پیشینه‌ی بحث اعجاز قرآن

مسأله‌ی «اعجاز قرآن» از دیر زمان مورد بحث و نظر دانشمندان بوده است. شاید اولین كسی كه در این زمینه بحث كرده و مسأله را به صورت كتاب یا یك رساله درآورده- طبق گفته‌ی ابن ندیم - محمد بن زید واسطی (متوفای 307)
جمعه، 11 تير 1395
تخمین زمان مطالعه:
پدیدآورنده: علی اکبر مظاهری
موارد بیشتر برای شما
پیشینه‌ی بحث اعجاز قرآن
 پیشینه‌ی بحث اعجاز قرآن

 

نویسنده: محمدهادی معرفت




 

مسأله‌ی «اعجاز قرآن» از دیر زمان مورد بحث و نظر دانشمندان بوده است. شاید اولین كسی كه در این زمینه بحث كرده و مسأله را به صورت كتاب یا یك رساله درآورده- طبق گفته‌ی ابن ندیم (1)- محمد بن زید واسطی (متوفای 307) است. وی از بزرگان اهل كلام می‌باشد و كتاب‌هایی در این زمینه به نام «الامامة» و «اعجاز القرآن فی نظمه و تألیفه» نگاشته است. برخی پیش از او، ابوعبیده معمّر بن المثنی (متوفای 209) را یاد می‌كنند؛ او كتابی در دو مجلد درباره‌ی اعجاز قرآن نوشته است. هم چنین ابوعبید قاسم بن سلام (متوفای 224) كتابی در اعجاز قرآن دارد. اما این نوشته‌ها اكنون در دست نیست.
قدیمی‌ترین اثری كه در این زمینه در دست است، رساله‌ی «بیان اعجاز القرآن» نوشته‌ی ابوسلیمان حمد بن محمد بن ابراهیم خطّابی بُستی (2) (متوفای 388) است. این اثر ضمن مجموعه‌ای با عنوان «ثلاث رسائل فی اعجاز القران» اخیراً به چاپ رسیده است. مؤلف این رساله، مسأله‌ی اعجاز القرآن را از بُعد «بیانی» با شیوه‌ای جالب مطرح ساخته و درباره‌ی انتخاب واژه‌ها در قرآن و نكته سنجی‌ها متناسب و هم آهنگ سخن گفته و برجستگی قرآن را در این انتخاب و چینش شگفت آور كاملاً آشكار ساخته و به خوبی از عهده‌ی آن برآمده است.
دو رساله‌ی دیگر این مجموعه یكی تألیف ابوالحسن علی بن عیسی رمّانی (متوفای 386) از بزرگان اهل كلام و اندیشمندان جهان اسلام است. نوشته‌های او در زمینه‌های قرآنی بسیار ارزشمند و مورد عنایت شیخ الطائفه ابوجعفر طوسی در تفسیر گران قدرش «التبیان» قرار گرفته است. دیگری رساله‌ی «شافیه» نوشته‌ی شیخ عبدالقاهر جرجانی (متوفای 471) است. جرجانی پایه گذار علوم بلاغت، به صورت علم مدوّن می باشد. این شخصیت بزرگ جهان علم و ادب، سه نوشته‌ی ارجمند- در این زمینه- برای همیشه به یادگار گذارده است: اسرار البلاغه، دلایل الاعجاز و آخرین آنها رساله‌ی «شافیه» است. رساله‌‌ی شافیه خلاصه و چكیده‌ی مباحث دو كتاب پیش را- كه به مثابه‌ی مقدمه برای وصول به اعجاز می‌باشد- به گونه‌ای موجز و فشرده عرضه كرده است. وی خدمتی شایسته به عالم ادب در راه رسیدن به اعجاز قرآن انجام داده است.
ابوبكر باقلانی (متوفای 403) و امام فخر رازی (متوفای 606) و كمال الدین زملكانی (متوفای 651) هریك كتابی مبسوط در این زمینه نوشته و مسأله‌ی اعجاز قرآن را به گونه‌ی تفصیلی مورد بحث قرار داده‌اند. امام یحیی بن حمزه بن علی علوی زیدی (متوفای 749) كتاب «الطراز فی اسرار البلاغه و حقائق الاعجاز» را در سه مجلد نوشته كه در جلد سوم تمامی نكات بلاغی و اسرار بدیع را بر آیه‌های قرآن پیاده كرده، و به خوبی از عهده‌ی این كار برآمده است. جلال الدین سیوطی (متوفای 910) نیز به طور گسترده كتابی در سه مجلد ضخیم با عنوان «معترك الاقران فی اعجاز القرآن»‌ به رشته‌ی تحریر درآورده است.
اخیراً كتاب‌ها و رساله‌های فراوانی در زمینه اعجاز قرآن نوشته شده كه مشهورترین آنها عبارت‌اند از: «المعجزة الخالدة» علامه سید هبة الدین شهرستانی، «اعجاز القرآن» استاد مصطفی صادق رافعی،‌«النبأ العظیم» استاد عبدالله درّاز، «اعجاز قرآن» علامه طباطبایی. علاوه نوشته‌هایی نیز به عنوان مقدمه‌ی تفسیر نوشته‌اند مانند مقدمه‌ی تفسیر «آلاء الرحمان» شیخ محمد جواد بلاغی و «البیان» استاد آیت الله خویی.

پی‌نوشت‌ها:

1. رك: الفهرست، ص63 آنجا كه از علوم قرآنی سخن می گوید و ص259 آنجا كه از مذاهب اهل اعتزال بحث می‌كند. (چاپ قاهره- الاستقامه).
2. بُست: شهركی در نزدیكی كابل محل اقامت وی بوده است. رك: مقدمه‌ی كتاب «ثلاث رسائل فی اعجاز القرآن» و نیز مقدمه‌ی التمهید،ج1، ص8.

منبع مقاله :
معرفت، محمدهادی؛ (1389)، علوم قرآنی، قم: مؤسسه‌ی فرهنگی تمهید، چاپ پانزدهم.

 

تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
تفاوت استراتژی و تاکتیک در علوم ژئوپلیتیک و روابط راهبردی
تفاوت استراتژی و تاکتیک در علوم ژئوپلیتیک و روابط راهبردی
پاداش‌ها و درس‌های بیماری؛ از اجر مضاعف تا الگوی عملی برای مؤمنان
پاداش‌ها و درس‌های بیماری؛ از اجر مضاعف تا الگوی عملی برای مؤمنان
غرق‌شدن ۲ نفتکش متخلف در تنگه هرمز با اصابت به مین دریایی
play_arrow
غرق‌شدن ۲ نفتکش متخلف در تنگه هرمز با اصابت به مین دریایی
ادامه اختلال و بهم ریختگی پروازها در آمریکا
music_note
ادامه اختلال و بهم ریختگی پروازها در آمریکا
از انهدام ۵ نفتکش تا رادار پدافندی آمریکا در بحرین
play_arrow
از انهدام ۵ نفتکش تا رادار پدافندی آمریکا در بحرین
تصاویری از حمله پهپادی سپاه به رادار سایت پدافندی آمریکا در پایگاه الرفاع بحرین
play_arrow
تصاویری از حمله پهپادی سپاه به رادار سایت پدافندی آمریکا در پایگاه الرفاع بحرین
لحظه تفحص شهید عملیات والفجر یک
play_arrow
لحظه تفحص شهید عملیات والفجر یک
بقایی: برخی دیپلمات‌های خارجی برای ضربه به ما خنجر به کمر دارند
play_arrow
بقایی: برخی دیپلمات‌های خارجی برای ضربه به ما خنجر به کمر دارند
بقایی: کشورهای همدست با آمریکا باید غرامت اقدامات خود را بپردازند
play_arrow
بقایی: کشورهای همدست با آمریکا باید غرامت اقدامات خود را بپردازند
قالیباف: در وضعیت "نه جنگ، نه صلح" نخواهیم ماند
play_arrow
قالیباف: در وضعیت "نه جنگ، نه صلح" نخواهیم ماند
غریب‌آبادی: منتظر نمی‌مانیم تا اول آمریکا حمله کند و بعد ما پاسخ بدهیم + فیلم
play_arrow
غریب‌آبادی: منتظر نمی‌مانیم تا اول آمریکا حمله کند و بعد ما پاسخ بدهیم + فیلم
نخست وزیر قطر: ما هرگز به یک توافق صلح کامل بین ایران و آمریکا نخواهیم رسید + فیلم
play_arrow
نخست وزیر قطر: ما هرگز به یک توافق صلح کامل بین ایران و آمریکا نخواهیم رسید + فیلم
غریب‌آبادی: طرح ایران برای بازگشایی تنگه هرمز از ۷ روز به ۲ روز کاهش یافته است + فیلم
play_arrow
غریب‌آبادی: طرح ایران برای بازگشایی تنگه هرمز از ۷ روز به ۲ روز کاهش یافته است + فیلم
مرشایمر: آمریکا طی ۵۱ سال باعث کشته شدن ۳۸ میلیون نفر شده است + فیلم
play_arrow
مرشایمر: آمریکا طی ۵۱ سال باعث کشته شدن ۳۸ میلیون نفر شده است + فیلم
وزیر خزانه‌داری آمریکا: انتشار تصویر خانه‌ام، ایران را قادر به شناسایی محل سکونتم کرد
play_arrow
وزیر خزانه‌داری آمریکا: انتشار تصویر خانه‌ام، ایران را قادر به شناسایی محل سکونتم کرد