آیات و روایات قرآن کریم

دلایل و براهین توقیفی بودن مکان آیات آن چنان واضح و روشن است که تقریبا تمامی علمای اهل سنت و اکثر قریب به اتفاق علمای شیعه بر این رأی اجماع دارند.
چهارشنبه، 17 ارديبهشت 1399
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
آیات و روایات قرآن کریم
در کنار آیات و روایاتی که به طور عام و کلی بر توقیفی بودن نظم آیات دلالت می‌کنند، روایاتی نیز وجود دارد که قرائنی مبنی بر منظم بودن برخی از سوره‌ها در زمان پیامبر صلی الله علیه و اله و سلم بدست می‌دهد. از جمله می‌توان به احادیثی اشاره کرد که در ضمن آن‌ها پیامبر صلی الله علیه و اله و سلم که از آغاز و انجام سوره نام برده است؛ مثلا بنا بر روایاتی پیامبر صلی الله علیه و اله و سلم فرموده است: هرکس آخر سورة «حشر» را قرائت کند و در آن شب یا در آن روز بمیرد گناهانش پوشانده می‌شود.
 
این احادیث نشان می‌دهد که ساختمان کلی سوره‌ها در زمان نزول معین شده بود. همچنین بنا بر برخی دیگر از روایات، پیامبر صلی الله علیه و اله و سلم بعضی از سوره‌ها را در نماز خود بنا بر ترتیب موجود می‌خواند. جلال الدین سیوطی در این باره می‌گوید: از نصوصی که اجمالا بر توقیفی بودن ترتیب آیات دلالت دارد اخباری است که قرائت سور مختلفی از قرآن توسط پیامبر صلی الله علیه و اله و سلم را گزارش می‌کند. مانند قرائت سوره بقره و آل عمران در حدیث حذیفه، قرائت سورۂ اعراف در نماز صبح بنا بر نقل صحیح بخاری، قرائت «قد افلح» در نماز صبح بنا بر نقل نسایی قرائت این سوره‌ها توسط پیامبر اکرم صلی الله علیه و اله و سلم در حضور صحابه، بر توقیفی بودن ترتیب آیات آن‌ها دلالت دارد. چرا که امکان ندارد صحابه ترتیبی را خلاف ترتیبی که از رسول اکرم صلی الله علیه و اله و سلم شنیده‌اند، نقل کرده باشند، زیرا این ترتیب به حد تواتر رسیده است.
 
بدیهی است که این گونه احادیث اگر از نظر سند و دلالت مشکلی نداشته باشند بر بیش از این مطلب دلالت ندارد که ترتیب بعضی از سور قرآن توقیفی است و این چیزی است که تقریبا هیچ مخالفی ندارد. در این صورت کسانی که می خواهند با این گونه روایات، توقیفی بودن نظم تمام سوره‌ها را اثبات کنند باید با بررسی متون روایی به این اصل کلی بر سند که سیره و روش پیامبران این بوده است که ابتدا و انتهای هر سوره را در اسرع وقت مشخص می‌کردند و برای آنکه سوره را به طور کامل به مؤمنان معرفی نمایند در مناسبت‌های مختلف و در حضور اصحاب آن را قرائت می‌فرمودند. آنگاه به عنوان نمونه به این روایات استناد نمایند.
 

 ادعای اجماع

دلایل و براهین توقیفی بودن مکان آیات آن چنان واضح و روشن است که تقریبا تمامی علمای اهل سنت و اکثر قریب به اتفاق علمای شیعه بر این رأی اجماع دارند. زرقانی در این باره می‌نویسد: اجماع امت بر توقیفی بودن آیات قرآن وجود دارد. همه متفق القول هستند که ترتیب موجود در مصاحف کنونی همان ترتیبی است که جبرئیل علیه السلام بر پیامبر صلی الله علیه و اله و سلم نازل کرده و او بوده که پیامبر صلی الله علیه و اله و سلم را به جای هریک از آیات راهنمایی کرده است و پیامبر اکرم صلی الله علیه و اله و سلم که با همان ترتیبی که اخذ کرده، بر اصحاب قرائت کرده و کاتبان وحی را دستور داده که آن گونه بنویسند و حافظان قرآن نیز با همین ترتیب آن را حفظ کرده‌اند.
 
 (این واقعیت تاریخی) آن قدر شیوع پیدا کرده که دیگر مجالی را برای رأى و اجتهاد در آن باقی نگذارده است. بر این اجماع در الاتقان سیوطی، البرهان زرکشی و المناسبات ابوجعفر بن زبیر نیز تأکید شده است.با توجه به این دلائل عقلی و نقلی، دیگر جای هیچ شکی باقی نمی‌ماند که ترتیب و نظم آیات در کلیه سوره‌های قرآن به امر خداوند توقیفی بوده است. به این ترتیب مهم‌ترین پایه نظریه ساختار هندسی سوره‌ها استوار می‌گردد.
 

دلایل موافقان نگرش ساختاری به سوره‌ها

پس از اثبات توقیفی بودن ترتیب آیات قرآن، مجال مناسبی برای طرح دلایل طرفداران نگرش جامع گرایانه به سوره‌ها بوجود می‌آید. موافقان نظریه ساختار هندسی سوره‌ها دلایل عقلی و نقلی زیر را برای اثبات ادعای خود ارائه کرده‌اند:
 

آیات قرآن

قرآن بهترین گواه و مستحکم ترین مرجع پذیرش یا عدم پذیرش عقاید و احکام دینی است و همه فرق مسلمین - علی رغم اختلافات گسترده - بر حجیت قرآن و جایگاه آن در داوری میان عقاید متفق القولند. بدیهی است در چنین شرایطی برای شناخت ویژگی‌ها و اسلوب قرآن هیچ دلیلی محکم‌تر و آرام‌بخش‌تر از خود قرآن نیست.
 
گرچه هیچ یک از آیات کریمه قرآن به صراحت درباره ساختار هندسی سوره‌ها و هماهنگی آیات آن سخنی به میان نیاورده است، اما از قرائن موجود در قرآن و شواهد کلامی و مقامی آن‌ها می‌توان به چند طریق بر این مهم استدلال نمود. نخستین دلیل آنکه قرآن کریم مجموعه‌ای از آیات خود را «سوره» نامیده است و این نامگذاری تا زمان نزول قرآن بی سابقه بوده است و در نثر یا شعر هیچ گونه کاربردی نداشته است. معنای لغوی «سوره» حصار و دایره محدود کننده می‌باشد. به همین دلیل دیوار بلند دور شهر را «سور» می نامند و دستبند و حلقه‌ای را که زینتی و دایره شکل است «سوار» می‌خوانند. کلمه سوره در قرآن ۱۰ بار (به صورت جمع و مفرد) بکار برده شده است و در همه موارد منظور از آن مجموعه ‌ایاتی است که یک معنای کامل را افاده می‌کند.
 
کوچک ترین سوره قرآن ۳ آیه و بزرگترین آن ۲۸6 آیه دارد و بنابر تحقیق، جایگاه آیات در سوره‌ها و تعداد آیات یک سوره کاملا توقیفی بوده و به دستور پیامبر صلی الله علیه و اله و سلم بنا بر وحی الهی صورت می‌گرفته است. اکنون این سؤال مطرح می‌شود که آیا قرار دادن تعدادی آیات در یک سوره بدون هیچ حکمت و تناسبی بوده است؟ آیا ممکن است هرچند آیه در یک سوره یک هدف جداگانه را دنبال کنند و این اهداف هیچ گونه تناسب و هماهنگی با یکدیگر نداشته باشند؟ اگر چنین است چرا این آیات در جای دیگر قرار داده نشده‌اند و یا چرا این دسته های جداگانه هریک سورۂ مستقلی را تشکیل نداده‌اند؟ به راستی چه مشکلی پیش می آمد اگر سوره‌های کوچک قرآن بیش از این می‌شدند؟ این سؤالات ما را به این نتیجه می‌رساند که حکمتی دقیق در چینش آیات در سوره‌ها وجود دارد.
 
منبع: ساختار هندسی سوره‌های قرآن، محمد خامه‌گر، صص105-101 سازمان تبلیغات اسلامی شرکت چاپ و نشر بین الملل، تهران، چاپ اول، ۱۳۹۵
تبلیغات در راسخون
مقالات مرتبط
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
درگیری فیزیکی در جریان مناظره زنده تلویزیونی در ارمنستان + فیلم
play_arrow
درگیری فیزیکی در جریان مناظره زنده تلویزیونی در ارمنستان + فیلم
نبویان: اگر محاصره برداشته شود حاصل فشارهای نیروهای مسلح در تنگه هرمز است نه امضای تفاهم‌نامه و مذاکره + فیلم
play_arrow
نبویان: اگر محاصره برداشته شود حاصل فشارهای نیروهای مسلح در تنگه هرمز است نه امضای تفاهم‌نامه و مذاکره + فیلم
تصاویر از حمله پهپادی ایران به پایگاه آمریکا در کویت در جنگ رمضان + فیلم
play_arrow
تصاویر از حمله پهپادی ایران به پایگاه آمریکا در کویت در جنگ رمضان + فیلم
سرهنگ‌ تاجیک: آموزش «جان‌فدا» در ۱۰۰ میدان کشور برگزار می‌شود
play_arrow
سرهنگ‌ تاجیک: آموزش «جان‌فدا» در ۱۰۰ میدان کشور برگزار می‌شود
خنجر یمنی روی گلوی مزدوران سعودی
play_arrow
خنجر یمنی روی گلوی مزدوران سعودی
ما شاخ آمریکایی‌ها را خواهیم شکست
play_arrow
ما شاخ آمریکایی‌ها را خواهیم شکست
بازگشت رونالدینیو به فوتبال در ۴۶ سالگی؛ اسطوره برزیلی پس از ۱۱ سال دوباره به میدان رفت + فیلم
play_arrow
بازگشت رونالدینیو به فوتبال در ۴۶ سالگی؛ اسطوره برزیلی پس از ۱۱ سال دوباره به میدان رفت + فیلم
پیشنهادهای خارجی به امیرحسین زارع؛ از مرسدس‌بنز تا آپارتمان لوکس برای تغییر تابعیت + فیلم
play_arrow
پیشنهادهای خارجی به امیرحسین زارع؛ از مرسدس‌بنز تا آپارتمان لوکس برای تغییر تابعیت + فیلم
لایه‌های پنهان سفر رئیس موساد به آمریکا
play_arrow
لایه‌های پنهان سفر رئیس موساد به آمریکا
شهید محمود باقری: سید مجید موسوی شهید زنده است
play_arrow
شهید محمود باقری: سید مجید موسوی شهید زنده است
نگاهی به یک قرن مجاهدت مرحوم آیت الله العظمی حسین وحید خراسانی
play_arrow
نگاهی به یک قرن مجاهدت مرحوم آیت الله العظمی حسین وحید خراسانی
سخنرانی تاریخی آیت الله وحید خراسانی
play_arrow
سخنرانی تاریخی آیت الله وحید خراسانی
تفاوت استراتژی و تاکتیک در علوم ژئوپلیتیک و روابط راهبردی
تفاوت استراتژی و تاکتیک در علوم ژئوپلیتیک و روابط راهبردی
پاداش‌ها و درس‌های بیماری؛ از اجر مضاعف تا الگوی عملی برای مؤمنان
پاداش‌ها و درس‌های بیماری؛ از اجر مضاعف تا الگوی عملی برای مؤمنان
غرق‌شدن ۲ نفتکش متخلف در تنگه هرمز با اصابت به مین دریایی
play_arrow
غرق‌شدن ۲ نفتکش متخلف در تنگه هرمز با اصابت به مین دریایی