0

عاقبت بد عدم فضل و رحمت الهی

هر عملی در دنیا، در زندگی انسانی تاثیرگذار است؛ در قرآن کریم سخن از فضل و رحمت الهی به میان آمده، و اگر فضل و رحمتش بر انسان نباشد، عواقب بدی بدنبال خواهد داشت؛ در این مقاله به عواقب بد، عدم فضل و رحمت الهی خواهیم پرداخت.
عاقبت بد عدم فضل و رحمت الهی
معنای فضل در قرآن کریم

در لغت «فضل» به معنای زیاده از حد اقتصاد و میانه است و به هر عطیه ای که دادن آن واجب نیست، «فضل» گفته می شود[1]و همچنین می توان گفت: «فضل» به معنای معروف یعنی امر پسندیده است؛ [2]


در قرآن کریم از فضل خداوند بالغ بر 90 آیه سخن به میان آمده است. واژه «فضل» در آیات قرآن کریم، با توجه به قرائن در هر آیه و با سبک و سیاق آیه، معنای خاصی می یابد. با این وجود و با نظر و دقّت در آیات مشخّص می شود، واژه‌ی «فضل» در دو معنى اصلی بکار رفته است:


الف) برترى و ب) احسان و رحمت.


واژه فضل با واژگان مترادف خود، تفاوت هایی دارد؛ یکی از این واژگان، رحمت است.


«رحمت» در لغت به معنای رقت قلب و عطوفت و مغفرت است[3] و در رحمت دو معنی رقت و احسان محفوظ است[4] و لذا در اصطلاح زمانی اطلاق می شود که شخص احسانی را به سوی دیگری انجام می دهد[5] به این معنا که ابتدا رقت قلب در انسان ایجاد می شود و پس از آن این رقّت قلب، تبدیل به لطف و بعد عطوفت و بعد محبت و در ادامه موجب احسان می گردد.


بنابراین پیدایش حالت رحمت در انسان مقدمه ای برای احسان و بخشش و عفو است، اما در فضل تنها عنصر اعطا و بخشش نهفته است و اصطلاحاً فضل به اعطای چیزی بیش از حق مفضول است، اطلاق می گردد و رقت قلب و عطوفت در آن نهفته نیست.


سوالی مطرح می شود که اگر فضل و رحمت خداوند شامل انسان نشود، چه اتفاقی می افتد؟ جواب این سوال را از آیات قرآن خواهیم داد.


در آیات قرآن کریم در موارد متعددی با عبارت «لَوْلَا فَضْلُ اللَّـهِ عَلَیْکُمْ وَرَحْمَتُهُ» یعنی اگر فضل و رحمت خدا بر شما نباشد... یا عبارتی قریب به همین مضمون یافت می شود؛ از این گونه عبارت های می توان دریافت که اگر فضل و رحمت خداوند شامل حال انسان نشود، چه خواهد شد؟.


حال به پاسخ سوال می پردازیم:


۱. خسران: «ثُمَّ تَوَلَّیْتُم مِّن بَعْدِ ذَلِکَ فَلَوْلَا فَضْلُ اللَّـهِ عَلَیْکُمْ وَرَحْمَتُهُ لَکُنتُم مِّنَ الْخَاسِرِینَ»[6]
در سوره بقره خطاب به بنی اسرائیل و قوم حضرت موسی می فرماید: اگر فضل و رحمت خداوند بر شما نباشد، حتماً جزء انسان های زیانکار و خسران پذیر خواهید بود. در مورد معنای خسران باید گفت: خسران یعنی نقصان، هلاکت، زیان و گمراهی است.[7] البته معنای دیگری نیز برای خسران بیان گردیده که خسران به معنای از دست رفتن تمام یا بخشی از سرمایه و معنای اصیل آن در زبان عربی هلاکت است.[8]


یعنی اگر انسان فضل الهی شامل حالش نگردد، اصل سرمایه یعنی هستی اش ساقط خواهد شد، و به هلاکت خواهد رسید.


۲. تبعیت از شیطان: وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّـهِ عَلَیْکُمْ وَرَحْمَتُهُ لَاتَّبَعْتُمُ الشَّیْطَانَ إِلَّا قَلِیلًا[9]
در این آیه نیز در صورتی که فضل و رحمت الهی شامل حال انسان نگردد، جز اندکی از انسانها، بقیه از شیطان تبعیت می کنند.


در آیات دیگر قرآن کریم، تبعیت از شیطان بسیار مورد مذمت و نکوهش قرار گرفته است؛ مثلاً در آیه ی زیر، تبعیت از شیطان، عامل خسران و زیانکاری شمرده است: «وَ إِنْ یَدْعُونَ‌ ... إِلَّا شَیْطاناً مَرِیداً وَ لَأُضِلَّنَّهُمْ وَ لَأُمَنِّیَنَّهُمْ وَ لَآمُرَنَّهُمْ فَلَیُبَتِّکُنَّ آذانَ الْأَنْعامِ وَ لَآمُرَنَّهُمْ فَلَیُغَیِّرُنَّ خَلْقَ اللَّهِ وَ مَنْ یَتَّخِذِ الشَّیْطانَ وَلِیًّا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَقَدْ خَسِرَ خُسْراناً مُبِیناً.»[10]


3. عذاب بزرگ: وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّـهِ عَلَیْکُمْ وَرَحْمَتُهُ فِی الدُّنْیَا وَالْآخِرَةِ لَمَسَّکُمْ فِی مَا أَفَضْتُمْ فِیهِ عَذَابٌ عَظِیمٌ[11]
در آیه مذکور نیز خداوند می فرماید: اگر فضل و رحمتش در دنیا و آخرت نباشد، هرآینه به واسطه این خوض و تعقیبی که در مسأله افک نمودید، عذاب سختی به شما می‌رسید!


علامه طباطبایی ذیل آیه می فرمایند: « معناى آیه این است که اگر فضل و رحمت خدا در دنیا و آخرت متوجه شما نمى‌شد، به خاطر این خوض و تعقیبى که درباره داستان افک کردید، عذاب عظیمى در دنیا و آخرت به شما مى‌رسید.»[12]

4. عدم پاکیزگی: « ...وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّـهِ عَلَیْکُمْ وَرَحْمَتُهُ مَا زَکَى مِنکُم مِّنْ أَحَدٍ أَبَدًا...»[13]
در آیه مذکور می فرماید: اگر فضل و رحمت الهی نباشد، هرگز احدی از شما [از عقاید باطل و اعمال و اخلاق ناپسند] پاک نمی شد.


علامه طباطبایی ذیل آیه می فرمایند: « معناى آیه این است که اگر فضل و رحمت خدا در دنیا و آخرت متوجه شما نمى‌شد، به خاطر این خوض و تعقیبى که درباره داستان افک کردید، عذاب عظیمى در دنیا و آخرت به شما مى‌رسید.»
«زکی» در آیه مذکور به معنای پاکیزگی است؛ البته ماده ی زکی گاهی به معنای پاکیزگی است و گاهی به معنای رشد و نمو که در بحث پرداخت زکات، به معنای رشد و نمو مال زکات دهنده است؛


پس در این مقاله گفته شد که اگر فضل و رحمت الهی شامل حال انسان نشود، دارای چهار عاقبت بد است:


خسران، عذاب بزرگ، عدم پاکیزگی، و تبعیت از شیطان.


پی نوشت:

 
[1]  راغب اصفهانى حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن، دارالعلم، الدار الشامیة - دمشق‌، بیروت، چاپ اول، 1412 ق،ص639
[2]  ابن منظور محمد بن مکرم، لسان العرب، دار صادر - بیروت، چاپ سوم، 1414 ق ،ج11ص 524 -کتاب العین، ج‌7، ص: 43
[3]  لسان العرب،ج12 ص 231
[4]  التحقیق فی کلمات القرآن الکریم،ج4 ص92
[5]  المفردات فی غریب القرآن،ص347
[6]  سوره بقره، آیه ۶۴.
[7]   خلیل‌بن احمد، ذیل «خسر»؛ زمخشری، ۱۳۴۲۱۳۴۳ش، قسم ۲، ص۵۲۷؛ ابن‌منظور، ذیل «خسر»
[8]  حسن‌بن عبداللّه عسکری، معجم‌الفروق اللغویة، الحاوی لکتاب ابی‌هلال‌العسکری و جزءآ من کتاب‌السید نورالدین الجزائری، قم، ۱۴۱۲ق. ص۵۷۴
[9]   سوره نساء، آیه ۸۳
[10]  نساء/سوره۴، آیه۱۱۷.
[11]  سوره نور، آیه ۱۴
[12]  ترجمه المیزان، ج:‌15، ص: 131
[13]  سوره نور، آیه ۲۱
مقالات مرتبط

واژه‌ی فضل در قرآن

شنبه، 30 ارديبهشت 1396

شیطان از دیدگاه قرآن

دوشنبه، 15 آذر 1389

خاسرین در قرآن (1)

چهارشنبه، 13 مهر 1390

واژه‌ی عذاب در قرآن

يکشنبه، 15 فروردين 1395

رحمت در قرآن

شنبه، 2 آبان 1388
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
شنبه، 11 خرداد 1398
تخمین زمان مطالعه:
بازدید: 696
پدیدآورنده: محمد طاهری
موارد بیشتر برای شما
مرگ 60 هزار نفر بر اثر مصرف سیگار
مرگ 60 هزار نفر بر اثر مصرف سیگار

مرگ 60 هزار نفر بر اثر مصرف سیگار

همه چیز درباره واکسن ۱۸ ماهگی کودک
همه چیز درباره واکسن ۱۸ ماهگی کودک

همه چیز درباره واکسن ۱۸ ماهگی کودک

انیمیشن/ مقاومت گزینه اصلی ملت ایران
انیمیشن/ مقاومت گزینه اصلی ملت ایران

انیمیشن/ مقاومت گزینه اصلی ملت ایران

ترانه/ امیرالمومنین آمد
ترانه/ امیرالمومنین آمد

ترانه/ امیرالمومنین آمد

اکولایزر تصویری | احیای امامت، مهمترین پیام غدیر

اکولایزر تصویری | احیای امامت، مهمترین پیام غدیر

خلق و خوی پسندیده همسرمان
خلق و خوی پسندیده همسرمان

خلق و خوی پسندیده همسرمان

استحکام بنیان خانواده
استحکام بنیان خانواده

استحکام بنیان خانواده

همه چیز درباره قطره زردی نوزاد
همه چیز درباره قطره زردی نوزاد

همه چیز درباره قطره زردی نوزاد

توصیه‌های خانوادگی
توصیه‌های خانوادگی

توصیه‌های خانوادگی

مهرورزی به همسر
مهرورزی به همسر

مهرورزی به همسر

عشق و محبت به همسر
عشق و محبت به همسر

عشق و محبت به همسر

پیوند مقدس زناشویی
پیوند مقدس زناشویی

پیوند مقدس زناشویی

چگونگی هزینه کردن مهریه
چگونگی هزینه کردن مهریه

چگونگی هزینه کردن مهریه

مقایسه درآمد مالیاتی ایران با کشورهای دیگر از تولید ناخالص

مقایسه درآمد مالیاتی ایران با کشورهای دیگر از تولید ناخالص

از ادامه ماجراهای گریس تا تازه‌ترین تحولات هنگ‌کنگ
از ادامه ماجراهای گریس تا تازه‌ترین تحولات هنگ‌کنگ

از ادامه ماجراهای گریس تا تازه‌ترین تحولات هنگ‌کنگ

مقدار مهرالسنه
مقدار مهرالسنه

مقدار مهرالسنه

مهریه معنوی
مهریه معنوی

مهریه معنوی

تیتر یک روزنامه های کشور/ یکشنبه 27 مرداد 1398
تیتر یک روزنامه های کشور/ یکشنبه 27 مرداد 1398

تیتر یک روزنامه های کشور/ یکشنبه 27 مرداد 1398

مداحی حماسی مطیعی درباره نفتکش‌ انگلیسی

مداحی حماسی مطیعی درباره نفتکش‌ انگلیسی

پنج درس از یک فضانورد درباره ی زندگی در فضا
پنج درس از یک فضانورد درباره ی زندگی در فضا

پنج درس از یک فضانورد درباره ی زندگی در فضا

حمله احسان علیخانی به ستاره زن سینما: کجای تلویزیون رقصیدی؟
حمله احسان علیخانی به ستاره زن سینما: کجای تلویزیون رقصیدی؟

حمله احسان علیخانی به ستاره زن سینما: کجای تلویزیون رقصیدی؟