نظارت و آیین دادرسی در امریکا

با امعان نظر به اینکه حقوق اداری آمریکا از کامن لو نشأت گرفته، معیارهای به کار گرفته شده در نظارت را می توان تا حدود زیادی با معیارهای به کار گرفته شده در نظارت قضایی انگلستان همسان دانست.
سه‌شنبه، 30 ارديبهشت 1399
تخمین زمان مطالعه: 5 دقیقه
موارد بیشتر برای شما
نظارت و آیین دادرسی در امریکا
در خصوص امکان اقامه دعوا علیه اداره، باید به چند مورد توجه کرد. به این صورت، در اینکه آیا می توان شکایت کرد یا نه، اول باید دید که در قانون مربوط به عملکرد اداره مورد نظر چه آمده است. اگر در قانون، اشاره ای به موضوع نظارت پذیری نشده، یعنی دیگر نمی توان از آن عمل شکایت کرد. در گام دوم باید به قانون آیین تصمیم گیری اداری (APA) مصوب ۱۹۶۹ مراجعه کرد. اگر در این متون به نظارت پذیر بودن عمل مورد نظر اشاره ای نشده بود، زیرا بر اساس رأیی که در سال 1946 صادر شده، غفلت مقنن در اشاره به نظارت قضایی جلوی دادگاه فدرال را نمی گیرد تا در خصوص اعطای جبران در مقابل عمل اداره، به صلاحیت عام خود استناد کند.
 

چگونه می توان دعوای نظارت قضایی را در آمریکا شروع کرد باید به دو مسئله توجه کرد:

 1. اداره به مثابه نخستین مرجع صالح
بر این اساس وقتی که قانون اجازه اعمال صلاحیتی را به اداره میدهد، اجازه رسیدگی به شکایت از آن را در وهله نخست از دادگاه‌ها می گیرد. به این ترتیب باید اول نزد مقام اداری شکایت کرد. این شکایت به نوبه خود به دو دسته درون دستگاهی و برون دستگاهی، تقسیم می شود. در شکایت درون دستگاهی شخص شکایت خود را با عنوان درخواست تجدیدنظر از راه ارگآن‌های درون سازمانی، برای مثال مقام ارشد اداری پیگیری می کند. اگر این درخواست به نتیجه نرسید، شاکی می تواند به تریبیونال‌های اداری که در حیطه موضوع شکایت فعال هستند، مراجعه کند. در هر حال مراجعه به دادگاه قضایی قبل از اتمام همگی مراحل مذکور، غیر ممکن است. در حقوق اداری آمریکا از این اصل با نام اصل «استهلاک اداری» یاد می شود. قدر مشترک هر دوی این نظارتها این است که در هر دو به درست بودن و یا نبودن عمل اداره توجه شده و نه قانونی بودن آن. 
 
2. دادگاه قضایی به عنوان مرجع نهایی
بر این اساس چنان که گفته شد برای اینکه بتوان دعوایی را در دادگاه علیه اداره مطرح کرد، باید تمامی گزینه‌های اداری پیش روی را انتخاب کرده و به نتیجه مطلوب نرسیده باشیم. در واقع این اصل به این خاطر به وجود آمده که از دخالت نابه جای قوا در امور یکدیگر جلوگیری کند. قوه قضاییه فقط در مواردی به شکایت شاکی رسیدگی خواهد کرد که نخست وی در گذشته تمامی راه‌های اداری را طی کرده باشد و دوم، شکایت مبتنی بر قانونیت عمل باشد، نه درست یا نادرست بودن آن. 
 

معیارهای اعمال نظارت قضایی بر اداره 

دادگاه اداری در بررسی اعمال اداره، باید معیارهایی را مدنظر داشته باشد، تا بر اساس آن‌ها رأى خود را صادر کند. گنگ بودن معیارهای نظارت سبب خواهد شد که از فساد مجریه به فساد قضاییه منتقل شویم. فلسفه وجود نظارت قضایی جلوگیری از فساد اداره و منع تجاوز به حریم حقوق اشخاص محسوب می شود. به عنوان اصلی کلی در حقوق اداری، بحث انطباق تصمیمات با قانون مورد توجه قرار گرفته است. به بیان دیگر در عمل اداری باید معیارهایی را رعایت کرد. به همین سیاق در عمل قضایی هم برای جلوگیری از فساد و تجاوز از حدود، باید معیارهایی در دست باشد که بر اساس آن بتوان عمل قضایی را سنجید.
 
با امعان نظر به اینکه حقوق اداری آمریکا از کامن لو نشأت گرفته، معیارهای به کار گرفته شده در نظارت را می توان تا حدود زیادی با معیارهای به کار گرفته شده در نظارت قضایی انگلستان همسان دانست. به این ترتیب در آمریکا هم بین دو مسئله حکم و موضوع تفاوت قائل می شوند.
 
به عنوان یک اصل کلی، دادگاه نمی تواند به بررسی مسائل موضوعی بپردازد. زیرا در غیر این صورت اصل تفکیک قوا از بین خواهد رفت. آنچه دادگاه به آن توجه می کند این است که آیا عمل اداره منطبق با شرایط قانونی بوده است یا نه. ورود دادگاه در مسائل موضوعی قاضی را در اموری وارد خواهد کرد که نخست، در آن صلاحیت و تخصص ندارد و دوم، قانون اساسی آن را در اختیار قوه مجریه قرار داده است.
 
البته تفکیک مذکور برخلاف تفکیک مشابه در انگلستان، مطلق نیست. در انگلستان دادگاه در هیچ موردی نخواهد توانست درست یا نادرست بودن عمل اداره را بررسی کند. ولی در آمریکا دادگاه با این تفسیر که اشتباهات فاحش موضوعی در حقیقت منجر به اشتباه حکمی می شوند، خود را صالح تشخیص داده و رسیدگی خواهد کرد.

رسیدگی به مسائل موضوعی چنان که گفته شد در حیطه نظارت قضایی نمی گنجد. ولی این به معنای عدم نظارت بر اشتباهات موضوعی نیست. هر ادعایی که با عنوان اشتباهات موضوعی مطرح شود - به جز اشتباهات اساسی - باید در درون خود قوه مجریه پیگیری شود. زیرا تشخیص موضوعات اداری وظیفه قوه مجریه است نه قضاییه. تریبونال‌های اداری وظیفه رسیدگی بر این جنبه از نظارت را بر عهده دارند. تریبیونالها دعوا را از نو بررسی کرده، و رأی صادر می کنند، در حالی که موضوع در دادگاه از نو بررسی نمی شود.
 
به هر حال دادگاه علاوه بر این که در ماهیت موضوع وارد نمی شود، در مورد قانونیت عمل هم اصول و معیارهایی دارد که موظف به رعایت آن‌هاست. در حقوق اداری آمریکا در این خصوص برخلاف برخی دیگر از کشورها، متن قانونی وجود دارد. مادة (706) فصل هفتم بخش اول از عنوان پنجم کد قانون آمریکا، متضمن معیارهایی است که بر اساس آن دادگاه عمل اداره را مورد توجه قرار خواهد داد. این موارد را می توان زیر سه عنوان کلی غیرقانونی بودن عمل، خروج از صلاحیت و عدم رعایت تشریفات، بررسی کرد.
 
منبع: نظارت بر اعمال حکومت و عدالت اداری، آیت الله عباسعلی عمید زنجانی و دکتر ابراهیم موسی‌زاده،صص196-194، مؤسسه انتشارات دانشگاه تهران، تهران، چاپ اول، 1389


مقالات مرتبط
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
مقالات مرتبط
موارد بیشتر برای شما
مفهوم وقف و امور خیریه در کشور برزیل
مفهوم وقف و امور خیریه در کشور برزیل
مقایسه نظام مبتنی بر ولایت فقیه و دیگر نظام هاى سیاسى
مقایسه نظام مبتنی بر ولایت فقیه و دیگر نظام هاى سیاسى
نظریه ولایت فقیه از دیدگاه فقها
نظریه ولایت فقیه از دیدگاه فقها
دلایل قرآنی، روایی و عقلی اثبات ولایت فقیه
دلایل قرآنی، روایی و عقلی اثبات ولایت فقیه
جایگاه دختر در منظومه قرآنی: از مشورت تا مباهله، از هدیه تا میراث
جایگاه دختر در منظومه قرآنی: از مشورت تا مباهله، از هدیه تا میراث
دلایل تأسیس مجمع تشخیص مصلحت نظام و عدم تعارض آن با مجلس شوراى اسلامى
دلایل تأسیس مجمع تشخیص مصلحت نظام و عدم تعارض آن با مجلس شوراى اسلامى
جایگاه و نقش مجلس شورای اسلامی و حدود تأثیرگذارى آن
جایگاه و نقش مجلس شورای اسلامی و حدود تأثیرگذارى آن
لزوم وجود مجالس شوراى اسلامى، خبرگان رهبری و مجمع تشخیص مصلحت نظام
لزوم وجود مجالس شوراى اسلامى، خبرگان رهبری و مجمع تشخیص مصلحت نظام
مفهوم شناسى اصطلاحات فقه، فقیه، ولایت و ولایت فقیه
مفهوم شناسى اصطلاحات فقه، فقیه، ولایت و ولایت فقیه
علت نفوذ و گسترش شدید بهائیان در رژیم منحوس پهلوى
علت نفوذ و گسترش شدید بهائیان در رژیم منحوس پهلوى
کامل گفت‌وگوی شبکه آذ تی‌وی جمهوری آذربایجان با رئیس‌جمهور
play_arrow
کامل گفت‌وگوی شبکه آذ تی‌وی جمهوری آذربایجان با رئیس‌جمهور
تصاویر دیده نشده از داخل کابین هواپیمای آتش نشان سپاه
play_arrow
تصاویر دیده نشده از داخل کابین هواپیمای آتش نشان سپاه
اعتراض و مچ‌گیری پزشکیان از مترجم: چرا صحبت‌هایم را کامل ترجمه نکردی؟
play_arrow
اعتراض و مچ‌گیری پزشکیان از مترجم: چرا صحبت‌هایم را کامل ترجمه نکردی؟
پزشکیان: ما به تمامیت ارضی و حقوق کشورها احترام می‌گذاریم
play_arrow
پزشکیان: ما به تمامیت ارضی و حقوق کشورها احترام می‌گذاریم
بقایی: اتهامات هلند و سوئد هماهنگ شده است
play_arrow
بقایی: اتهامات هلند و سوئد هماهنگ شده است