آشنایی با فرقه‏هاي شيعه

در کتب ملل و نحل، براي شيعه فرقه‏هاي بسياري ذکر شده و حتي گفته شده است که حديث معروف افتراق امت (هفتاد و سه فرقه) بر فرقه‏هاي شيعه منطبق مي‏گردد، ولي بايد توجه داشت که اولا: برخي از اين فرقه‏ها مانند غلات و شعب آن و. . . ، حقيقتا از انشعابات شيعه نبوده
يکشنبه، 12 اسفند 1386
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
آشنایی با فرقه‏هاي شيعه
آشنایی با فرقه‏هاي شيعه
آشنایی با فرقه‏هاي شيعه
نويسنده: علي رباني گلپايگاني
منبع:کتاب «فرق و مذاهب کلامي»
در کتب ملل و نحل، براي شيعه فرقه‏هاي بسياري ذکر شده و حتي گفته شده است که حديث معروف افتراق امت (هفتاد و سه فرقه) بر فرقه‏هاي شيعه منطبق مي‏گردد، ولي بايد توجه داشت که اولا: برخي از اين فرقه‏ها مانند غلات و شعب آن و. . . ، حقيقتا از انشعابات شيعه نبوده و دانشمندان شيعه آنها را تکفير نموده‏اند، و ثانيا: حقيقت انشعاب در مذهب شيعه اين است که در مسئله امامت، که معرف مکتب تشيع است، اختلافاتي وجود داشته باشد، ولي اختلاف در مسائل اعتقادي ديگر معيار شناخت فرقه‏هاي شيعه نيست. بر اين اساس، ذکر بسياري از اين فرقه‏ها، از قبيل هشاميه، يونسيه، نعمانيه و. . . به عنوان فرقه شيعه واقع بينانه نيست، ثالثا: تعداد بسياري از فرقه‏هايي که در مسئله امامت از آنها ياد شده است، بر فرض واقعيت داشتن آنها، زمان کوتاهي بيش دوام نياورده و به کلي محو گرديده‏اند، مثلا پس از شهادت امام عسکري عليه‏السلام فرقه‏هاي چهارده گانه‏اي براي شيعه نقل گرديده که هيچ اثري از آنان يافت نمي‏شود و حتي واقعيت داشتن آنها نامعلوم است، چنانکه شيخ مفيد پس از ذکر فرقه‏هاي چهارده‏گانه گفته است:
«در اين زمان (373 هجري) جز اماميه (اثنا عشري) که به امامت‏حضرت مهدي (عج) معتقدند، فرقه‏اي وجود ندارد، و فرقه‏هاي ديگر منقرض شده و جز حکاياتي غير قابل اعتماد از آنان در دست نيست‏» . (1)
محقق طوسي نيز پس از اشاره به فرقه‏هايي که در کتاب ملل و نحل براي شيعه ذکر گرديده گفته است:
«اينها اختلافاتي است که درباره شيعه نقل شده است، ولي از اکثر آنها جز در کتابهاي غير قابل اعتماد اثري يافت نمي‏شود، و برخي از اين فرقه‏ها مانند غلات و گروهي از باطنيه خارج از اسلام‏اند» . (2)
علامه طباطبائي نيز پس از اشاره به فرقه‏هاي کيسانيه، زيديه، اسماعيليه، فطحيه و واقفيه گفته است:
«ديگر پس از امام هشتم تا امام دوازدهم که نزد اکثريت‏شيعه، مهدي موعود است، انشعاب قابل توجهي به وجود نيامد، و اگر وقايعي نيز در شکل انشعاب پيش آمده چند روز پيش نپاييده و خود به خود منحل شده است، مانند اينکه جعفر فرزند امام دهم پس از حلت‏برادر خود (امام يازدهم) دعوي امامت کرد و گروهي به وي گرويدند، ولي پس از چند روزي متفرق شدند و جعفر نيز دعوي خود را تعقيب نکرد، و همچنين اختلافات ديگري در ميان رجال شيعه در مسائل علمي کلامي و فقهي وجود دارد که آنها را از انشعاب مذهبي نبايد شمرد» . (3)

فرقه‏هاي اساسي شيعه

در مورد تعداد فرقه‏هاي اساسي شيعه (اصول فرقه شيعه) چند قول است:
بغدادي آنها را سه فرقه دانسته است: «زيديه، کيسانيه و اماميه‏» . وي در آغاز غلات را نيز از انشعابات شيعه دانسته، ولي بعدا ياد آور شده است که چون آنان از اسلام خارج شده‏اند از فرقه‏هاي اسلامي به شمار نمي‏آيند. (4)
رازي غلات را نيز بر تعداد آنان افزوده است (5) و شهرستاني اسماعيليه را نيز بر شمرده و فرقه‏هاي اصلي شيعه را پنج فرقه دانسته است. (6)
محقق طوسي نيز در قواعد العقائد با نظريه بغدادي موافقت نموده و اصول فرقه‏هاي شيعه را زيديه، کيسانيه و اثنا عشريه دانسته است. اين سه فرقه در وجوب نصب امام بر خدا اتفاق نظر دارند، ولي دو فرقه غلات و اسماعيليه امامت را واجب «من الله‏» مي‏دانند نه واجب «علي الله‏» . (7)
قاضي عضد الدين ايجي نيز اصول فرقه‏هاي شيعه را سه فرقه غلات، زيديه و اماميه دانسته است. (8) و بالاخره علامه طباطبائي انشعابات اصلي شيعه را در زيديه، اسماعيليه و اثنا عشريه خلاصه کرده است. (9)
يادآور مي‏شويم اگر ملاک در بيان فرقه‏هاي اماميه يا شيعه کلام شيخ مفيد باشد که هر کس قائل به نص در مسئله امامت‏بوده و علي عليه‏السلام را امام و جانشين بلا فصل پيامبر بداند امامي و شيعي ناميده مي‏شود، سخن شهرستاني جز در مورد غلات صحيح است و اماميه مشتمل بر فرقه‏هايي چون فطحيه و ناووسيه نيز مي‏گردد، و اگر ملاک فرقه‏هاي موجود شيعه است نه آنها که منقرض شده‏اند، در اين صورت کلام علامه طباطبائي استوار است.
ما در اين بحث، عمده فرقه‏هاي شيعه را که در مسئله امامت پديد آمده‏اند به اجمال يادآور مي‏شويم، ولي از فرقه‏هايي چون هشاميه، يونسيه، زراريه و مانند آن که ربطي به مسئله امامت ندارند بحث نخواهيم کرد و در مورد غلات نيز با نظريه بغدادي موافقيم که آنها در حقيقت جزو هيچ يک از فرقه‏هاي اسلامي نيستند، و درباره پيروان فرقه‏هايي که منقرض شده، يا در مسائل کلامي آرا و عقايد زيديه، اسماعيليه و اماميه را پذيرفته‏اند، به اختصار خواهيم گذشت. در حقيقت محور بحث مشروح ما را فرقه‏هاي زيديه، اسماعيليه و اماميه تشکيل مي‏دهند.

پي‏نوشت‏ها:

1- الفصول المختاره، ص 321.
2- تلخيص المحصل، ص 413.
3- شيعه در اسلام، ص 61.
4- الفرق بين الفرق، ص 23- 21.
5- تلخيص المحصل، ص 408.
6- الملل و النحل، ج 1، ص 147.
7- قواعد العقائد، ص 110.
8- شرح المواقف، ج 8، ص 285.
9- شيعه در اسلام، ص 32.



تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
سیره تربیتی پیامبر (ص) در برخورد با نوجوانان؛ از کرامت تا تربیت دینی
سیره تربیتی پیامبر (ص) در برخورد با نوجوانان؛ از کرامت تا تربیت دینی
مرگ ناگهانی و پرسش های ناتمام؛ چگونه درباره فقدان با کودکان حرف بزنیم؟
مرگ ناگهانی و پرسش های ناتمام؛ چگونه درباره فقدان با کودکان حرف بزنیم؟
واکنش صلیب سرخ جهانی به جنایت‌های دشمن در جنگ چهل روزه علیه ایران چه بود؟
play_arrow
واکنش صلیب سرخ جهانی به جنایت‌های دشمن در جنگ چهل روزه علیه ایران چه بود؟
پرونده جدید علیه رسایی
play_arrow
پرونده جدید علیه رسایی
سواد مرگ، چرا جامعه ای که درباره زندگی حرف می زند از مرگ سخن نمی گوید؟
سواد مرگ، چرا جامعه ای که درباره زندگی حرف می زند از مرگ سخن نمی گوید؟
سلاح شیمیایی ایرانی در قلب واشنگتن؟!
play_arrow
سلاح شیمیایی ایرانی در قلب واشنگتن؟!
ضرب و شتم محمد خردادیان پس از افشاگری علیه پهلوی
play_arrow
ضرب و شتم محمد خردادیان پس از افشاگری علیه پهلوی
اولین ساعت‌مچی تلویزیون دار جهان سیکو در سال ۱۹۸۲ + فیلم
play_arrow
اولین ساعت‌مچی تلویزیون دار جهان سیکو در سال ۱۹۸۲ + فیلم
پیرترین ایرانی در سرشماری جدید شناسایی شد + فیلم
play_arrow
پیرترین ایرانی در سرشماری جدید شناسایی شد + فیلم
آیا هر رازی را باید با یک ربات در میان گذاشت؟
آیا هر رازی را باید با یک ربات در میان گذاشت؟
تقدیر از معلمی که جان دانش‌آموز را براثر خفگی نجات داد + فیلم
play_arrow
تقدیر از معلمی که جان دانش‌آموز را براثر خفگی نجات داد + فیلم
تعبیر جدید ترامپ از ونزوئلا ؛ دارایی جدید آمریکا است + فیلم
play_arrow
تعبیر جدید ترامپ از ونزوئلا ؛ دارایی جدید آمریکا است + فیلم
ادعای کارشناس پزشکی قانونی: جفری اپستین خفه شده است + فیلم
play_arrow
ادعای کارشناس پزشکی قانونی: جفری اپستین خفه شده است + فیلم
نجات خدمه نفتکش متخلف در تنگه هرمز توسط صیادان + فیلم
play_arrow
نجات خدمه نفتکش متخلف در تنگه هرمز توسط صیادان + فیلم
مسیریاب ایرانی با حال‌وهوای بازی GTA به‌روزرسانی شد + فیلم
play_arrow
مسیریاب ایرانی با حال‌وهوای بازی GTA به‌روزرسانی شد + فیلم