اقدامات اصلاحی خلیفه سلطان

علاء الدین سید حسین بن رفیع الدین، مشهور به خلیفه سلطان و سلطان العلما، از فقها و سیاستمداران بزرگ شیعی عصر صفوی است. اهمیت وی برای بحث حاضر از دو جنبه است: یکی از این حیث که وی فقیهی شیعی و مجتهد است و
دوشنبه، 25 آذر 1392
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
اقدامات اصلاحی خلیفه سلطان
اقدامات اصلاحی خلیفه سلطان

 

نویسنده: نجف لک زایی




 

علاء الدین سید حسین بن رفیع الدین، مشهور به خلیفه سلطان و سلطان العلما، از فقها و سیاستمداران بزرگ شیعی عصر صفوی است. اهمیت وی برای بحث حاضر از دو جنبه است: یکی از این حیث که وی فقیهی شیعی و مجتهد است و دوم از این جهت که مدت ها وزیر اعظم و سکاندار امور مملکتی بوده است.(1)
خلیفه سلطان در سال1001 قمری در شهر اصفهان متولد شد. با خان آغا بیگم، دختر شاه عباس اوّل، ازدواج کرد. در سال 1033 قمری پس از درگذشت اعتماد الدوله وقت، سلمان خان، به وزارت عظما انتخاب شد. در همین دوره پدر وی نیز عهده دار مقام صدر بود.
وزارت وی تا پایان سلطنت عباس اول و دو سال پس از آن در دوره صفی اول، ادامه داشت، تا این که در این زمان از وزارت معزول و به قم تبعید شد.(2) طبیعی بود که شخصی چون خلیفه سلطان نمی توانست با یکی از بدترین شاهان صفوی، یعنی صفی اول کنار بیاید.
خلیفه سلطان برای بار دوم پس از به سلطنت رسیدن عباس دوم در سال 1055 قمری به پست وزارت عظما منصوب شد. تا آن که پس از فتح قندهار به دست عباس دوم، در راه بازگشت، در ولایت مازندران دارفانی را وداع گفت. بنا به نوشته مؤلف ریاض العلماء و حیاض الفضلاء تاریخ وفات وی 1066 قمری است.
یادآوری این نکته خالی از فایده نیست که بسیاری از شرایط موردنظر محقق سبزواری در باب وزارت باخلیفه سلطان تطبیق می کند، گرچه می دانیم که روضة الانوار پس از مرگ خلیفه سلطان به رشته ی تحریر درآمده است.
از اقدامات اصلاحی خلیفه سلطان به چند مورد اشاره می کنیم:
1- تهذیب کتاب اخلاق ناصری با عنوان توضیح الاخلاق. اخلاق ناصری خواجه نصیرالدین طوسی، کتابی است در چگونگی تهذیب نفس و اداره کشور. خلیفه سلطان، آن گونه که در مقدّمه توضیح الاخلاق آورده است، به تقاضای شاه عباس دوم به تهذیب کتاب اخلاق ناصری پرداخته است. البته با مقایسه بخش هایی از توضیح الاخلاق یا اخلاق ناصری، تفاوت قابل ملاحظه ای میان دو اثر مشاهده نمی شود، بنابراین، ارائه این اثر به شاه بهانه و تلاشی در جهت اصلاح رفتار شاه بوده است.(3)
2- جلوگیری از مفاسد اخلاقی به ویژه مفاسدی که در دربار و حتی در شخص شاه وجود داشت. خلیفه سلطان می کوشید موقعیت علمای عصر را تقویت کرده و با انحرافات مبارزه کند. همان گونه که در بخش «زندگی نامه سبزواری» گفته شد، سبزواری بخشی از موفقیت های خود را مرهون خلیفه سلطان است؛ خلیفه سلطان کوشید نوشیدن شراب را در کلیه قهوه خانه ها و در ملأ عام تحریم کند و در این جهت فرمانی را نیز از شاه گرفت.(4)
نوشته اند که زمانی شبانگاه فرمانی از شاه عباس دوم گرفتند که به حکم آن قهوه خانه ها می توانستند خوب رویان را در قهوه خانه ها به کار گیرند. وقتی حکم را نزد خلیفه سلطان که وزیر بود آوردند، به احترام امضای شاه امضا کرد، اما بعد از آن، شاه را از حیله آن افراد آگاه کرده و مانع اجرای آن گردید.(5)
شاردن نیز در این باره با توضیح نقش خوب رویان در قهوه خانه ها آورده است که خلیفه سلطان شاهنشاه را به از بین بردن این اعمال شنیع وادار کرد. شاهنشاه نیز این پیشنهاد را قبول و امر به اجرای آن فرمود و از آن ایام به بعد دیگر چنین چیزی در قهوه خانه ها به هیچ وجه مشاهده نشد.(6) وی در جای دیگری درباره نقش خلیفه سلطان در جلوگیری از فحشا و منکرات می نویسد:
و چون شرب مسکرات را علة العلل این حرکات زشت و شنیع می پنداشت، فروش شراب را سخت قدغن فرمود و برای مرتکبین مجازات بسیار هولناکی قائل شد.(7)
3- نصب افراد عالم و شایسته در مناصب اداری کشور. وی میرزا محمد طاهر قزوینی را به منصب واقعه نویسی منصوب کرد و نیز کسان دیگری را که اسامی برخی از آنان در روضات الجنّات آمده است به مناصب دیگر برگزید.(8)

پی نوشت ها :

1-برای توضیح بیشتر. ر.ک: علیرضا کریمی، «خلیفه سلطان فقیه و وزیر اعظم عصر صفوی»، فصلنامه ی حکومت اسلامی، سال دوم، شماره 4(زمستان 1376)، ص 224-248.
2- ریاض العلماء، جزء الثانی، ص 52، به نقل از: علیرضا کریمی، «خلیفه سلطان فقیه و وزیر اعظم عصر صفوی»، فصلنامه ی حکومت اسلامی، سال دوم، شماره 4ی ( زمستان 1376)، ص 224 -248.
3- توضیح الاخلاق نوشته خلیفه سلطان در کتابخانه آیة الله مرعشی نجفی در قم در قسمت نسخه های عکسی به شماره مسلسل 337 نگهداری می شود.
4- عباسنامه، ص 18.
5-بحرالفوائد و عقدالفرائد، نسخه خطی به شماره 259 کتابخانه مجلس، به نقل از: دین و سیاست در دوره صفوی، ص 41.
6- شاردن، سیاحتنامه، ج4، ص 278؛ به نقل از دین و سیاست در دوره صفوی، ص 42.
7- سیاحتنامه شاردن، ج2، ص 333؛ به نقل از: دین و سیاست در دوره صفوی، ص 42.
8-روضات الجنّات، ج4، ص 384.

منبع مقاله :
لک زایی، نجف، (1380)، اندیشه سیاسی محقّق سبزواری، قم: انتشارات بوستان کتاب (انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه ی علمیه ی قم)، چاپ اول



 

 

تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
پیام های تسلیت مراجع عظام و شخصیت ها در پی ارتحال آیت‌الله العظمی وحید خراسانی
پیام های تسلیت مراجع عظام و شخصیت ها در پی ارتحال آیت‌الله العظمی وحید خراسانی
عقب‌راندن نیروهای مزدور سعودی توسط انصارالله در مارب
play_arrow
عقب‌راندن نیروهای مزدور سعودی توسط انصارالله در مارب
حدادعادل: جلوه شاعرانه و ادبی، ویژگی متمایز رهبر شهید بود
play_arrow
حدادعادل: جلوه شاعرانه و ادبی، ویژگی متمایز رهبر شهید بود
تشویق و تجلیل بخاطر تمرد از رفتن به سربازی در ارتش!
play_arrow
تشویق و تجلیل بخاطر تمرد از رفتن به سربازی در ارتش!
چرت زدن وزیر امور خارجه ترکمنستان در اجلاس اکو + فیلم
play_arrow
چرت زدن وزیر امور خارجه ترکمنستان در اجلاس اکو + فیلم
انتشار تصاویریی از حملات پهپادهای شاهد-۱۳۶ ایران به پایگاه آمریکا در کویت + فیلم
play_arrow
انتشار تصاویریی از حملات پهپادهای شاهد-۱۳۶ ایران به پایگاه آمریکا در کویت + فیلم
رونمایی از ربات غول پیکر سیتکس در میدان آزادی + فیلم
play_arrow
رونمایی از ربات غول پیکر سیتکس در میدان آزادی + فیلم
پاسخ ترامپ درباره درخواست از چین برای عدم خرید نفت ایران: نیاز نیست بدانید + فیلم
play_arrow
پاسخ ترامپ درباره درخواست از چین برای عدم خرید نفت ایران: نیاز نیست بدانید + فیلم
واکنش ترامپ در زمینه تهدید حملات پهپادی + فیلم
play_arrow
واکنش ترامپ در زمینه تهدید حملات پهپادی + فیلم
انهدام پهپاد MQ-1 بر فراز تنگه هرمز با آتش نیروی پدافند هوایی ارتش + فیلم
play_arrow
انهدام پهپاد MQ-1 بر فراز تنگه هرمز با آتش نیروی پدافند هوایی ارتش + فیلم
روایت شکارچی جنگنده F-35 آمریکایی از نحوه هدف قراردادن این جنگنده پیشرفته توسط پدافند هوافضای سپاه + فیلم
play_arrow
روایت شکارچی جنگنده F-35 آمریکایی از نحوه هدف قراردادن این جنگنده پیشرفته توسط پدافند هوافضای سپاه + فیلم
استقرار بالن‌های مراقبتی و شناسایی آمریکا در مناطق شمالی امارات و بر فراز بحرین + فیلم
play_arrow
استقرار بالن‌های مراقبتی و شناسایی آمریکا در مناطق شمالی امارات و بر فراز بحرین + فیلم
وقتی روآن اتکینسون ناگهان به مستر بین تبدیل می‌شود
play_arrow
وقتی روآن اتکینسون ناگهان به مستر بین تبدیل می‌شود
کنایه مجری تلویزیون به استایل ترند این روزها: شلوار دور سرتان می‌بندید و فکر می‌کنید باکلاسید + فیلم
play_arrow
کنایه مجری تلویزیون به استایل ترند این روزها: شلوار دور سرتان می‌بندید و فکر می‌کنید باکلاسید + فیلم
از نهی ذلت‌پذیری تا الگوی عزت‌مداران؛ مسیر و ریشه‌های تاریخی خودتحقیری در ایران
از نهی ذلت‌پذیری تا الگوی عزت‌مداران؛ مسیر و ریشه‌های تاریخی خودتحقیری در ایران