اخلاق و توصیه‌ها
امام صادق علیه السلام فرمودند:
إِذَا حَثَوْتَ اَلتُّرَابَ عَلَى اَلْمَیِّتِ فَقُلْ إِیمَاناً بِکَ وَ تَصْدِیقاً بِبَعْثِکَ «هٰذٰا مٰا وَعَدَنَا اَللّٰهُ وَ رَسُولُهُ » قَالَ وَ قَالَ أَمِیرُ اَلْمُؤْمِنِینَ عَلَیْهِ اَلسَّلاَمُ سَمِعْتُ رَسُولَ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ یَقُولُ مَنْ حَثَا عَلَى مَیِّتٍ وَ قَالَ هَذَا اَلْقَوْلَ أَعْطَاهُ اَللَّهُ بِکُلِّ ذَرَّةٍ حَسَنَةً.
آن‌گاه که بر قبر میّت خاک ریختى، بگو: «إِیمَاناً بِکَ وَ تَصْدِیقاً بِبَعْثِکَ هٰذٰا مٰا وَعَدَنَا اَللّٰهُ وَ رَسُولُهُ صلّى اللّه علیه و آله؛ به تو ایمان داریم و روز برانگیخته شدن را تصدیق مى‌کنیم، این همان است که خدا و رسول او صلّى اللّه علیه و آله به ما وعده داده‌اند». سپس حضرت فرمودند: امیر مومنان على علیه السلام نقل مى‌فرمودند: از رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله شنیدم که مى‌فرمودند: هر که بر قبر مرده‌اى خاک بریزد و این دعا را بخواند، خداوند براى او در ازاى هر ذرّه خاکى حسنه‌اى عطا مى‌فرماید.
الکافی، ج 3، ص 198
امام صادق علیه السلام فرمودند:
إِذَا أَتَیْتَ بِالْمَیِّتِ اَلْقَبْرَ فَسُلَّهُ مِنْ قِبَلِ رِجْلَیْهِ فَإِذَا وَضَعْتَهُ فِی اَلْقَبْرِ فَاقْرَأْ آیَةَ اَلْکُرْسِیِّ وَ قُلْ بِسْمِ اَللَّهِ وَ فِی سَبِیلِ اَللَّهِ وَ عَلَى مِلَّةِ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ اَللَّهُمَّ اِفْسَحْ لَهُ فِی قَبْرِهِ وَ أَلْحِقْهُ بِنَبِیِّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَ قُلْ کَمَا قُلْتَ فِی اَلصَّلاَةِ عَلَیْهِ مَرَّةً وَاحِدَةً مِنْ عِنْدِ اَللَّهُمَّ إِنْ کَانَ مُحْسِناً فَزِدْ فِی إِحْسَانِهِ وَ إِنْ کَانَ مُسِیئاً فَاغْفِرْ لَهُ وَ اِرْحَمْهُ وَ تَجَاوَزْ عَنْهُ وَ اِسْتَغْفِرْ لَهُ.
هرگاه میت را به قبر رساندى او را از جانب پایین پاى قبر وارد کن و چون در قبر گذارى آیة الکرسى بخوان، سپس بگو: «بِسْمِ اَللَّهِ وَ فِی سَبِیلِ اَللَّهِ وَ عَلَى مِلَّةِ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ اَللَّهُمَّ اِفْسَحْ لَهُ فِی قَبْرِهِ وَ أَلْحِقْهُ بِنَبِیِّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ؛ بنام خدا و در راه خدا و بر دین رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله، بار خدایا! قبرش را گشاده گردان و او را به پیامبرش ملحق فرما». و آن‌چه را که به هنگام نماز گفتى بار دیگر از این‌جا بگو: «اَللَّهُمَّ إِنْ کَانَ مُحْسِناً فَزِدْ فِی إِحْسَانِهِ وَ إِنْ کَانَ مُسِیئاً فَاغْفِرْ لَهُ وَ اِرْحَمْهُ وَ تَجَاوَزْ عَنْهُ؛ بار خدایا! اگر او نیکوکار بوده پس در احسانش بیافزا و اگر گناهکار بوده، بیامرزش و بر او رحم فرما و از او درگذر». و (به اندازه‌اى که مى‌توانى) برایش استغفار کن.
الکافی، ج 3، ص 194
امام صادق علیه السلام فرمودند:
اِنّ اَهلَ جَهنَّمَ اذا دَخلوها هَوَوا فیها مسیرهَ سبعینَ عاماً (فَتَضْرِبُهُم زَفیرُها) فَاِذا بلغوا اعلاها قُمِعوا بِمقامِعَ مِن الحَدیدِ وَ أُعیدوا فی دَرَکها!
اهل جهنم وقتی در آن سرنگون می‌شوند هفتاد سال با شتاب طول می‌کشد تا به قعر آن برسند. دو مرتبه زفیر جهنم آن‌ها را به بالا پرتاب می‌کند در آنجا هم گرزهای آهنین بر آن‌ها می‌کوبند و دیگر بار به همان ترتیب به قعر درک جهنم شتاب می‌کنند (و همین‌طور برای همیشه گونه‌های عذاب‌ها را خواهند چشید. خداوند ما و تمام شیعیان را از جهنم و عذاب غضبش ایمن و مصون بدارد).
لئالی ‌الاخبار، ج ٥، ص ١٥٢
امام صادق علیه السلام فرمودند:
سِتّةٌ یلحَقنَ المؤمنَ بعدَ وَفاتِهِ: ولدٌ یستَغفِرُ لَهُ، و مصحَفٌ یخَلِّفُهُ، و غَرسٌ یغرِسُهُ، و صَدَقَةُ ماءٍ یجریهِ، و قَلیبٌ یحفِرُهُ، و سُنّةٌ یؤخَذُ بها مِن بَعدِهِ.
شش چیز است که [ثواب آنها] بعد از وفات مومن به او مى‌رسد: فرزندى که برایش آمرزش طلبد، مصحفى که از خود بر جاى گذارد، نهالى که بکارد، صدقه آبى [مانند نهر و قنات] که جارى سازد، چاهى که حفر کند و سنتى (کردار نیکى) که بعد از او به کار بسته شود.
من لا یحضره الفقیه: ج ۱، ص ۱۸۵
امام باقر علیه السلام فرمودند:
اِنّ اَهلَ الجَنَّةِ یَحیَونَ فلایَموتونَ اَبداً... وَیَفرَحُونَ فَلایَحزَنُونَ اَبَداً... وَ یُکرَمُونَ فَلایُهانُون اَبَداً... یأَتیهُم التَّحیَّةُ وَ السَّلامْ مِنَ اللهِ اَبَداً.
بهشتیان همیشه زنده‌اند و هرگز نمی‌میرند... همیشه شادان و هرگز محزون نمی‌شوند... آن‌ها برای همیشه عزیز و گرامی داشته می‌شوند و هرگز تحقیر و خوار نمی‌گردند و سلام و تحیّت خداوند برای همیشه نثارشان باد.
بحار الانوار، ج ٨، ص ٢٢٠
امام باقر علیه السلام فرمودند:
أتى النَّبی صلى الله علیه و آله رَجُلٌ فقالَ: مالی لا اُحِبُّ المَوتَ؟ فقالَ لهُ: أ لک مالٌ؟ قالَ: نَعَم. قالَ: فقَدَّمتَهُ؟ قالَ: لا، قالَ: فمِن ثَمّ لا تُحِبُّ المَوتَ.
مردى خدمت پیامبر خدا صلى الله علیه و آله رسید و پرسید: علّت ناخوش داشتن مرگ چیست؟ حضرت فرمودند: آیا ثروتى دارى؟ عرض کرد: آرى. حضرت فرمودند: آیا آن را [براى آخرتت] پیش فرستاده اى؟ عرض کرد: خیر. حضرت فرمودند: از این جاست که مرگ را دوست ندارى.
الخصال: ص ۱۳
امام رضا علیه السلام فرمودند:
إنّما اُمِرَ بدَفنِ المَیتِ لِئلاّ یظهَرَ النّاسُ على فَسادِ جَسَدِهِ، و قُبحِ مَنظَرِهِ، و تَغَیرِ رائحَتِهِ،و لا یتأذَّى الأحیاءُ برِیحِهِ و ما یدخُلُ علَیهِ من الآفَةِ و الفَسادِ، و لیکونَ مَستورا عنِ الأولیاءِ و الأعداءِ، فلا یشمَتُ عَدُوُّهُ و لا یحزَنُ صَدیقُهُ.
علّت اینکه دستور داده شده است مرده را به خاک بسپارند، این است که مردم متلاشى شدن پیکر او و منظره زشت و تغییر بویش را مشاهده نکنند و زندگان از بوى او و آفت و فسادى که به پیکرش مى رسد آزار نبینند و براى اینکه از چشم دوستان و دشمنان پنهان بماند و دشمنش شاد و دوستش اندوهگین نشود.
وسایل الشیعه: ج ۲، ص ۸۱۹
امام رضا علیه السلام فرمودند:
إنّ أوحَشَ ما یکونُ هذا الخَلقُ فی ثلاثةِ مَواطِنَ: یومَ یولَدُ و یخرُجُ مِن بَطنِ اُمّهِ فیرَى الدُّنیا، و یومَ یموتُ فیعاینُ الآخِرَةَ و أهلَها، و یومَ یبعَثُ فیرى أحکاما لَم یرَها فی دارِ الدُّنیا.
وحشتناک ترین زمان براى این موجود (انسان) سه جاست: روزى که زاده مى شود و از شکم مادرش بیرون مى آید و دنیا را مى بیند، و روزى که مى میرد و آخرت و اهل آن را مشاهده مى کند، و روزى که برانگیخته مى شود و احکامى را مى بیند که در سراى دنیا ندیده است.
عیون اخبار الرّضا علیه السلام: ج 1، ص 257