چون تعلق بريد جان از جسم

شاعر : اوحدي مراغه اي

نبود حال جان برون زد و قسم:		چون تعلق بريد جان از جسم
ورنه در خاک خوار ماند و پست		گر نکوکار بوده باشد، رست
منزل هر يکي پديد بود		نفس اگر پاک و گر پليد بود
وندران منزلي و ماواييست		هر يکي را در آن جهان جاييست
در لحد نيز تلخ و شوري هست		وين بدن را عذاب گوري هست
از غبار گناه پالوده		چون شود جان و جسم آلوده
تن به جان، جان بتن درآويزد		باز فرمان رسد که: برخيزد
بازت از خاک زنده داند کرد		آنکت از آب در وجود آورد
دور باشد حجاب ظلمت جسم		در قيامت، کزين ستوده طلسم
هر دو را نور در ميان گيرد		تن نيکان فروغ جان گيرد
شرق او غرب و غرب شرق شود		چون تن و جان به نور غرق شود
اندر آيد به موقف آتي		هر يک از ما به صورت ذاتي
صورتش سيرت و طريقت ماست		ذات ما هستي و حقيقت ماست
به فلک ميروي، درين چه شکست؟		اصل جان تو چونکه از فلکست
استخوان بر فلک چکار کند؟		عقل و جان بر فلک گذار کند
بنده‌ي اين و آن شدن تا چند؟		آب و گل بندتست، بگسل بند
همچو آتش سر از محيط برآر		هر يکي را به مرکزي بسپار
نکني رخ به طبع در افلاک		زين طبايع تو تا نگردي پاک
بگذر از گرم و سرد، اگر مردي		بر فلک نيست گرمي و سردي
به بساطت درست بايد کرد		نسبت خويش با بسايط فرد
موجب حيرتست و محرومي		خواجه زنگي و آن صنم رومي
ور نداني، بپرس از آتش و آب		جاي اصلي طلب، مرو در خواب
نه کشيدن بلا و بنشستن		زين جهان اين چنين توان رستن
در تنور اثير نتوان بست		اين فطيري که کرده‌اي تو به دست
جبروت خداست عالم هوش		ملکوت سماست جاي سروش
با ملک حاجت سخن نبود		بر فلک جاي مکر و فن نبود
کوش تا بر فلک کند پرواز		جانت آندم که گردد از تن باز
کي روي بر فلک چو هفت اورنگ؟		تا نگردي چو آسمان يکرنگ
آب از آتش ببر، که جنگ بود		سنگ جايي رود، که سنگ بود
هر يکي رخ به مامني دارند		آن که بي‌کار و آن که در کارند
چون به مرکز رسد قرار کند		آب ازين سنگ اگر گذار کند
هيمه‌ي دوزخي، چو خام روي		بد بميري، چو ناتمام روي
تا در آن ورطه‌ها نماني پر		جهد آن کن که: پخته باشي و حر
که چه خرسنگهات در راهست!		بازدان، گر دل تو آگاهست
تا در آن عقده‌ها نماني باز		اندرين خانه کار خويش بساز
پس برون آي ازين جهان فارغ		به دل آزاد شو، به جان فارغ
تا نباشي به هيچ پيوسته		مي‌گسل بند بندت آهسته
دل درين عالم مجازت شد		روز اول که ديده بازت شد
يا نديدي که سست بنيادست؟		نشنيدي که سر بسر با دست؟
روز آخر کجا توان رستن؟		دل خود را به صد گره بستن
و آنچه همراه تست پاکش کن		هر چه ميماند از تو خاکش کن
به زر و سيم و خانه پيوستي		جان خود را، که در جهان بستي
تا چو گويد: بيار، گويي: گير		برکش از جمله، همچو موي از شير
آشکار و نهان درين کارند		آن کساني که بينشي دارند
يا برين آب و خاک بي‌بنياد؟		چه گمان ميبري بر آتش و باد؟
بندهايي گشادني اين‌ها		وامهاييست دادني اينها
باد او باد و خاک خاک شود؟		نه که اين جسم چون هلاک شود
دخترت شوهري شکار کند		پسرت دختري بيار کند
مهر و ميراث از آن زرش بايد		زن جوانست، همسرش بايد
پيش نابالغان نهد دوسه رخت		درم نقد را ببندد سخت
وام دارت کند شب اول		تا به عجز و نياز و مکر و حيل
کم عمارت کنند و پست شود		خانه بيگانه را نشست شود
دشمنت نزد خويش ره نکند		به يتيمت کسي نگه نکند
ور به گورت گذر کند، کس نيست		گر بمادر نظر کند، بس نيست
بر تو نالد، جواب ننيوشد		بزنندش به زجر و بر جوشد
غرق تيمار و آشنايي نه		مانده بر جاي و هيچ جايي نه
هر چه ارزنده تر بلاش افتد		غارت اندر زر و قماش افتد
بر توده گزر کوي خام و سه خشت		تو بماني و گور و سيرت زشت
چون تو گفتي که هر چه بادا باد!		زان دگر هولها نيارم ياد
بس بگفتند و هيچ نشنيدي		پر نمودند، ليک کم ديدي
وگر اين هست، آن خود گفتم		اگر اين حال نيست، بد گفتم
مهر اندر درون نکاشتنيست		اين زن و زور و زر گذاشتنيست
تا نجنبد دل تو از بيمش		دست خود را تهي کن از سيمش
شاد و ايمن روند چون مستان		کز پي کاروان تهي دستان
وانکه پيوسته شد بدو خندند		عاقلان خود درين نپيوندند
که به لذات تن نگاه کرد		کار خود آن کسي تباه نکرد
شد جداييش ازين جداييها		آنکه ديد اين گريز پاييها
رفت، چون وقت رفتن آمد، چست		دست ازين دستگاه آز بشست
در فزوني مرو چو بوالهوسان		در فزوني زيان تست و کسان
به خدا زنده‌اي، خدا را شو		آز را خصم آشکارا شو
نخوري، تا کسي نرنجاني		تا که در رنج جستن ناني
ورتني، آب و آش و نان ميجوي		گر تو جاني، غذاي جان ميجوي
گر سفر زين شمار خواهد بود		خر و بار تو بار خواهد بود
ترک بايست خواهش و مايه		نردبانيست پايه برپايه
در جهاني که سربسر شاديست		راهت از نردبان آزاديست
روح بي‌رخت او برافلاکست		خر عيسي بر آخور خاکست
بهل اين و برس به عالم هوش		رخت و خرچيست اين تن و سر و گوش
اخترش تخت و چرخ جاي نشد		پشت او تا صليب ساي نشد
بتو زين بيشتر چه آموزند		صادقاني، که شمع دين سوزند
تا ببيني و کار جان سازي		بتو آموخت شرط جانبازي
خنک آن دل که اين دمش روزيست		کار جان ساختن به تن سوزيست
تا به برهان قوي شود سخنش		سر که دادند و آب خواست تنش
سر که برجاي انگبين باشد		که جهان را وفا چنين باشد
ميتوانست ازين ميان رفتن		آنکه داند بر آسمان رفتن
که چنين شايد اين سفر کردن		ليک بايستش اين خبر کردن
همه تعليم راه تست اين ها		مايه انتباه تست اين ها
اولين پايه ارادت چيست؟		تا بداني که رسم و عادت چيست؟
سر شد اندر سر بدانديشان		سر او تا نهفته شد زيشان
دست و پايي دراز نتوان کرد		تا چنان ترک آز نتوان کرد
چار ميخش کجا رساند درد؟		دست وپايي که پاک شد زين گرد
نفرتي زين جهان پستش داد		چون بلوغ کمال دستش داد
جام جم را از آن ميان بربود		کام دشمن به دشمنان بنمود
که: تنش جفت خاک شد يا باد؟		مشتبه گشت و اختلاف افتاد
چون بپوشي به گور، يا کفنش؟		تن او روح بود و روح تنش
تا زخمي برآيدت ده رنگ		به سبوي دوگانگي زن سنگ
«صبغة الله» رنگ او باشد		هر که عيسي به چنگ او باشد

چون تعلق بريد جان از جسم

تازه های مقالات

بیشترین بازدید هفته