وقف ‏نامه‏ ی میرزا نظام طبیب

وقف ‏نامه‏ ی میرزا نظام طبیب از طبیبان نامدار اواخر سلطنت محمد شاه و اوایل دوره‏ی ناصر الدین شاه قاجار را در این مطلب مرور می کنیم
دوشنبه، 2 مهر 1403
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
وقف ‏نامه‏ ی میرزا نظام طبیب

مقدمه

میرزا نظام حکیم ‏باشی ساروی از طبیبان نامدار اواخر سلطنت محمد شاه و اوایل دوره‏ی ناصر الدین شاه قاجار بود.بنا به گفته‏ ی دو تن از اعقاب و متولیان موقوفه‏ی او - بانوان گلین و حسنی نظام‏زاده - وی در آغاز جوانی پس از فراگیری مقدمات برای تکمیل دانش پزشکی به فرانسه رفت و نزدیک به دو سال در آن کشور به مطالعه و تحصیل پرداخت و تصدیق‏نامه گرفت. پس از آن به ایران برگشت و در زادگاهش ساری به درمان بیماران همت گماشت.

تصدیق‏نامه‏ی فرانسوی و ترجمه‏ی فارسی ذیل آن تا شش هفت دهه‏ی پیش در دست نوادگان میرزا نظام بوده است و بانوان نام برده در خردسالی بارها آن را درون قابی زیبا در دواخانه‏ی نوه‏ی میرزا و پدر خود میرزا صوفی دیده‏اند.

هر چند میرزا در خطه‏ی مازندران پزشکی شناخته شده بود ولی عمده شهرتش را پس از معالجه‏ی بیماری صعب‏العلاج یکی از شاهزادگان قاجار به دست آورد.

پس از اینکه طبیبان دارالخلافه (تهران) بیماری شاهزاده را درمان‏ناپذیر دانستند او را نزد میرزا نظام آوردند. میرزا بیمار را معاینه می‏کند و بیماری را تشخیص می‏دهد و در کمتر از شش ماه بهبودی حاصل می ‏شود.

بدین سبب شاهزاده بخشی از زمین‏های کشاورزی خود را در دهکده‏ی رئیکنده (1) به وی پاداش می‏دهد و او نیز پس از چندی، بیش از نصف آن زمین‏ها و نیز یک ثلث از خانه‏ی مسکونی‏اش را در محله ‏ی نعل بندان ساری وقف مراسم سوگواری امام حسین (ع) می‏ کند.

در کتابخانه‏ ی کوچک میرزا نظام افزون بر کتاب‏های پزشکی، کتاب‏های دینی و ادبی خطی هم بوده است.
 

متن وقف ‏نامه‏ی میرزا نظام طبیب

(وزارت معارف و اوقاف)
سواد:
اداره:
نمره: 119 بلد
بتاریخ: 23 صفر المظفر 1333

سپاس افزون از حد و قیاس وقف مزارع آلای جناب رب الاربابی است که دهکده‏ ی عالم جبروت را بلامساهمت شریکی مالک است و ملک و ملکوتش / بدون سهیم و مشارک، ثور در مزرعه‏ ی قدرتش گاوی سات بر گردن و سنبله در زارعتگاه فلک خوشه‏ای است از خرمن، حاصل مزارع کونین برای / طاعتش توشه و پروین در کشتزار حسنش خوشه و درودی که خوشه‏ چین ناطقه از کشتزار نیال درو کرده هدیه‏ ی جناب بزرگواری است که / مقصد اصلی از بنای مزرعه‏ی جهان حصول حاصل ذات پاک اوست و علت غائی احیای موات اراضی عالم عدم نمود (؟) یکتا گوهر تابناک / او و صلوات طیبات بر آل گرامی او باد که مزارع ملت جعفری را بهین زار عانند و حدیقه‏ ی دین مصطفوی را آشیان.

 و بعد چون منادی توفیقات ربانی و داعی تأئیدات سبحانی ندای (لن تنالوا البر حتی تنفقوا) (آل عمران: 92) در گوش هوش جناب مستطاب حضرت افلاطون منش بقراط روش، نظام الحکما، میرزا نظام حکیم‏باشی در داده و معلومش گردید که زینت و زخارف دنیای دنی چون نقش بر آب و موج / سراب است و بهترین اعمالی که در مبذر اعمال (لا ینفع مال و لا بنون) (شعراء: 88) در معرض ظهور تواند رساند و خود را از[...] / (انهم مسئولون) (الصافات: 24) به جاذبه‏ ی (اولئک هم المفلحون) (آل عمران: 104) تواند کشاند صدقات جاریه و خیرات ساریه است که رنج آن[...] / منافع اقباب است

لهذا وقف مؤبد شرعی صحیح و حبس مخلد مرعی صریح فرمودند جناب معظم الیه یک باب[...] / خانه‏ی واقف و یک ثلث خانه‏ی مسکونه واقف که از غایت اشتهار مستغنی از تحدید و توصیف است و مساحت یک جریب / مزروعی واقع در رئیکنده بیشه‏ سر (2)مشهور بلد، شوادشت و مرتع پازوکی واقع در بلد رئیکنده بیشه ‏سر لهارم (3) را بر جناب امام همام خامس و / اصحاب عبا و به خون غلتیده در راه خدا، حضرت سیدالشهدا - علیه و علی آبائه آلاف التحیة و الثنا - که همه ساله منافع اعیان را / در صرف تعزیه‏داری آن بزرگوار مصروف دارد.

و تولیت آن را مادام الحیوة مفوض نموده به نفس نفیس خود و بعد از عشر متولی به اولاد ارشد میرزا محمدعلی بطنا بعد بطن و نسل بعد نسل انقراضهم العیاذ بالله بر اعلم و اورع اولاد خود ذکورا و اناثا و تولیت[...] [...] ایشان مستدام باشد.

و صیغه‏ ی وقف در مجلس علما و فضلا جاری و ساری گردید تا واضح باشد.
و کان تحریرا ذلک شهر جمادی الاولی مطابق تخاقوی ئیل (4) خیریت دلیل سنه 1260.
 

سجلات

1- جالینوس الزمانی آقا میرزا نظام طبیب / اقرار بر متن مرقومه نموده /
[متن مهر:] (عبد الحی، محمد زمان)
2- قد اعترف بما رقم فیه.
[متن مهر:] (بسم الله الرحمن الرحیم / قل هو الله احد الله الصمد / لم یلد و لم یولد و لم یکن / له کفوا احد) (اخلاص: 112) و انا العبد. (محمد جعفر)» 3 مرتبه»
3- قد اعترف بما رقم فیه
[متن مهر:] (ابوالقاسم الحسینی)
4- [متن مهر:] (عبدالراجی لا یقرء)
5- [متن مهر:] (لطف خداوند میر محسن)
6- [متن مهر:] (محمد حسین ابن‏غلامعلی)
7- [متن مهر:] (عبده حبیب‏الله بن محمد قاسم)
8- [متن مهر:] (عبده الراجی علی الحسینی)
9- جناب افلاطون طینت بقراط صفت / آقا میرزا نظام طبیب، اقرار متن به مرقومه خامس آل عبا نموده، حرره الاقل.
[متن مهر:] (عبده علی قلی)
10- قد اجریت صیغة الوقف کما زبر فیه
[متن مهر:] (لا [اله] الا [الله] الملک الحق المبین [عبده] محمد حسین] ) «2 مرتبه»
11- [متن مهر:] (محمد هادی بن سلطان محمود)
12- [متن مهر:] (عبده الراجی ذوالفقار)
13- [متن مهر:] (عبده الراجی میرزا)
14- [متن مهر:] (عبده الراجی محمد)
15- نظام الحکماء، آقا میرزا نظام طبیب‏باشی اقرار این ورقه نموده.
[متن مهر:] (یا اباعبدالله)
16- [متن مهر:] (عبده آقا بزرگ بن میرزا بابا)
 

تأییدیه ‏ی رونوشت

1- اصل این وقف‏نامه نزد این جانب میرزا صوفی است. [امضا:] صوفی
2- سواد مطابق اصل است و مطابقه شد [مهر و امضا:] (دفتر معارف و اوقاف / ساری / 1338)
 

پی نوشت ها:

1- موقعیت جغرافیایی ریکنده قائم شهر: 36 درجه و 27 دقیقه عرض جغرافیایی و 52 درجه و 58 دقیقه طول جغرافیایی و 87 متر از سطح دریا است. - فرهنگ آبادیها و مکانهای مذهبی کشور، پاپلی یزدی، دکتر محمد حسین، بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی، 1367، ج 1، ص 285.
روستای ریکنده در حدود ده کیلومتری جنوب شرقی قائم شهر واقع و شکر سیاه آن معروف است.
2- موقعیت جغرافیایی بیشه‏سر قائم شهر: 36 درجه و 25 دقیقه عرض جغرافیایی و 53 درجه و... دقیقه طول جغرافیایی و 280 متر از سطح دریاست. (همان، ص 118).
3- موقعیت جغرافیایی لهارم قائم شهر: 36 درجه و 28 دقیقه عرض جغرافیایی و 52 درجه و 56 دقیقه طول جغرافیایی و 38 متر از سطح دریاست. همان، ص 510.
4- تخاقوی ئیل، سال مرغ، دهمین سال از دوره‏ی دوازده ساله‏ی ترکان.


منبع:

میراث جاویدان
نویسنده:احمد داداشی
 این مقاله در تاریخ 1403/7/2 بروز رسانی شده است.
تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
حمله پهپادی سپاه علیه یک سامانه راداری آمریکا در پایگاه شیخ عیسی
play_arrow
حمله پهپادی سپاه علیه یک سامانه راداری آمریکا در پایگاه شیخ عیسی
تشکیل دیوار انسانی در ساحل سرخ هرمز
play_arrow
تشکیل دیوار انسانی در ساحل سرخ هرمز
سرلشکر عبداللهی: خودکفایی دفاعی مهم‌ترین درس جنگ بود
play_arrow
سرلشکر عبداللهی: خودکفایی دفاعی مهم‌ترین درس جنگ بود
سرلشکر عبداللهی: آمریکایی‌ها را تا قطب جنوب عقب می‌رانیم
play_arrow
سرلشکر عبداللهی: آمریکایی‌ها را تا قطب جنوب عقب می‌رانیم
درگذشت بازیکن ۱۶ ساله آرژانتینی پس از برخورد توپ به سر + فیلم
play_arrow
درگذشت بازیکن ۱۶ ساله آرژانتینی پس از برخورد توپ به سر + فیلم
بازدید کیم جونگ‌اون از پیست اسکی جدید در کره شمالی + فیلم
play_arrow
بازدید کیم جونگ‌اون از پیست اسکی جدید در کره شمالی + فیلم
دبیرکل ناتو: آمریکا ناچار است حضور نظامی خود در سراسر جهان را بازنگری کند + فیلم
play_arrow
دبیرکل ناتو: آمریکا ناچار است حضور نظامی خود در سراسر جهان را بازنگری کند + فیلم
تصاویر نزدیک از کشتی‌های هدف حمله سپاه در تنگه هرمز + فیلم
play_arrow
تصاویر نزدیک از کشتی‌های هدف حمله سپاه در تنگه هرمز + فیلم
تراکتورهای برقی بدون راننده در چین + فیلم
play_arrow
تراکتورهای برقی بدون راننده در چین + فیلم
گشت‌زنی قایق‌های تندروی نیروی دریایی سپاه در خلیج فارس + فیلم
play_arrow
گشت‌زنی قایق‌های تندروی نیروی دریایی سپاه در خلیج فارس + فیلم
یک نیمرو صبحانه متفاوت!
play_arrow
یک نیمرو صبحانه متفاوت!
خلاصه دیدار عراق یک - ایران یک
play_arrow
خلاصه دیدار عراق یک - ایران یک
برائت خانواده جانباختگان اتوبوس آبدانان از هنجارشکنان
play_arrow
برائت خانواده جانباختگان اتوبوس آبدانان از هنجارشکنان
پزشکیان خطاب به مدال‌آوران المپیاد: خداوکیلی دوست‌تون دارم
play_arrow
پزشکیان خطاب به مدال‌آوران المپیاد: خداوکیلی دوست‌تون دارم
سردار قریشی: دنبال تغییر رژیم جمهوری اسلامی بودند ولی الان رژیم‌های خودشان تغییر می‌کند + فیلم
play_arrow
سردار قریشی: دنبال تغییر رژیم جمهوری اسلامی بودند ولی الان رژیم‌های خودشان تغییر می‌کند + فیلم