرفته است. مولد او بلخ بود. از آغاز زندگانی‌اش اطلاعی در دست نیست. بعدها از بلخ به بخارا مهاجرت کرد و مداح امیران و رجال آن سامان شد. از آثار او ابیات پراکنده‌ای موجود است که برخی از آن‌ها متعلق به قصیده‌های ابوشکور است و باقی اشعاری است که به بحر متقارب که گویا از منظومه‌ای بوده که عوفی به نام آفرین نامه به ابوشکور نسبت داده است. این منظومه باید در حدود سال 333 تا 336 هـ به نظم کشیده شده باشد. آنچه از آن بر جای مانده و به دست ما رسیده بیش‌تر از نوع حکمت و اندرز و موعظه است و در عین حال نشان می‌دهد که شعر بوشکور روان و ساده و خالی از تکلّف است.

بیت های ذیل از آفرین نامه نقل می‌شود:

به دشمن برت استواری مباد *** که دشمن درختی است تلخ از نها
درختی که تلخش بود گوهرا *** اگر چرب و شیرین دهی مر ورا
همان میوه تلخت آرد پدید *** از او چرب و شیرین نخواهی مزید
ز دشمن گر ایدون که یابی شکر *** گمان بر که زهر است هرگز مخور
سخن گر چه باشد گرانمایه‌تر *** فرومایه گردد ز کم پایه‌تر
سخن کز دهان بزرگان رود *** چو نیکو بود داستانی شود
نگین بدخشی بر انگشتری *** ز کم‌تر به کم‌تر خرد مشتری
سخن کاندرو سود نه جز زیان *** نباید که رانده شود بر زبان
شنیدم که باشد زبان سخن *** چو الماس برّان و تیغ کهن
سخن بفگند منبر و دار را *** ز سوراخ بیرون کشد مار را
سخن زهر و پازهر و گرم است و سرد *** سخن تلخ و شیرین و درمان و درد
سخن کز دهان ناهمایون جهد *** چو ماری است کز خانه بیرون جهد
نگه دار خود را ازو چون سزد *** که نزدیک‌تر را سبک‌تر گزد
از دور به دیدار تو اندر نگرستم *** مجروح شد آن چهره‌ی پر حسن و ملاحت
از غمزه‌ی تو خسته شد آزرده دل من *** وین حکم قضایی است جراحت به جراحت
ای گشته من از غم فراوان تو پست *** شد قامت من زدرد هجران تو شست
ای شسته من از فریب و دستان تو دست *** خود هیچ کسی به سیرت و سان تو هست؟
تا بدان جا رسیده دانش من *** که بدانم همی که نادانم

در تذکره‌ها و مآخذ تاریخ شعر و ادب فارسی پس از بوشکور و پیش از دقیقی از چند شاعر دیگر نامی و نشانی آمده است اما آثار باقی مانده از آنان چندان نیست که در این جا برای هر کدام عنوانی باز کنیم. ابوعبدالله محمد بن صالح ولوالجی، ابوطاهر طیب بن محمد خسروانی، ابوالعباس فضل بن عباس ربنجنی و ابوعبدالله محمد بن حسن معروفی بلخی از این شاعرانند و معمولاً ابیات پراکنده‌ی هر کدام را باید در تذکره‌ها و لغت نامه‌های قدیم فارسی جُست. از آن میان این چند بیت را که از معروفی بلخی دانسته‌اند نقل می‌کنیم.

این دل مسکین من اسیر هوا شد *** پیش هزاران هزار گونه بلا شد
جادوکی بند کرد و حیلت بر ما *** بندش بر ما برفت و حیله روا شد
حکم قضا بود وین قضا به دلم بر *** محکم از آن شد که یار یار قضا شد
هر چه بگویم ز من نگر که نگیری *** عقل جدا شد ز من که یار جدا شد
منبع مقاله :
ترابی، سیّدمحمد؛ (1392)، نگاهی به تاریخ و ادبیات ایران (جلد اول) (از روزگار پیش از اسلام تا پایان قرن هشتم)، تهران، انتشارات ققنوس، چاپ اول



 

 

تبلیغات در راسخون
نظرات کاربران
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
پس از حذف فیزیکی ولی فقیه، نوبت حذف اسلام سیاسی است
play_arrow
پس از حذف فیزیکی ولی فقیه، نوبت حذف اسلام سیاسی است
فریب روباه دم بریده را نخورید...!
play_arrow
فریب روباه دم بریده را نخورید...!
کراکت سیب‌زمینی قلبی با مرغ و پنیر 🧡
play_arrow
کراکت سیب‌زمینی قلبی با مرغ و پنیر 🧡
چه می کنیم!؟
play_arrow
چه می کنیم!؟
حجت الاسلام والمسلمین احمد اولیایی در جمع عزاداران فاطمی _ فاطمیه 1405 _ بیت الزهراء
music_note
حجت الاسلام والمسلمین احمد اولیایی در جمع عزاداران فاطمی _ فاطمیه 1405 _ بیت الزهراء
روضه خوانی حجت الاسلام والمسلمین حسینی نژاد - فاطمیه 1405
music_note
روضه خوانی حجت الاسلام والمسلمین حسینی نژاد - فاطمیه 1405
آیا ژن‌ها سرنوشت اخلاقی ما را تعیین می‌کنند؟ مرز وراثت و انتخاب
آیا ژن‌ها سرنوشت اخلاقی ما را تعیین می‌کنند؟ مرز وراثت و انتخاب
تصاویر خارق‌العاده از شکار مزدوران سعودی توسط تک تیراندازان یمنی
play_arrow
تصاویر خارق‌العاده از شکار مزدوران سعودی توسط تک تیراندازان یمنی
ایران، گورستان پهپادهای آمریکا
play_arrow
ایران، گورستان پهپادهای آمریکا
دستگیری باند گروگان‌گیری اتباع خارجی و آزادی ۲ گروگان
play_arrow
دستگیری باند گروگان‌گیری اتباع خارجی و آزادی ۲ گروگان
قرائت پاسخ رهبر شهید انقلاب به نامه حداد عادل درباره اهدای کتابخانه شخصی وی به بنیاد دایرةالمعارف انقلاب اسلامی
play_arrow
قرائت پاسخ رهبر شهید انقلاب به نامه حداد عادل درباره اهدای کتابخانه شخصی وی به بنیاد دایرةالمعارف انقلاب اسلامی
تظاهرات دانشجویان در بروکسل در حمایت از فلسطین
play_arrow
تظاهرات دانشجویان در بروکسل در حمایت از فلسطین
تلاش ویژه آقای قاضی برای صلح‌وسازش در یک پرونده خاص!
play_arrow
تلاش ویژه آقای قاضی برای صلح‌وسازش در یک پرونده خاص!
طائب: فرماندهان بسیج باید برای حل مسائل کشور توانمند شوند
play_arrow
طائب: فرماندهان بسیج باید برای حل مسائل کشور توانمند شوند
طائب: راهبردهای امنیتی، براندازی نظامی و جنگ ترکیبی دشمن شکست خورد
play_arrow
طائب: راهبردهای امنیتی، براندازی نظامی و جنگ ترکیبی دشمن شکست خورد