آشنایی با فرقه‏هاي شيعه

در کتب ملل و نحل، براي شيعه فرقه‏هاي بسياري ذکر شده و حتي گفته شده است که حديث معروف افتراق امت (هفتاد و سه فرقه) بر فرقه‏هاي شيعه منطبق مي‏گردد، ولي بايد توجه داشت که اولا: برخي از اين فرقه‏ها مانند غلات و شعب آن و. . . ، حقيقتا از انشعابات شيعه نبوده
يکشنبه، 12 اسفند 1386
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
آشنایی با فرقه‏هاي شيعه
آشنایی با فرقه‏هاي شيعه
آشنایی با فرقه‏هاي شيعه
نويسنده: علي رباني گلپايگاني
منبع:کتاب «فرق و مذاهب کلامي»
در کتب ملل و نحل، براي شيعه فرقه‏هاي بسياري ذکر شده و حتي گفته شده است که حديث معروف افتراق امت (هفتاد و سه فرقه) بر فرقه‏هاي شيعه منطبق مي‏گردد، ولي بايد توجه داشت که اولا: برخي از اين فرقه‏ها مانند غلات و شعب آن و. . . ، حقيقتا از انشعابات شيعه نبوده و دانشمندان شيعه آنها را تکفير نموده‏اند، و ثانيا: حقيقت انشعاب در مذهب شيعه اين است که در مسئله امامت، که معرف مکتب تشيع است، اختلافاتي وجود داشته باشد، ولي اختلاف در مسائل اعتقادي ديگر معيار شناخت فرقه‏هاي شيعه نيست. بر اين اساس، ذکر بسياري از اين فرقه‏ها، از قبيل هشاميه، يونسيه، نعمانيه و. . . به عنوان فرقه شيعه واقع بينانه نيست، ثالثا: تعداد بسياري از فرقه‏هايي که در مسئله امامت از آنها ياد شده است، بر فرض واقعيت داشتن آنها، زمان کوتاهي بيش دوام نياورده و به کلي محو گرديده‏اند، مثلا پس از شهادت امام عسکري عليه‏السلام فرقه‏هاي چهارده گانه‏اي براي شيعه نقل گرديده که هيچ اثري از آنان يافت نمي‏شود و حتي واقعيت داشتن آنها نامعلوم است، چنانکه شيخ مفيد پس از ذکر فرقه‏هاي چهارده‏گانه گفته است:
«در اين زمان (373 هجري) جز اماميه (اثنا عشري) که به امامت‏حضرت مهدي (عج) معتقدند، فرقه‏اي وجود ندارد، و فرقه‏هاي ديگر منقرض شده و جز حکاياتي غير قابل اعتماد از آنان در دست نيست‏» . (1)
محقق طوسي نيز پس از اشاره به فرقه‏هايي که در کتاب ملل و نحل براي شيعه ذکر گرديده گفته است:
«اينها اختلافاتي است که درباره شيعه نقل شده است، ولي از اکثر آنها جز در کتابهاي غير قابل اعتماد اثري يافت نمي‏شود، و برخي از اين فرقه‏ها مانند غلات و گروهي از باطنيه خارج از اسلام‏اند» . (2)
علامه طباطبائي نيز پس از اشاره به فرقه‏هاي کيسانيه، زيديه، اسماعيليه، فطحيه و واقفيه گفته است:
«ديگر پس از امام هشتم تا امام دوازدهم که نزد اکثريت‏شيعه، مهدي موعود است، انشعاب قابل توجهي به وجود نيامد، و اگر وقايعي نيز در شکل انشعاب پيش آمده چند روز پيش نپاييده و خود به خود منحل شده است، مانند اينکه جعفر فرزند امام دهم پس از حلت‏برادر خود (امام يازدهم) دعوي امامت کرد و گروهي به وي گرويدند، ولي پس از چند روزي متفرق شدند و جعفر نيز دعوي خود را تعقيب نکرد، و همچنين اختلافات ديگري در ميان رجال شيعه در مسائل علمي کلامي و فقهي وجود دارد که آنها را از انشعاب مذهبي نبايد شمرد» . (3)

فرقه‏هاي اساسي شيعه

در مورد تعداد فرقه‏هاي اساسي شيعه (اصول فرقه شيعه) چند قول است:
بغدادي آنها را سه فرقه دانسته است: «زيديه، کيسانيه و اماميه‏» . وي در آغاز غلات را نيز از انشعابات شيعه دانسته، ولي بعدا ياد آور شده است که چون آنان از اسلام خارج شده‏اند از فرقه‏هاي اسلامي به شمار نمي‏آيند. (4)
رازي غلات را نيز بر تعداد آنان افزوده است (5) و شهرستاني اسماعيليه را نيز بر شمرده و فرقه‏هاي اصلي شيعه را پنج فرقه دانسته است. (6)
محقق طوسي نيز در قواعد العقائد با نظريه بغدادي موافقت نموده و اصول فرقه‏هاي شيعه را زيديه، کيسانيه و اثنا عشريه دانسته است. اين سه فرقه در وجوب نصب امام بر خدا اتفاق نظر دارند، ولي دو فرقه غلات و اسماعيليه امامت را واجب «من الله‏» مي‏دانند نه واجب «علي الله‏» . (7)
قاضي عضد الدين ايجي نيز اصول فرقه‏هاي شيعه را سه فرقه غلات، زيديه و اماميه دانسته است. (8) و بالاخره علامه طباطبائي انشعابات اصلي شيعه را در زيديه، اسماعيليه و اثنا عشريه خلاصه کرده است. (9)
يادآور مي‏شويم اگر ملاک در بيان فرقه‏هاي اماميه يا شيعه کلام شيخ مفيد باشد که هر کس قائل به نص در مسئله امامت‏بوده و علي عليه‏السلام را امام و جانشين بلا فصل پيامبر بداند امامي و شيعي ناميده مي‏شود، سخن شهرستاني جز در مورد غلات صحيح است و اماميه مشتمل بر فرقه‏هايي چون فطحيه و ناووسيه نيز مي‏گردد، و اگر ملاک فرقه‏هاي موجود شيعه است نه آنها که منقرض شده‏اند، در اين صورت کلام علامه طباطبائي استوار است.
ما در اين بحث، عمده فرقه‏هاي شيعه را که در مسئله امامت پديد آمده‏اند به اجمال يادآور مي‏شويم، ولي از فرقه‏هايي چون هشاميه، يونسيه، زراريه و مانند آن که ربطي به مسئله امامت ندارند بحث نخواهيم کرد و در مورد غلات نيز با نظريه بغدادي موافقيم که آنها در حقيقت جزو هيچ يک از فرقه‏هاي اسلامي نيستند، و درباره پيروان فرقه‏هايي که منقرض شده، يا در مسائل کلامي آرا و عقايد زيديه، اسماعيليه و اماميه را پذيرفته‏اند، به اختصار خواهيم گذشت. در حقيقت محور بحث مشروح ما را فرقه‏هاي زيديه، اسماعيليه و اماميه تشکيل مي‏دهند.

پي‏نوشت‏ها:

1- الفصول المختاره، ص 321.
2- تلخيص المحصل، ص 413.
3- شيعه در اسلام، ص 61.
4- الفرق بين الفرق، ص 23- 21.
5- تلخيص المحصل، ص 408.
6- الملل و النحل، ج 1، ص 147.
7- قواعد العقائد، ص 110.
8- شرح المواقف، ج 8، ص 285.
9- شيعه در اسلام، ص 32.



تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
روز تکریم مادران و همسران شهدا؛ از ادای دین نمادین تا مسئولیت اجتماعی
روز تکریم مادران و همسران شهدا؛ از ادای دین نمادین تا مسئولیت اجتماعی
از اسنپ‌شاپ بخر، شانسِ بُردن فولکس ID.4 رو بالا ببر!
از اسنپ‌شاپ بخر، شانسِ بُردن فولکس ID.4 رو بالا ببر!
ایثار یا خود فراموشی؟ الگوی فاطمی براساس قرآن و روایات
ایثار یا خود فراموشی؟ الگوی فاطمی براساس قرآن و روایات
پس از حذف فیزیکی ولی فقیه، نوبت حذف اسلام سیاسی است
play_arrow
پس از حذف فیزیکی ولی فقیه، نوبت حذف اسلام سیاسی است
فریب روباه دم بریده را نخورید...!
play_arrow
فریب روباه دم بریده را نخورید...!
کراکت سیب‌زمینی قلبی با مرغ و پنیر 🧡
play_arrow
کراکت سیب‌زمینی قلبی با مرغ و پنیر 🧡
چه می کنیم!؟
play_arrow
چه می کنیم!؟
حجت الاسلام والمسلمین احمد اولیایی در جمع عزاداران فاطمی _ فاطمیه 1405 _ بیت الزهراء
music_note
حجت الاسلام والمسلمین احمد اولیایی در جمع عزاداران فاطمی _ فاطمیه 1405 _ بیت الزهراء
روضه خوانی حجت الاسلام والمسلمین حسینی نژاد - فاطمیه 1405
music_note
روضه خوانی حجت الاسلام والمسلمین حسینی نژاد - فاطمیه 1405
آیا ژن‌ها سرنوشت اخلاقی ما را تعیین می‌کنند؟ مرز وراثت و انتخاب
آیا ژن‌ها سرنوشت اخلاقی ما را تعیین می‌کنند؟ مرز وراثت و انتخاب
تصاویر خارق‌العاده از شکار مزدوران سعودی توسط تک تیراندازان یمنی
play_arrow
تصاویر خارق‌العاده از شکار مزدوران سعودی توسط تک تیراندازان یمنی
ایران، گورستان پهپادهای آمریکا
play_arrow
ایران، گورستان پهپادهای آمریکا
دستگیری باند گروگان‌گیری اتباع خارجی و آزادی ۲ گروگان
play_arrow
دستگیری باند گروگان‌گیری اتباع خارجی و آزادی ۲ گروگان
قرائت پاسخ رهبر شهید انقلاب به نامه حداد عادل درباره اهدای کتابخانه شخصی وی به بنیاد دایرةالمعارف انقلاب اسلامی
play_arrow
قرائت پاسخ رهبر شهید انقلاب به نامه حداد عادل درباره اهدای کتابخانه شخصی وی به بنیاد دایرةالمعارف انقلاب اسلامی
تظاهرات دانشجویان در بروکسل در حمایت از فلسطین
play_arrow
تظاهرات دانشجویان در بروکسل در حمایت از فلسطین