تفسیر سوره فتح (آیات ۱۱ و ۱۲)

«سَیَقولُ لَکَ المُخَلَّفونَ مِنَ الأَعرابِ شَغَلَتنا أَموالُنا وَأَهلونا فَاستَغفِر لَنا یَقولونَ بِأَلسِنَتِهِم ما لَیسَ فی قُلوبِهِم قُل فَمَن یَملِکُ لَکُم مِنَ اللَّهِ شَیئًا إِن أَرادَ بِکُم ضَرًّا أَو أَرادَ بِکُم نَفعًا بَل کانَ اللَّهُ بِما تَعمَلونَ خَبیرًا * بَل ظَنَنتُم أَن لَن یَنقَلِبَ الرَّسولُ وَالمُؤمِنونَ إِلىٰ أَهلیهِم أَبَدًا وَزُیِّنَ ذٰلِکَ فی قُلوبِکُم وَظَنَنتُم ظَنَّ السَّوءِ وَکُنتُم قَومًا بورًا»
به زودی بادیه‌نشینان بازمانده از جنگ و جهادگریزان، به تو خواهند گفت: «اموال و خانواده‌هایمان، ما را مشغول و سرگرم ساخت، پس برای ما [از خداوند] آمرزش بخواه!» آنها به زبان چیزی می‌گویند که در دل‌هایشان نیست. [به آنان] بگو: «اگر خداوند برای شما زیانی اراده کند، یا برای شما سودی بخواهد، کیست که برای شما در برابر او اختیار چیزی را داشته باشد؟ خداوند همواره به آنچه می‌کنید، آگاه است. بلکه [گریز شما به خاطر آن بود که] گمان کردید پیامبر و مؤمنان هرگز نزد خانواده‌های خود بازنخواهند گشت و این [پندار] در دل‌های شما آراسته شد و گمان بد کردید و [این‌گونه] مردمی بدبخت شدید».

«شَغَلَتْنَا أَمْوَالُنَا وَأَهْلُونَا فَاسْتَغْفِرْ لَنَا»
اموال و خانواده‌هایمان، ما را مشغول و سرگرم ساخت، پس برای ما [از خداوند] آمرزش بخواه!

«قالَتِ الأَعرابُ آمَنّا قُل لَم تُؤمِنوا وَلٰکِن قولوا أَسلَمنا وَلَمّا یَدخُلِ الإیمانُ فی قُلوبِکُم وَإِن تُطیعُوا اللَّهَ وَرَسولَهُ لا یَلِتکُم مِن أَعمالِکُم شَیئًا إِنَّ اللَّهَ غَفورٌ رَحیمٌ» (سوره حجرات، آیه ۱۴)
آن اعراب بادیه‌نشین گفتند: «ما ایمان آورده‌ایم.» به آنها بگو: شما هنوز ایمان نیاورده‌اید، بلکه بگویید: اسلام آورده‌ایم، زیرا هنوز ایمان در دل‌های شما وارد نشده است و اگر خدا و رسولش را اطاعت کنید، خداوند ذرّه‌ای از اعمال شما کم نمی‌کند. خداوند آمرزنده مهربان است».

«طه ‎*‏ ما أَنزَلنا عَلَیکَ القُرآنَ لِتَشقىٰ» (سوره طه، آیات ۱ و ۲)
طه؛ ما قرآن را بر تو نازل نکردیم که خود را به رنج و مشقت بیندازی.

«فَلَعَلَّکَ باخِعٌ نَفسَکَ عَلىٰ آثارِهِم إِن لَم یُؤمِنوا بِهٰذَا الحَدیثِ أَسَفًا» (سوره کهف، آیه ۶)
گویی می‌خواهی خود را از غم و اندوه نابود کنی که چرا اینها به این سخن ایمان نمی‌آورند.

«شَغَلَتْنَا أَمْوَالُنَا وَأَهْلُونَا فَاسْتَغْفِرْ لَنَا»
اموال و خانواده‌هایمان، ما را مشغول و سرگرم ساخت، پس برای ما [از خداوند] آمرزش بخواه!

«یَقُولُونَ بِأَلْسِنَتِهِم مَّا لَیْسَ فِی قُلُوبِهِمْ»
آنان به زبان چیزی می‌گویند که در دل‌هایشان نیست.

«بل ظَنَنتُم أَن لَن یَنقَلِبَ الرَّسولُ وَالمُؤمِنونَ إِلىٰ أَهلیهِم أَبَدًا»
بلکه [گریز شما به خاطر آن بود که] گمان کردید پیامبر و مؤمنان هرگز نزد خانواده‌های خود بازنخواهند گشت.

«الَّذینَ قالوا لِإِخوانِهِم وَقَعَدوا لَو أَطاعونا ما قُتِلوا ...» (سوره آل‌عمران، آیه ۱۶۸)
کسانی که [از جنگ سر باز زدند و در خانه‌های خود] نشستند، درباره برادران خود گفتند: «اگر از ما پیروی می‌کردند، کشته نمی‌شدند.»

«... قُل فَادرَءوا عَن أَنفُسِکُمُ المَوتَ إِن کُنتُم صادِقینَ» (سوره آل‌عمران، آیه ۱۶۸)
به آنها بگو: «اگر راست می‌گویید، مرگ را از خودتان دور سازید.»

«وَلا تَحسَبَنَّ الَّذینَ قُتِلوا فی سَبیلِ اللَّهِ أَمواتًا بَل أَحیاءٌ عِندَ رَبِّهِم یُرزَقونَ» (سوره آل‌عمران، آیه ۱۶۹)
و هرگز گمان مبر کسانی که در راه خدا کشته شده‌اند، مرده‌اند؛ بلکه آنها زنده‌اند و نزد پروردگارشان روزی داده می‌شوند.

«وَلَو أَنَّ أَهلَ القُرىٰ آمَنوا وَاتَّقَوا لَفَتَحنا عَلَیهِم بَرَکاتٍ مِنَ السَّماءِ وَالأَرضِ» (سوره اعراف ، آیه ۹۶)
و اگر ساکنان که در شهرها و آبادی‌ها، ایمان بیاورند و تقوا پیشه کنند، برکات آسمان و زمین را بر آنها می‌گشاییم.

«وَکُنْتُمْ قَوْمًا بُورًا»
و [این‌گونه] مردمی بدبخت شدید.