اخلاق و توصیه‌ها
امام صادق علیه السلام فرمودند:
«سَمِعَ رَسولُ اللّهِ صلى الله علیه و آله امرَأَةً تُسابُّ جارِیَةً لَها وهِیَ صائِمَةٌ، فَدَعا رَسولُ اللّهِ صلى الله علیه و آله بِطَعامٍ فَقالَ لَها: کُلی! فَقالَت : أنَا صائِمَةٌ یا رَسولَ اللّهِ! فَقالَ: کَیفَ تَکونینَ صائِمَةً وقَد سَبَبتِ جارِیَتَکِ؟! إنَّ الصَّومَ لَیسَ مِنَ الطَّعامِ وَالشَّرابِ، وإنَّما جَعَلَ اللّهُ ذلِکَ حِجاباً عَن سِواهُما مِنَ الفَواحِشِ مِنَ الفِعلِ وَالقَولِ یُفطِرُ الصّائِمَ. ما أقَلَّ الصُّوّامَ وأکثَرَ الجُوّاعَ!»
«پیامبر خدا صلّی الله علیه و آله شنیدند که زنى روزه دار، کنیز خود را دشنام مى‌دهد. پس، غذایى طلب کرد و به او گفتند: «بخور». زن گفت: من روزه‌ام، اى پیامبر خدا! حضرت فرمودند: «چگونه روزه‌اى، که کنیزت را دشنام دادى؟! روزه، تنها نخوردن غذا و نوشیدنى نیست و همانا خداوند، روزه را حجابى در برابر کار و سخن زشت قرار داده، که روزه دار با آن، روزه را افطار مى‌کند. روزه داران، چه اندک اند و گرسنگان چه بسیار!».
بحار الانوار: ج ۹۶ ص ۲۹۳
امام باقر علیه السلام فرمودند:
قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله علیه و آله لِجابِرِ بنِ عَبدِ اللّهِ: «یا جابِرُ، هذا شَهرُ رَمَضانَ؛ مَن صامَ نَهارَهُ وقامَ وِردا مِن لَیلِهِ وعَفَّ بَطنَهُ وفَرجَهُ وکَفَّ لِسانَهُ، خَرَجَ مِن ذُنوبِهِ کَخُروجِهِ مِنَ الشَّهرِ». فَقالَ جابِرٌ: یا رَسولَ اللّهِ، ما أحسَنَ هذَا الحَدیثَ! فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله علیه و آله : «یا جابِرُ ، وما أشَدَّ هذِهِ الشُّروطَ!» .
پیامبر خدا (صلّی الله علیه و آله) به جابر بن عبد اللّه فرمودند: «اى جابر! این، ماه رمضان است. هر کس روزش را روزه بدارد و بخشى از شبش را به عبادت برخیزد و شکم و شهوتش را پاک نگه دارد و زبانش را حفظ کند، از گناهانش بیرون مى شود، آن گونه که از این ماه بیرون مى شود». جابر گفت: اى پیامبر خدا! این سخن، چه نیکوست! پیامبر (صلّی الله علیه و آله) فرمودند: «اى جابر! و این شرط ها چه سخت است!».
الکافی: ج ۴ ص ۸۷
پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله فرمودند:
لا یَکونَنَّ شَهرُ رَمَضانَ عِندَکُم کَغَیرِهِ مِنَ الشُّهورِ؛ فَإِنَّ لَهُ عِندَ اللّهِ حُرمَةً وفَضلاً عَلى سائِرِ الشُّهورِ، ولا یَکونَنَّ شَهرُ رَمَضانَ یَومُ صَومِکُم کَیَومِ فِطرِکُم.
ماه رمضان پیش شما مثل ماه هاى دیگر نباشد؛ چرا که نزد خداوند، احترام و بر سایر ماه ها برترى دارد. در ماه رمضان، روزِ روزه دارى شما مثل روزِ خوردنتان نباشد! (ادب و حرمت این ماه را نگه دارید).
فضائل الاشهر الثلاثة: ص ٩٥ ح ٧٨
امام علی علیه السلام فرمودند:
أیُّهَا النّاسُ، إنَّهُ قَد أقبَلَ إلَیکُم شَهرُ اللّهِ بِالبَرَکَةِ وَالرَّحمَةِ وَالمَغفِرَةِ، شَهرٌ هُوَ عِندَ اللّهِ أفضَلُ الشُّهورِ، وأیّامُهُ أفضَلُ الأَیّامِ، ولَیالیهِ أفضَلُ اللَّیالی، وساعاتُهُ أفضَلُ السّاعاتِ... .
اى مردم! ماه خدا با برکت و رحمت و آمرزش، به شما روى آورده است؛ ماهى که نزد خدا برترینِ ماه ها، روزهایش بهترینِ روزها، شب هایش برترینِ شب ها، و ساعاتش بهترینِ ساعت هاست... .
فضائل الأشهر الثلاثة: ص ۷۷ ح ۶۱
امام صادق علیه السلام درباره حکمت روزه دارى فرمودند:
إنَّما فَرَضَ اللّه عز و جل الصِّیامَ لِیَستَوِیَ بِهِ الغَنِیُّ وَالفَقیرُ؛ وذلِکَ أنَّ الغَنِیَّ لَم یَکُن لِیَجِدَ مَسَّ الجوعِ فَیَرحَمَ الفَقیرَ؛ لِأَنَّ الغَنِیَّ کُلَّما أرادَ شَیئا قَدَرَ عَلَیهِ ، فَأَرادَ اللّه عز و جل أن یُسَوِّیَ بَینَ خَلقِهِ، وأن یُذیقَ الغَنِیَّ مَسَّ الجوعِ وَالأَلَمِ؛ لِیَرِقَّ عَلَى الضَّعیفِ فَیَرحَمَ الجائِعَ.
خداوند متعال روزه را واجب ساخته است تا ثروتمند و تهىدست برابر شوند؛ چون [بدون روزه] ثروتمند، رنج گرسنگى را نمى چشید تا به فقیر ترحّم کند؛ زیرا ثروتمند هر گاه چیزى را بخواهد، بر آن تواناست. پس خداى متعال خواست تا میان بندگانش برابرى پدید آورد و ثروتمند هم طعم گرسنگى و رنج را بچشد تا بر ناتوان، رقّت قلب یابد و بر گرسنه ترحّم نماید.
من لا یحضره الفقیه: ج ۲ ص ۷۳
امام علی علیه السلام فرمودند:
حَرَسَ اللّه عِبادَهُ المُؤمِنینَ بِالصَّلَواتِ وَالزَّکَواتِ ومُجاهَدَهِ الصِّیامِ فِی الأَیّامِ المَفروضاتِ؛ تَسکینا لِأَطرافِهِم، وتَخشیعا لِأَبصارِهِم، وتَذلیلاً لِنُفوسِهِم، وتَخفیضا لِقُلوبِهِم، وإذهابا لِلخُیَلاءِ عَنهُم، ولِما فی ذلِکَ مِن تَعفیرِ عِتاقِ الوُجوهِ بِالتُّرابِ تَواضُعا، وَالتِصاقِ کَرائِمِ الجَوارِحِ بِالأَرضِ تَصاغُرا، ولُحوقِ البُطونِ بِالمُتونِ مِنَ الصِّیامِ تَذَلُّلاً.
خداوند، بندگان مؤمن خویش را با نمازها، زکات‌ها و تلاش براى روزه گرفتن در روزهاى واجب شده، نگهدارى کرده است تا اعضایشان آرامش یابد و چشمانشان خشوع پیدا کند و جان‌هایشان رام گردد و دل‌هایشان متواضع شود و غرور از آنان زدوده گردد، به سبب حکمت‌هایى که در آنهاست، چون: خاکى شدن چهره‌هاى عزّتمند از روى تواضع، به زمین چسبیدن اعضاى شریف از روى فروتنى، و چسبیدن شکم‌ها به پشت‌ها از روى رام شدن.
نهج البلاغه: خطبه ۱۹۲
پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله فرمودند:
إنَّ مَن تَمَسَّکَ فی شَهرِ رَمَضانَ بِسِتِّ خِصالٍ غَفَرَ اللّه لَهُ ذُنوبَهُ: أن یَحفَظَ دینَهُ، ویَصونَ نَفسَهُ، ویَصِلَ رَحِمَهُ، ولا یُؤذِیَ جارَهُ، ویَرعى إخوانَهُ، ویَخزُنَ لِسانَهُ. أمَّا الصِّیامُ فَلا یَعلَمُ ثَوابَ عامِلِهِ إلاَّ اللّه.
همانا هر کس در ماه رمضان، شش کار را با قوّت انجام دهد، خداوند گناهانش را مى‌آمرزد: دین خود را حفظ کند، خویشتن را نگه دارد، به خویشاوندانش نیکى کند، همسایه اش را نیازارد، حال برادرانش را مراعات کند و زبان خویش را در کام نگه دارد. امّا روزه! پس پاداش روزه دار را جز خداوند نمى داند.
مستدرک الوسایل: ج ۷ ص ۳۷۰
امام باقر علیه السلام فرمودند:
شَهرُ رَمَضانَ شَهرُ رَمَضانَ، وَالصّائِمونَ فیهِ أضیافُ اللّهِ وأهلُ کَرامَتِهِ، مَن دَخَلَ عَلَیهِ شَهرُ رَمَضانَ فَصامَ نَهارَهُ وقامَ وِردا مِن لَیلِهِ وَاجتَنَبَ ما حَرَّمَ اللّهُ عَلَیهِ، دَخَلَ الجَنَّةَ بِغَیرِ حِسابٍ.
ماه رمضان، ماه رمضان! روزه داران در آن، میهمانان خدا و اهل کرامت الهى اند. هر کس ماه رمضان بر او وارد شود و او روزش را روزه بگیرد و بخشى از شبش را به عبادت و نماز بایستد و از آنچه خداوند بر او حرام کرده، پرهیز کند، بدون حساب وارد بهشت مى شود.
فضائل الاشهر الثلاثة: ص ۱۲۳ ح ۱۳۰
امام صادق علیه السلام در سفارش‌هاى خود به فرزندانشان به هنگام حلول ماه رمضان فرمودند:
فاجهَدُوا أنفُسَکُم فإنّ فیهِ تُقسَمُ الأرزاقُ، و تُکتَبُ الآجالُ، و فیهِ یُکتَبُ وَفدُ اللّهِ الذین یَفِدُونَ إلَیهِ، و فیهِ لیلةٌ العَمَلُ فیها خَیرٌ مِن العَمَلِ فی ألفِ شَهرٍ.
جان‌هاى خود را به تلاش و کوشش وا دارید؛ زیرا در این ماه روزى‌ها قسمت و اجل‌ها نوشته مى‌شود و در آن نام‌هاى مهمانان خدا که بر او وارد مى‌شوند، نوشته مى‌گردد. در این ماه شبى هست که عمل (عبادت) در آن از عمل (عبادت) هزار ماه بهتر است.
الکافی، ج ۴، ص ۶۶