0
ویژه نامه ها

چرا دیه زن و مرد مساوى نیست‌؟

پرسش :

در سوره بقره آیه 178 قرآن مى‌فرماید:«الحُرُّ بِالحُرِّ» پس چرا دیه زن و مرد مساوى نیست‌؟


پاسخ :
درباره دیه زن، آیه‌اى که به صراحت مقدار آن را مشخص کند نداریم. درباره قصاص قرآن مى‌فرماید: «یا ایُّهَا الَّذینَ‌ آمَنوا کُتِبَ‌ عَلَیکُمُ‌ القِصاصُ‌ فِى القَتلَى الحُرُّ بِالحُرِّ والعَبدُ بِالعَبدِ و الاُنثىٰ‌ بِالاُنثىٰ‌؛1 اى کسانى که ایمان آورده‌اید، درباره کشتگان، بر شما حق قصاص مقرر شده: آزاد عوض آزاد و بنده عوض بنده و زن عوض زن....»

«و کَتَبنا عَلَیهِم فیها انَّ‌ النَّفسَ‌ بِالنَّفسِ‌ والعَینَ‌ بِالعَینِ‌ والاَنفَ‌ بِالاَنفِ‌ والاُذُنَ‌ بِالاُذُنِ‌ والسِّنَّ‌ بِالسِّنِ‌ّ والجُروحَ‌ قِصاصٌ‌...؛ (مائده، 45) و در [تورات] بر آنان مقرر کردیم که جان در مقابل جان و چشم در برابر چشم و بینى در برابر بینى و گوش در برابر گوش و دندان در برابر دندان مى‌باشد و زخم‌ها [نیز به همان ترتیب] قصاص دارند....»

نصف بودن دیه زن، از مسائلى است که مورد اتفاق غالب فقهاى شیعه و اهل سنت است و همه مسلمانان قبول دارند.2

براى ارزیابى جایگاه انسان در اسلام دیه نمى‌تواند معیار باشد و نباید تفاوت زن و مرد را در زیادى و کمى دیه ارزیابى کرد. دیه تنها براى جبران خلأ اقتصادى مقتول است و ملاک ارزیابى انسان نیست. همچنان که در شریعت اسلامى براى سگى که پاسبان گله و خانه است دیه تعیین شده است براى جبران خلأ تن آدمى نیز دیه تعیین شده است، لذا دیۀ مهم‌ترین افراد با ساده‌ترین افراد یکسان است.

تن ابزارى بیش نیست و این ابزار خواه در هیکل یک فقیه یا طبیب یا مهندس یا مبتکر باشد و خواه در هیکل یک کارگر ساده، دیۀ همۀ آنان به یک اندازه است. ارزیابى آدمى به جان اوست و جان نه از بین مى‌رود و نه مقتول واقعى مى‌شود تا در نتیجه دیه به آن تعلق گیرد، بلکه آنچه آسیب مى‌بیند بدن است و بدن با ابزار مادى ارزیابى مى‌شود. و هر بدنى که بازدهى اقتصادى بیش‌ترى داشته و در اداره اقتصادى خانه مؤثرتر و قوى‌تر باشد مقدار دیه نیز به تناسب آن تنظیم مى‌شود، و چون مردها در ادارۀ اقتصادى معمولاً بیش‌تر از زن‌ها بازدهى اقتصادى دارند. دیۀ بیش‌ترى بر آنان تعلق گرفته است.

افزون بر این، مردان غالباً عضو مؤثر اقتصادى در خانواده هستند، اگر دیۀ بیش‌ترى به آنان تعلق نگیرد به خانواده و فرزندانش ضربه و زیان وارد مى‌شود؛ چون نفقه زن و فرزندان بر عهدۀ مرد است و شریعت اسلامى براى رعایت حقوق اعضاى خانواده و جلوگیرى از این زیان، دیۀ مرد را دو برابر زن قرار داده است.3

مثلاً در صورتى که مردى، زنى را به قتل رساند، در صورتى که قاتل را اعدام کنند، خانواده قاتل - که همان زن و فرزندان او هستند - دیگر راهى براى تأمین هزینه‌هاى خود ندارند و در واقع اینان از نظر اقتصادى نیز در معرض آسیب هستند. در این صورت، دین اسلام، اجازه مى‌دهد، قاتل اعدام شود تا به سزاى عملش برسد در عین حال براى آن‌که زن و فرزندان قاتل از حیث اقتصادى به گدایى و... نیفتند، دستور مى‌دهد نیمى از دیه بدانان پرداخت شود.

نکته مهمى که نباید از آن غفلت شود، بحث «وظیفه نان‌آورى» است که این وظیفه به عهده مردان خانواده است نه زنان یعنى زنان - هر قدر هم که ثروتمند باشند - باز هم وظیفه تأمین مخارج خانواده را ندارند ولى مردان - هرقدر هم فقیر باشند - وظیفه دارند مخارج خانواده را تأمین کنند.

پی‌نوشت‌ها:
(1). سوره بقره، آیه 178.
(2). ر. ک: جواهر الکلام، محمدحسن نجفى، ج 43، ص 32.
(3) . ر. ک: زن در آئینه جلال و جمال، عبداللّٰه جوادى آملى، صص 404-400؛ تفسیر نمونه، ج 17، صص 314-313.

منبع: پرسمان قرآنی فلسفه احکام، سید علی هاشمی نشلجی، نشر جمال، 1390.
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
جزئیات تغییرات مهم کنکور از سال 1402/ کنکور دو بار در سال برگزار می شود+ واکنش ها
جزئیات تغییرات مهم کنکور از سال 1402/ کنکور دو بار در سال برگزار می شود+ واکنش ها

جزئیات تغییرات مهم کنکور از سال 1402/ کنکور دو بار در سال برگزار می شود+ واکنش ها

سوء استفاده از اسباب بازی‌ها و ردیاب‌های هوشمند
سوء استفاده از اسباب بازی‌ها و ردیاب‌های هوشمند

سوء استفاده از اسباب بازی‌ها و ردیاب‌های هوشمند

تغییر رنگ لباس با گوشی موبایل
تغییر رنگ لباس با گوشی موبایل

تغییر رنگ لباس با گوشی موبایل

تصاویری از فوران آتشفشان اتنا در سیسیل ایتالیا
تصاویری از فوران آتشفشان اتنا در سیسیل ایتالیا

تصاویری از فوران آتشفشان اتنا در سیسیل ایتالیا

میدونی پست تر از یزید کیه؟
میدونی پست تر از یزید کیه؟

میدونی پست تر از یزید کیه؟

آمار نگران کننده ناسا از بهم خوردن تعادل گرمایی زمین
آمار نگران کننده ناسا از بهم خوردن تعادل گرمایی زمین

آمار نگران کننده ناسا از بهم خوردن تعادل گرمایی زمین

استوری اینستاگرام | خسته نباشید به دولت روحانی
استوری اینستاگرام | خسته نباشید به دولت روحانی

استوری اینستاگرام | خسته نباشید به دولت روحانی

دستور تهیه سوپ تره فرنگی
دستور تهیه سوپ تره فرنگی

دستور تهیه سوپ تره فرنگی

کلیپ طنز اینستاگرامی عروس و مادر شوهر
کلیپ طنز اینستاگرامی عروس و مادر شوهر

کلیپ طنز اینستاگرامی عروس و مادر شوهر

چگونه می توان از اشتغال در جهت محدودسازی بازارهای موازی و ایجاد رونق تولید بهره برد؟
چگونه می توان از اشتغال در جهت محدودسازی بازارهای موازی و ایجاد رونق تولید بهره برد؟

چگونه می توان از اشتغال در جهت محدودسازی بازارهای موازی و ایجاد رونق تولید بهره برد؟

مناظره کارشناس ایرانی و آمریکایی
مناظره کارشناس ایرانی و آمریکایی

مناظره کارشناس ایرانی و آمریکایی

ایجاد اشتغال در خانه از طریق دورکاری و تاثیرات مثبت آن در تحقق جهش تولید
ایجاد اشتغال در خانه از طریق دورکاری و تاثیرات مثبت آن در تحقق جهش تولید

ایجاد اشتغال در خانه از طریق دورکاری و تاثیرات مثبت آن در تحقق جهش تولید

ماجرای اعدام منافقین در سال 67 را از زبان آیت الله رئیسی بشنویم
ماجرای اعدام منافقین در سال 67 را از زبان آیت الله رئیسی بشنویم

ماجرای اعدام منافقین در سال 67 را از زبان آیت الله رئیسی بشنویم

هر آنچه درباره سندروم داون ، علائم،علت‌ ها، راه‌ تشخیص و درمان آن باید بدانیم
هر آنچه درباره سندروم داون ، علائم،علت‌ ها، راه‌ تشخیص و درمان آن باید بدانیم

هر آنچه درباره سندروم داون ، علائم،علت‌ ها، راه‌ تشخیص و درمان آن باید بدانیم

سیستم پیشرفته تخلیه کشتی
سیستم پیشرفته تخلیه کشتی

سیستم پیشرفته تخلیه کشتی

افزایش اشتغال و تکمیل ظرفیت های خالی واحدهای صنعتی فعال، زمینه ساز رونق تولید
افزایش اشتغال و تکمیل ظرفیت های خالی واحدهای صنعتی فعال، زمینه ساز رونق تولید

افزایش اشتغال و تکمیل ظرفیت های خالی واحدهای صنعتی فعال، زمینه ساز رونق تولید

حکمت | به سمت خدا فرار کن! / استاد میرباقری (نسخه اینستاگرام)
حکمت | به سمت خدا فرار کن! / استاد میرباقری (نسخه اینستاگرام)

حکمت | به سمت خدا فرار کن! / استاد میرباقری (نسخه اینستاگرام)

اشتغال زایی رمز عدالت اجتماعی و محرک جمعی برای جهش تولید است
اشتغال زایی رمز عدالت اجتماعی و محرک جمعی برای جهش تولید است

اشتغال زایی رمز عدالت اجتماعی و محرک جمعی برای جهش تولید است

دستاوردهای تعامل پویای میان اشتغال و جهش تولید
دستاوردهای تعامل پویای میان اشتغال و جهش تولید

دستاوردهای تعامل پویای میان اشتغال و جهش تولید

صبحانه و تغذیه کودکان/ دکتر خیراندیش
صبحانه و تغذیه کودکان/ دکتر خیراندیش

صبحانه و تغذیه کودکان/ دکتر خیراندیش

هل الدین الا الحب/ سیدرضا نریمانی
هل الدین الا الحب/ سیدرضا نریمانی

هل الدین الا الحب/ سیدرضا نریمانی