0
ویژه نامه ها
پیشکسوتان شهادت | به مناسبت شهادت حجت‌الاسلام مصطفی قاسمی

پیشکسوتان شهادت | به مناسبت شهادت حجت‌الاسلام مصطفی قاسمی

شنبه، 14 ارديبهشت 1398
سال 1398، سال رونق تولید

سال 1398، سال رونق تولید

پنجشنبه، 1 فروردين 1398

حق حبس برای زن

حق حبس اختیاری برای هر یک از طرفین قرارداد است که بر اساس آن حق دارند اجرای تعهد خود را موکول به اجرای تعهد دیگری کنند. در ازدواج هم چنین قاعده ای وجود دارد که در این نوشتار به بیان توضیحاتی در مورد آن از نگاه قانونی می پردازیم. با ما همراه باشید.
حق حبس برای زن
حق حبس خودداری از همخوابگی با شوهرست. 
 
چکیده: حق حبس اختیاری برای هر یک از طرفین قرارداد است که بر اساس آن حق دارند اجرای تعهد خود را موکول به اجرای تعهد دیگری کنند. در ازدواج هم چنین قاعده ای وجود دارد که در این نوشتار به بیان توضیحاتی در مورد آن از نگاه قانونی می پردازیم. با ما همراه باشید. 

تعداد کلمات 1104 / تخمین زمان مطالعه 6 دقیقه
حق حبس برای زن

حق حبس

نپرداختن مهر و عدم توافق درباره میزان آن در نفوذ نکاح اثر ندارد و هر شرطی که خلاف این ترتیب را مقرر دارد باطل است؛ چنان که ماده ۱۰۸۱ در این زمینه می گوید: «اگر در عقد نکاح شرط شود که در صورت عدم تأدیة مهر در مدت معین نکاح باطل خواهد بود، نکاح و مهر صحیح ولی شرط باطل است». در مفهوم مهر نیز گفته شد (ش ۸۷) که بین الزام مرد به دادن مهر و پیوند زناشویی رابطه علیت وجود ندارد و نباید نکاح را با خرید و فروش یا سایر عقود معوض قیاس کرد. با وجود این، ماده 1085 قانون مدنی در موردی خاص قواعد معاملات معوض را در نکاح نیز جاری کرده است. به موجب این ماده: «زن می تواند تا مهر به او تسلیم نشده از ایفاء وظایفی که در مقابل شوهر دارد امتناع کند». این حق را که مانند آن در روابط بین خریدار و فروشنده نیز شده است «حق حبس» می گویند.[1]
در فقه، مفاد حق حبس عبارت از خودداری از همخوابگی با شوهر است و شامل سایر وظایفی که زن در برابر شوهر دارد، مانند تکلیف مربوط به حسن معاشرت با او، نمی شود. به بیان دیگر، حق حبس ناظر به تمکین به معنی خاص آن است. پاره ای از استادان حقوق مدنی نیز از همین نظر پیروی کرده اند[2] ولی بعض دیگر نظر داده اند که زن می تواند به اقامتگاه شوهر نرود.[3]
با این که ظاهر ماده 1085 با نظر اخیر سازگارتر است و عبارت قانون همه وظایفی را که زن در برابر شوهر دارد مشمول حکم خود کرده است، از سابقه تاریخی ماده ۱۰۸5 و به ویژه قرینه موجود در ماده 1086 چنین بر می آید که قانونگذار به تمکین خاص نظر داشته است. زیرا، در این ماده آمده است که: «اگر زن قبل از اخذ مهر به اختبار خود به ایفاء وظایفی که در مقابل شوهر دارد قیام نمود نمی تواند از حکم مادة قبل استفاده کند. معذالک حقی که برای مطالبه مهر دارد ساقط نخواهد شد». نه تنها وظایفی که زن در برابر شوهر دارد با الزام به دادن مهر ارتباط حقوقی ندارد، در نظر عرف ناظر به تمام دوره زناشویی است: باید در مسکنی که شوهر تعیین می کند سکونت گزیند، با او خوشرویی کند و در اداره خانواده معاون و یاور همسر خود باشد. پس، با یک بار خوشرویی کردن یا چند دقیقه به خانه شوهر آمدن نمیتوان ادعا کرد که او به وظایف زناشویی عمل کرده است. ولی، مفهوم عرفی تمکین خاص، با نخستین نزدیکی با شوهر تحقق می پذیرد و به همین دلیل است که یک بار نزدیکی باعث می شود که تمام مهر به ذمه شوهر مستقر شود.[4]
با وجود این، باید اعتراف کرد که جدا کردن وظایف زناشویی از یکدیگر در پاره ای امور دشوار است: برای مثال، چگونه می توان از زنی انتظار داشت که به خانه شوهر رود و با او زندگی کند و بتواند از تمکین امتناع ورزد؟ پس، دادگاه می تواند دست کم در بعضی موارد و با توجه به اوضاع و احوال دعوا، امتناع از رفتن به خانه شوهر را، به عنوان لازمه عرفی حق زن در خودداری از تمکین، بپذیرد و آن را «نشوز» به حساب نیاورد.
 

 آیا حق حبس برای شوهر نیز وجود دارد؟

در معاملات معوض، حق حبس برای هر دو طرف به وجود می آید؛ چنان که در عقد بیع، فروشنده می تواند تسلیم مبیع را موکول به پرداختن تمام ثمن کند و خریدار نیز حق دارد از دادن ثمن خودداری کند تا ثمن به او تسلیم شود. ولی، آیا این ترتیب در نکاح نیز قابل اجرا است و شوهر نیز به نوبه خود حق دارد پرداختن مهر را منوط به تمکین سازد؟
در فقه، نکاح را به سایر عقود معوض مانند کرده اند و حق حبس مهر را برای شوهر نیز شناخته اند. منتها، در مقام جمع بین حق شوهر و زن به این اشکال برخورده اند که اگر زن پیش از گرفتن مهر اجبار به تمکین شود و به دلیلی نتواند آن را از مرد بگیرد، حقی را از دست می دهد که جبران پذیر نیست؛ در حالی که از بین رفتن مهر را با پول می توان جبران کرد. پس، ناچار شده اند که از قواعد عمومی تجاوز کنند و نخست شوهر را به دادن مهر مجبور سازند یا امینی با توافق زوجین برگزینند که مهر به او تسلیم شود و پس از تمکین زن امین مهر را به او بدهد: بدین ترتیب، در عمل شوهر ناگزیر است که مهر را پیش از تمکین بپردازد.[5]
نویسندگان قانون مدنی، شاید به دلیل احتراز از این گونه اشکال ها، در ماده 1085 تنها از حق حبس زن سخن گفته اند و نسبت به حبس مهر از طرف شوهر سکوت کرده اند. این سکوت، در جایی که به طور معمول باید حق شوهر نیز اعلام شود، قرینه بر این است که نخواسته اند پیمان زناشویی را در بند گروکشی های ناگوار قرار دهند و چهره معنوی آن را از بین ببرند.
مفهوم کنونی نکاح با آنچه پیشینیان از این عقد داشته اند تفاوت کرده است. حقوقدان امروز انسان را قابل مبادله با پول نمی داند و نمی تواند تصور کند که زناشویی به معنی معاوضه همخوابگی در برابر مهر است. در اسلام نیز چنین تصوری از نکاح نداشته اند و جنبه روحانی آن را ندیده نمی گرفتند، ولی پاره ای از فقیهان خواسته اند تا قواعد عقود معوض را به طور ناقص در نکاح اجرا کنند و به نظر ما در قانون مدنی این طرز فکر پذیرفته نشده است.[6]

 
 
پی نوشت: 

[1] . علامه حلی، مختلف، ص ۵۴۶.
[2] . مرحوم دکتر امامی، ج ۴، ص ۳۹۴ و 395
[3] . مرحوم دکتر سید علی شایگان، ج۱، ش 787. 
[4] . اجرای سایر وظایف زناشویی با الزام به مهر رابطه ای ندارد، ولی تمکین خاص باعث می شود که ملکیت نیمی از مهر (که بعد از عقد متزلزل مانده است) به عهده شوهر مستقر شود. همچنین دیدیم که نزدیکی بین زن و شوهر موجب الزام مرد به دادن مهرالمثل می شود، در حالی که اقامت در محل سکونت شوهر و خوشرویی و معاضدت با او هیچ حقی در این باب برای زن به وجود نمی آورد.
[5] . شیخ محمد حسن نجفی، جواهر الکلام، جلد نکاح، کتاب نکاح (مهر)
راه حل های دیگری نیز پیشنهاد شده است: از جمله این که هیچ یک از زن و مرمر اجبار نمی شوند، ولی هر کدام که زودتر به تعهد خود عمل کند می تواند اجبار دیگری را بخواهد. ولی اجرای این شیوه سبب می شود که زناشویی نیز مانند معاملات در گروکشی افتد و بنیان خانواده متزلزل شود (برای دیدن این نظرها رجوع شود به: محقق ثانی، جامع المقاصد، ج ۲، ص ۱۷ 4).
[6] . برای دیدن استدلال مخالف، رجوع شود به  دکتر سید حسن امامی، ج ۴، ص ۳۹۶ و ۳۹۷.
 

 
 
منبع: کتاب «حقوق مدنی خانواده»
نویسنده: ناصر کاتوزیان
 


 

بیشتر بخوانید:
مهریه را باید به زن داد!
مَهرُ السُّنّه (مهر محمّدى)
مفهوم و فلسفه مهریه
حکمت مهریه
چند نکته در باره ی مهریه

ارسال نظر شما
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
پنجشنبه، 18 بهمن 1397
تخمین زمان مطالعه:
بازدید: 156
موارد بیشتر برای شما
پنج اصل راهبردی در منطق و فرهنگ شیعی
پنج اصل راهبردی در منطق و فرهنگ شیعی

پنج اصل راهبردی در منطق و فرهنگ شیعی

انفاق، بهترین توشه‌ی آخرت (بخش اول)
انفاق، بهترین توشه‌ی آخرت (بخش اول)

انفاق، بهترین توشه‌ی آخرت (بخش اول)

هشدار جدی ایران به متجاوزان به قلمرو جمهوری اسلامی ایران
هشدار جدی ایران به متجاوزان به قلمرو جمهوری اسلامی ایران

هشدار جدی ایران به متجاوزان به قلمرو جمهوری اسلامی ایران

جهش 3 درصدی نفت در پی سرنگونی پهپاد آمریکایی
جهش 3 درصدی نفت در پی سرنگونی پهپاد آمریکایی

جهش 3 درصدی نفت در پی سرنگونی پهپاد آمریکایی

سرنگونی پهپاد آمریکایی | مرزها خط قرمز ماست

سرنگونی پهپاد آمریکایی | مرزها خط قرمز ماست

تصادف خودروی لوکس با موتورسیکلت
تصادف خودروی لوکس با موتورسیکلت

تصادف خودروی لوکس با موتورسیکلت

موج سواری؛ ویژه سالگرد نمازجمعه ۲۹ خرداد ۸۸
موج سواری؛ ویژه سالگرد نمازجمعه ۲۹ خرداد ۸۸

موج سواری؛ ویژه سالگرد نمازجمعه ۲۹ خرداد ۸۸

تیتر یک روزنامه های ورزشی کشور/ پنجشنبه 30 خرداد 1398
تیتر یک روزنامه های ورزشی کشور/ پنجشنبه 30 خرداد 1398

تیتر یک روزنامه های ورزشی کشور/ پنجشنبه 30 خرداد 1398

کدام سامانه پدافندی پهپاد آمریکایی را سرنگون کرد؟
کدام سامانه پدافندی پهپاد آمریکایی را سرنگون کرد؟

کدام سامانه پدافندی پهپاد آمریکایی را سرنگون کرد؟

موشن گرافیک | سرنوشت همسر لبنانی دکتر چمران
موشن گرافیک | سرنوشت همسر لبنانی دکتر چمران

موشن گرافیک | سرنوشت همسر لبنانی دکتر چمران

نفرات تیم ملی والیبال ایران برای هفته چهارم لیگ ملت‌ها اعلام شد
نفرات تیم ملی والیبال ایران برای هفته چهارم لیگ ملت‌ها اعلام شد

نفرات تیم ملی والیبال ایران برای هفته چهارم لیگ ملت‌ها اعلام شد

فصل بهار هم تمام شد، وضع سیل‌زده‌ها چگونه است؟
فصل بهار هم تمام شد، وضع سیل‌زده‌ها چگونه است؟

فصل بهار هم تمام شد، وضع سیل‌زده‌ها چگونه است؟

تشییع پیکر روحانی مدافع حرم در قم
تشییع پیکر روحانی مدافع حرم در قم

تشییع پیکر روحانی مدافع حرم در قم

سربازان اطلاعاتی مسلط به چند زبان و باهوش و نخبه

سربازان اطلاعاتی مسلط به چند زبان و باهوش و نخبه

مجلس نمایندگان آمریکا اختیارات جنگی ترامپ را لغو کرد
مجلس نمایندگان آمریکا اختیارات جنگی ترامپ را لغو کرد

مجلس نمایندگان آمریکا اختیارات جنگی ترامپ را لغو کرد

برترین تکنیک های فوتبالی در سال 2019
برترین تکنیک های فوتبالی در سال 2019

برترین تکنیک های فوتبالی در سال 2019

علت نجومی شدن دستمزد پزشکان
علت نجومی شدن دستمزد پزشکان

علت نجومی شدن دستمزد پزشکان

فرمانده سپاه پاسداران: دشمنی که به مرزهای کشور تعرض کند، نابود می‌شود
فرمانده سپاه پاسداران: دشمنی که به مرزهای کشور تعرض کند، نابود می‌شود

فرمانده سپاه پاسداران: دشمنی که به مرزهای کشور تعرض کند، نابود می‌شود

آمریکا هدف قرار گرفتن پهپاد مدل تریتون MQ-4C بر فراز تنگه هرمز را تایید کرد

آمریکا هدف قرار گرفتن پهپاد مدل تریتون MQ-4C بر فراز تنگه هرمز را تایید کرد

فرد انقلابی باید دو برابر دیگران مجازات شود
فرد انقلابی باید دو برابر دیگران مجازات شود

فرد انقلابی باید دو برابر دیگران مجازات شود

رتبه ایران در انتشار مقالات برتر و معتبر ارتقا یافت + آمار
رتبه ایران در انتشار مقالات برتر و معتبر ارتقا یافت + آمار

رتبه ایران در انتشار مقالات برتر و معتبر ارتقا یافت + آمار