یهودستیزی

 Anti-Semitism

این اصطلاح ابتدا در جنبش‌های سیاسی آلمان در دهه‌ی 1870 و 1880 بر سر زبان‌ها افتاد. در این جریان‌های سیاسی تلاش می‎شد آزادی‌های سیاسی و اجتماعی یهودیان، که به تازگی کسب شده بود، از آن‎ها بازپس گرفته شود. اگر بخواهیم دقت را رعایت کنیم باید بگوییم که این اصطلاح [لاتینی] چندان درست نیست زیرا مسئله‎ی مخالفت با «سامی‌ها (1)» مطرح نیست بلکه سامی‌ستیزی محدود به همه‎ی انواع دشمنی با یهودیان است. به این معنا یهودستیزی تاریخ دور و درازی دارد که به دوره‌ی پیش از مسیحیت نیز می‎رسد یعنی هنگامی که تک‌خدایی و انحصارطلبی یهودیان موجب سوءِظن و بی‌اعتمادی می‌شد. با پیدایش مسیحیت یهودیان به «معضل» تبدیل شدند زیرا استمرار موجودیت آن‎ها ظاهراً نفی مفهوم مسیحی «عهد جدید» و طرد یهودیان از طرف خداوند بود. در سراسر تاریخ اروپا، همراه با گسترش مسیحیت، یهودیان رانده می‌شدند یا به اجبار تغییر دین می‎دادند و یا تبعید می‎شدند. آن‎ها در طول زمان روز به روز بیش‎تر به فعالیت‎های سوداگری و رباخواری محدود می‎شدند و به این ترتیب ترس و نفرت از رباخوار نیز به تصویر کریه و بدنام قاتل خداوند (2) و آزارهای دیگری که بر مسیحیان رفته بود، افزوده می‌شد. با افول قدرت «دولت مسیحی»، خصومت اقتصادی با یهودیان اهمیت بیشتری پیدا کرد و با پیدایش فلسفه‌ی ایدآلیستی آلمانی، این دشمنی اقتصادی به «ذات» یهودیت نسبت داده شد که گفته می‎شد با منافع دولت‌های اروپایی سر عناد دارد. از این مفهوم «ذات» تا پنداشتن یهودیان به مثابه «نژاد» فاصله‎ی زیادی وجود نداشت. با این که کریستین ویلهلم دوئم (در 1781) بحث درباره‎ی آزادی یهودیان را با این استدلال آغاز کرد که خصلت‌های «بد» یهودیان نتیجه‌ی آزار و اذیت‎هایی است که بر آن‎ها روا داشته می‎شود، معاصران وی چنین می‌انگاشتند که احتمالاً عکس این قضیه درست است یعنی خصلت‌های بد یهودیان «علت» آزار و اذیت آن‎ها است. مفاهیمی که دوئم و فیلسوفان موافق آزار و تعقیب یهودیان ساخته و پرداخته بودند پایه و اساس بحث و جدل درباره‌ی یهودیان، و اکثراً علیه آن‌ها، را پی‌ریزی کرد، بحثی که کانون آن دلایل دشمنی با یهودیان بود و به این ترتیب یهودستیزی را به درجه‎ی مسئله‎ای عقلی ارتقاء می‎داد. این امر موجب شناسایی صورت‎های مختلف یهودستیزی بود یعنی یهودستیزی اجتماعی، اقتصادی، دینی و نژادی، بسته به تلقی‎هایی که نخستین پایه گذاران این خصومت‌ها داشته‎اند. در هر حال این‎ها همگی بر پایه و اساس یهودستیزی با هم متحد می‎شدند که مبلغ «نظریه‎هایی» درباره‎ی توطئه‎ی یهودیان برای سیطره بر جهان و گناه جمعی آنان بود.
تجلیات لگام گسیخته‎ی دشمنی با یهودیان که مشخصه‌ی دهه‎های اول قرن بیستم بود، به پذیرش حسابگرانه یا سنگدلانه‌ی آموزه‎های نژادی ناسیونال سوسیالیسم (NATIONAL SOCIALISM) در آلمان منجر شد که نقطه‎ی اوج آن کشتار برنامه‌ریزی شده‌ی شش میلیون یهودی در جریان جنگ جهانی دوم بود. پس از «هولوکاست» از «یهودآزاری» تا حد قابل توجهی کاسته شد اما واقعه‎ی هولوکاست به بحث و جدلهایی درباره‎ی یهودیان منجر شد خصوصاً از جانب کسانی که می‎خواستند ابعاد این جنایت را کوچک جلوه دهند یا کسانی که اصلاً منکر وقوع آن بودند. در هر حال داغ‎ترین مسئله‌ی بعد از جنگ، پیدایش دولت اسرائیل و گروه‌های فشار «ضدصهیونیستی» بوده است، این گروه‎ها بر تفاوت قطعی یهودستیزی و ضدیت با صهیونیسم اصرار می‎ورزند. با این حال انشعاب واقعی در اردوگاه ضدصهیونیستی، همانند انشعاب در اردوگاه ضدیهودی، بین کسانی است که با یهودی‎ها و دولت اسرائیل فی‌نفسه مخالف‎اند و کسانی که با اقدامات و سیاست‌های خاص بعضی از یهودیان و بعضی از سیاستمداران اسرائیلی مخالف‎اند. آثار و نوشته‎های مربوط به یهودستیزی بسیار و وسیع است و همچنان رو به رشد، حجم عظیمی از این نوشته‎ها نیز به واقعه‌ی هولوکاست و دولت اسرائیل اختصاص دارد. نقطه‎ی شروع مفید برای مرور این آثار را می‎توان در کتابنامه‎ی دایرةالمعارف یهود پیدا کرد. برای ملاحظه‌ی بررسی تاریخی مفصل در این زمینه می‎توانید به اثر لئون پولیاکوف ( 1965-85,Poliakov) مراجعه کنید. یاکوب کاتز (1980 ,Katz) نیز تاریخ مفاهیم یهودستیزی را تدوین کرده و تحلیل سیاسی این پدیده را نیز پل دبلیو. مسینگ (Massing, 1967) عرضه کرده است. دو مطالعه‌ی جدیدتر هم عبارت است از یهودستیزی در دنیای معاصر (1968 ,Curtis) و زیرا آن‎ها بهودی بودند (Weinberg, 1968).

پی‌نوشت‌ها:

1- Semites، کسانی که به یکی از زبان‌های عبری، عربی، آسوری و فنیقی صحبت می‎کنند.
2- اشاره‎ای به مصلوب شدن مسیح به دست یهودیان.

منبع مقاله :
آوتوِیت، ویلیام، باتامور، تام؛ (1392)، فرهنگ علوم اجتماعی قرن بیستم، ترجمه‌ی حسن چاوشیان، تهران: نشر نی، چاپ اول