0
ویژه نامه ها
پیشکسوتان شهادت | به مناسبت شهادت حجت‌الاسلام مصطفی قاسمی

پیشکسوتان شهادت | به مناسبت شهادت حجت‌الاسلام مصطفی قاسمی

شنبه، 14 ارديبهشت 1398
سال 1398، سال رونق تولید

سال 1398، سال رونق تولید

پنجشنبه، 1 فروردين 1398

نگاهی به آموزه‌های احمد فریدید

توجه فردید به مباحث اتیمولوژیک

کربن خواهان دست یابی به عالم و نحوه تفکری است که در آن تفکر معنوی در کنار تفکر عقلی و نظری به نحو توأمان دیده میشود و از نظر او، اهمیت سهروردی و ملاصدرا در همین تلاش به منظور جمع میان حضور و حصول، یا عرفان و فلسفه در یک نظام واحد فکری است.
توجه فردید به مباحث اتیمولوژیک
فردید در توجهش به مباحث اتیمولوژیک احتمالا تحت تأثیر کربن بوده است. حتی توجه به معنای اسماء الله در تفکر ابن عربی را نزد کربن می بینیم، با این تفاوت که کربن، برخلاف فردید، تفکر اسمایی ابن عربی را عنصر قوام بخشی از تفکر خود قرار نمی دهد.
 
به نظر میرسد حتی آنجا که فردید می گوید «من با هایدگر ... هم سخنم ولی یک سخن .... نیستم»، به پشتوانه اندیشه کربن است. در آثار فردید، علی رغم آن که بارها تکرار شده است که وی با هایدگر «یک سخن» نیست، به هیچ وجه روشن نمیشود که در کدام منازل و مواقف مسیر تفکرش از هایدگر جدا می شود، در حالی که کربن صراحتا هم درسهایی را که از هایدگر آموخته است و هم مواردی را که در آنها دیدگاه هایش از آرای هایدگر متمایز می گردند روشن می سازد.
 
با همه این اوصاف و علی رغم تأثیرپذیری عمیق فردید از کربن هم در اصول، چارچوب و افق کلی تفکرش و هم در فقرات متعددی از آموزهها، مواردی نیز وجود دارند که تفکر متفکر ایرانی را از تفکر فیلسوف شرق شناس فرانسوی متمایز می سازند. این موارد را عمدتا باید در دو وصف کاملا متعارض اندیشه فردید جستجو کرد: یکی وجود گرایشهای تئولوژیک در اندیشه او، و دیگری وفادار ماندن بیشتر فردید به نقد بنیادین هایدگر از سنت متافیزیک غربی در قیاس با کربن نکته دیگر این که کربن در رجوعش به سنت تفکر اسلامی، بیشتر به فلسفه اشراق توجه دارد و سهروردی را قهرمان و اسوه تفکر ایده آل خویش برمی شمارد و معتقد است که متافیزیک اشراقیون- به ویژه متافیزیک ملاصدرا به اوج متافیزیک حضور منتهی می شود، در حالی که فردید، مرکز ثقل تفکرش را حکمت أنسی به طور عام و عرفان ابن عربی به طور خاص قرار داده است. فهم این اختلاف اهمیت بسزایی دارد، اختلافی که برخاسته از دو نگاه به سنت متافیزیک غربی است. به تعبیر دیگر، کربن خواهان دست یابی به عالم و نحوه تفکری است که در آن تفکر معنوی در کنار تفکر عقلی و نظری به نحو توأمان دیده میشود و از نظر او، اهمیت سهروردی و ملاصدرا در همین تلاش به منظور جمع میان حضور و حصول، یا عرفان و فلسفه در یک نظام واحد فکری است. اما نزد فردید، برخلاف کربن و به تبعیت از هایدگر، نوعی نقد ریشه ای و بنیادین نسبت به تفکر متافیزیکی دیده میشود. به همین دلیل، از نظر فردید، تفکر شیخ اشراق و ملاصدرا تا حدود زیادی متافیزیک زده و به تعبیر خود فردید، غرب زده است و ابن عربی و عرفان اوست که مبین گسست از متافیزیک و اوج حضور و تفکر معنوی است. همچنین، تأکید فردید بر معرفت حضوری و مخالفتش با متافیزیک، و غرب زدگی، شکلی کاملا ایدئولوژیک می گیرد و، به نفی یکپارچه متافیزیک و انسداد تفکر می انجامد، در حالی که در کربن با چنین وضعیتی روبه رو نیستیم.
 
علاوه بر این کربن، به شیوهای تحلیلی مواضع نظری اش را اظهار می دارد، اما نزد فردید در اغلب موارد با اعلام عقیده صرف مواجهیم. به تعبیر دیگر، کربن مخاطب خود را در سیر دیالکتیکی تفکر خود قرار میدهد و وی را پله پله به دیدگاه های خویش نزدیک میسازد، اما فردید صرفأ اعتقادات و دیدگاههای خویش را طرح می کند. همین امر سبب می گردد که مخاطب ناآشنا با مبادی اندیشه های فردید، صرفا با مجموعه ای از آرا و اندیشه های خلاف آمد روبه رو شود و به سبب طی طریق نکردن با فردید، دچار احساس خشم و عصبیت گردد، طی طریق نکردنی که همه مسئولیت آن را نمی توان متوجه مخاطب فردید دانست. لذا، اندیشه های کربن، نزد فردید دستخوش نوعی تنزل و انحطاط می شود. این انحطاط را بدین صورت می توان بیان داشت: در حالی که در کربن با نوعی وسعت آگاهی و غنای اطلاعات تاریخی روبه روییم، در فردید شاهد نوعی تکرار گویی ملال آور هستیم. همچنین، نزد کربن نوشته های گذشتگان، از جمله سهروردی، صرفا نقطه عزیمتی برای تفکر بیشتر تلقی می گردد، در حالی که در نگاه ما ایرانیان به سنت، از جمله در اندیشه های فردید یا سیدحسین نصر، میراث عرفانی گذشتگان اوج تفکر و نقطه پایان حرکت فکر تلقی می شود و به این اعتبار شاهد نوعی انسداد تفکر و پایان یافتن پرسشگری در میان خودمان هستیم.
 اکثر جریانات روشنفکری ما اعم از به اصطلاح دینی و غیردینی، و حتى جوامع دانشگاهی و فلسفی و محافل به اصطلاح دینی ما غالبا با طرح های کربن و گل های سرسبد تفکر معنوی این سرزمین، که کربن خواهان احیای اندیشه های آنان بود، بیگانه مانده اند. بدین ترتیب، در اندیشه های فردید بصیرتهای اصیل فلسفی و حکمی دیده نمی شود و وی را صرف می توان بازگو کننده اندیشه های هایدگر و ادامه دهنده تلاش کربن مبنی بر فهم هایدگر در افق حکمت ایرانی اسلامی برشمرد. کربن نخستین کسی بود که سنت فکری ما ایرانیان، اعم از تفکر زرتشتی ایران باستان و سنت معنوی اسلام ایرانی، را به جهانیان معرفی کرد. او مفسر واقعیت دینی ایران زمین بود. ما امروز در فهم عمیق و اصیل سنت حکمی و عرفانی ایرانی اسلامی خویش نمیتوانیم از اندیشه ها و دستاوردهای بزرگ کربن، و به واسطه او از تفکر و هرمنوتیک حضور هایدگر، بی نیاز باشیم. کربن به ما آموخت که ما ایرانیان خود را به واسطه پدیدارشناسی تاریخی چگونه فهم کنیم. ما ایرانیان امروز در فهم خویش به منزله یک سنت تاریخی، و نه به منزله یک سرزمین، یک نژاد، یک رژیم سیاسی و .. ، به کربن و به واسطه او، به هایدگر بسیار مدیونیم. کربن به ما آموخت که به خود به منزله انسانی شرقی چگونه بنگریم و به چه صورت خویشتن را نه بر اساس گرایشهای تئولوژیک یا سیاسی و ایدئولوژیک بلکه بر اساس نوعی رهیافت فلسفی فهم کنیم. کربن به ما نشان داد که روش پدیدارشناسی و امکان نوعی فلسفه تطبیقی به منظور برقراری گفتگو میان شرق و غرب می تواند ما را در این مسیر و در کشف خویشتن تاریخی مان یاری دهد. او توجه ما را به فهم سنت در پرتو پدیدارشناسی هایدگر معطوف کرد. همین نکته اساسی ترین وجه گرایش فردید، و سپس اکثر ایرانیان متأثر از فردید، به هایدگر را نشان میدهد، یعنی کمک گرفتن از هایدگر در فهم غرب، انتقاد از آن و باز فهمی سنت و رجوع بدان به منزله منبعی برای بازتعریف خویش در دوره جدید. لیکن متأسفانه حرکت عمومی جامعه، قدرت سیاسی، اکثر جریانات روشنفکری ما اعم از به اصطلاح دینی و غیردینی، و حتى جوامع دانشگاهی و فلسفی و محافل به اصطلاح دینی ما غالبا با طرح های کربن و گل های سرسبد تفکر معنوی این سرزمین، که کربن خواهان احیای اندیشه های آنان بود، بیگانه مانده اند. طرح های بزرگ کربن در پرتو ایدئولوژی های رنگارنگ سیاسی در دیار ما مدفون مانده، و ما ایرانیان، به سبب گسست تاریخی خود، افقهای تاریخی ای را که وی برایمان فراهم ساخته است، تا حد زیادی، اگر چه نه کاملا، از دست داده ایم. کافی است طرح های بزرگ فلسفی کربن را هم با دیدگاههای جزمی سنت گرایان و اهل تئولوژی و هم با نقدهای سیاسی و ایدئولوژیک روشنفکران مان از سنت و از هر طرحی مبنی بر تأمل درباره سنت و تلاش به منظور برقراری گفتگو با تفکر معنوی گذشتگان مقایسه کنیم تا میزان رسوخ انحطاط در خویش را دریابیم.

در هایدگرشناسی فردید، از دقت نظر و قدرت تحلیل های فلسفی و پدیدارشناختی تفکر هایدگر خبری نیست و صرفأ وصف کییرکگوری اندیشه او حضور دارد. حتی می توان گفت نحوه بیان فردید، بیشتر به لحن و زبان و نگرش رنه گنون نزدیک است تا به نحوه بیان هایدگر. با فردید، تفکر هایدگر رنگ و بویی سنت گرایانه، از سنخ تفکر گنونی و شوانی، به خود می گیرد.
 

منبع: هایدرگر در ایران، بیژن عبد الکریمی، چاپ دوم، مؤسسه پژوهشی حکمت فلسفه ایران، تهران1394
مقالات مرتبط

فردید و خودآگاهی تاریخی

جمعه، 30 فروردين 1398

نقد سنت از سوی فردید

جمعه، 30 فروردين 1398

زبان مدافعه جویانه

جمعه، 30 فروردين 1398

پژوهش بدون طرح

يکشنبه، 1 ارديبهشت 1398
ارسال نظر شما
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
سه‌شنبه، 3 ارديبهشت 1398
تخمین زمان مطالعه:
بازدید: 99
موارد بیشتر برای شما
لایه نشانی جدید می‌تواند پیامدهای بزرگی برای باتری‌های لیتیوم داشته باشد
لایه نشانی جدید می‌تواند پیامدهای بزرگی برای باتری‌های لیتیوم داشته باشد

لایه نشانی جدید می‌تواند پیامدهای بزرگی برای باتری‌های لیتیوم داشته باشد

"لبه‌های داغ" الکترود، گاز دی اکسید کربن را به سوخت و مواد شیمیایی تبدیل می‌کنند
"لبه‌های داغ" الکترود، گاز دی اکسید کربن را به سوخت و مواد شیمیایی تبدیل می‌کنند

"لبه‌های داغ" الکترود، گاز دی اکسید کربن را به سوخت و مواد شیمیایی تبدیل می‌کنند

فیزیکدانان نوع جدیدی از امواج اسپین را کشف می‌کنند
فیزیکدانان نوع جدیدی از امواج اسپین را کشف می‌کنند

فیزیکدانان نوع جدیدی از امواج اسپین را کشف می‌کنند

چگونگی عذرخواهی صحیح
چگونگی عذرخواهی صحیح

چگونگی عذرخواهی صحیح

چه کنیم تا خوابمان ببرد؟ (بخش دوم)

چه کنیم تا خوابمان ببرد؟ (بخش دوم)

کارهای که یک سخنرانی عالی را خراب می کنند
کارهای که یک سخنرانی عالی را خراب می کنند

کارهای که یک سخنرانی عالی را خراب می کنند

نقش تربیتی مدارس (بخش دوم)
نقش تربیتی مدارس (بخش دوم)

نقش تربیتی مدارس (بخش دوم)

نقش تربیتی مدارس (بخش اول)
نقش تربیتی مدارس (بخش اول)

نقش تربیتی مدارس (بخش اول)

راه های ارائه جذاب و منحصربه‌فرد سخنرانی
راه های ارائه جذاب و منحصربه‌فرد سخنرانی

راه های ارائه جذاب و منحصربه‌فرد سخنرانی

باکنترل لرزش صدا سخنرانی گیرایی داشته باشید
باکنترل لرزش صدا سخنرانی گیرایی داشته باشید

باکنترل لرزش صدا سخنرانی گیرایی داشته باشید

تقویت فن بیان و مهارت‌های ارتباطی کودکان
تقویت فن بیان و مهارت‌های ارتباطی کودکان

تقویت فن بیان و مهارت‌های ارتباطی کودکان

چهره های شاد، چهره های غمگین (سوره قیامت، بخش چهارم)
چهره های شاد، چهره های غمگین (سوره قیامت، بخش چهارم)

چهره های شاد، چهره های غمگین (سوره قیامت، بخش چهارم)

تربیت بدون تنبیه (بخش دوم)
تربیت بدون تنبیه (بخش دوم)

تربیت بدون تنبیه (بخش دوم)

فرزندان در خانواده پر جمعیت

فرزندان در خانواده پر جمعیت

ما بر تو می خوانیم (سوره قیامت، بخش سوم)
ما بر تو می خوانیم (سوره قیامت، بخش سوم)

ما بر تو می خوانیم (سوره قیامت، بخش سوم)

تربیت بدون تنبیه (بخش اول)
تربیت بدون تنبیه (بخش اول)

تربیت بدون تنبیه (بخش اول)

ثمرات فهم اجتماعی دین
ثمرات فهم اجتماعی دین

ثمرات فهم اجتماعی دین

اشتباهاتی که نباید در گفتگوهایتان مرتکب شوید
اشتباهاتی که نباید در گفتگوهایتان مرتکب شوید

اشتباهاتی که نباید در گفتگوهایتان مرتکب شوید

در محیط کار حرف‌مان را به گوش بقیه برسانیم.

در محیط کار حرف‌مان را به گوش بقیه برسانیم.

عباراتی که باعث می‌شود دیگران به شما اعتماد نکنند
عباراتی که باعث می‌شود دیگران به شما اعتماد نکنند

عباراتی که باعث می‌شود دیگران به شما اعتماد نکنند

یک کارت دعوت، یک مهمانی، به میزبانی خدا
یک کارت دعوت، یک مهمانی، به میزبانی خدا

یک کارت دعوت، یک مهمانی، به میزبانی خدا