بررسی اشتغال زنان از دیدگاه اسلام

نقش مادری و همسری زنان در خانواده با جهاد در راه خدا یکسان دانسته شده است
شنبه، 27 اسفند 1401
تخمین زمان مطالعه:
پدیدآورنده: مرتضی شعله کار
موارد بیشتر برای شما
بررسی اشتغال زنان از دیدگاه اسلام
اشتغال به معنای کسب و کارِ درآمدزا، در میان زنان با انگیزه‌ها و اهداف متفاوتی دنبال می‌شود؛ اهدافی هم چون تأمین هزینه‌های زندگی همسر و فرزندان، تأمین هزینه‌ی تجمل و رفاه بیشتر در زندگی فردی و خانوادگی، کسب اعتبار و موقعیت اجتماعی، رهایی از بیکاری و افسردگی، خدمت به جامعه و حل مشکلات جامعه و نیازهای عمومی مردم. بنابراین برای تحلیل دیدگاه اسلام در زمینه‌ی اشتغال زنان بایستی به هر یک از این اهداف و انگیزه‌ها توجه کرد.

به طور کلی، از منظر آموزه‌های اسلامی، تأمین نیازهای خانواده بر عهده‌ی مردان است. هم‌چنین تأمین نفقه‌ی ضروری همسر و فرزندان به عنوان یک وظیفه‌ی واجب و الزامی بر دوش مرد نهاده شده است. توصیه‌ها و تشویق‌های فراوانی در روایات آمده است که در آن‌ها، فعالیت اقتصادی مردان برای رفع نیازها و رفاه و آسایش خانواده تمجید و تشویق شده است.
 

پیامبر (صلّی الله علیه و آله و سلّم) در این باره می‌فرمایند:

«کسی که برای رفع نیازهای خانواده‌اش زحمت می‌کشد و تلاش می‌کند، مانند کسی است که در راه خدا به جهاد برخاسته است.»(1)

بررسی روش زندگی پیامبر (صلّی الله علیه و آله و سلّم) و مسلمانان معاصر ایشان نشان می‌دهد که نان‌آوری و کسب درآمد اغلب از وظایف مردان بوده است. در روش زندگی امامان معصومِ ما و یاران و دوستان ایشان دیده نمی‌شود که همسران و زنان خود را به نان‌آوری و تأمین نفقه‌ی خانواده گمارده و تشویق کرده باشند.

در اسلام بر رسالت همسری و مادری، به عنوان دو کارکرد اساسی و مهمِ زنان تأکید شده است

تا آن جا که نقش مادری و همسری زنان در خانواده با جهاد در راه خدا یکسان دانسته شده است. امام علی (علیه ‌السلام) در این باره فرموده‌اند: «خداوند جهاد را بر مردان و زنان نوشته است اما جهاد مرد، بخشش مال و جان است تا آنجا که در راه خدا به شهادت رسد و جهاد زن، خوب شوهرداری است.»(2)
 

امام صادق (علیه ‌السلام) فرموده‌اند:

«ام سلمه، همسر پیامبر (صلّی الله علیه و آله و سلّم) از ایشان درباره‌ی ارزش شوهرداری سؤال کرد،

پیامبر (صلّی الله علیه و آله و سلّم) فرمود: هر زنی که چیزی را در خانه‌ی شوهرش جابه جا کند و انگیزه‌ی او اصلاح امور خانواده باشد، خداوند به آن زن نظر می‌افکند و کسی که خداوند به او نظر کند، او را عذاب نمی‌کند.

سپس ام سلمه گفت: ای پیامبر! درباره‌ی ثواب زنان در خانواده بیشتر برایم بگویید،

پیامبر (صلّی الله علیه و آله و سلّم) فرمودند: هنگامی که زن باردار می‌شود پاداش او هم چون کسی است که با مال و جان‌اش در راه خدا جهاد می‌کند و هنگامی که فرزندش را به دنیا آورد به او خطاب می‌شود همه‌ی گناهانت بخشیده شد و هنگامی که شیر دادن نیز را آغاز کرد به ازای هر بار شیر دادن، ثواب آزادسازی یک برده نصیب او می‌شود بنابراین، از آن این پس مراقب اعمالت باش.»(3)

براساس آن چه گفته شد به خوبی دانسته می‌شود که اسلام برای حفظ آرامش جسم و روان زنان در ایفای نقش همسری و مادری، وظایف سخت و طاقت‌فرسایی هم‌چون کسب درآمد و تأمین نیازمندی‌های اقتصادی خانواده را از دوش آنان برداشته و هیچ تکلیف و وظیفه‌ای را در این زمینه بر عهده‌ی آنان قرار نداده است.

افزون بر همه‌ی موارد پیش گفته، لطافت و ظرافت روحی و جسمی زنان، گستردگی حیا در شخصیت زنان و لزوم کاهش اختلاط و ارتباط آنان با مردان نامحرم که همگی در منابع دینی به ویژه در سخنان پیامبر (صلّی الله علیه و آله و سلّم)

و معصومین (علیهم‌السلام) مورد توجه و تأکید قرار گرفته است، نشان می‌دهد که اسلام در شرایط عادی و طبیعی، زنان را به کسب درآمد از راه اشتغال، تشویق نکرده و آن را به عنوان فضیلت و ارزش برای زنان معرفی نکرده است.

البته باید توجه داشت هنگامی که زنان به دلایلی هم‌چون تک زیستی و تجرّد، فوت و یا بیماری همسر، درآمد اندک همسر و موارد مشابه، ناچار باشند در عرصه‌ی کسب درآمد و اشتغال حضور یابند، اسلام این تلاش و حضور را ارزشمند دانسته و گاه لازم و واجب می‌داند.

زنی که به ناچار بر خود سخت می‌گیرد و کار می‌کند تا فرزندان او به دلیل فقر آسیب نبینند و بتوانند در مسیر رشد و تعالی حرکت کنند، کاری بسیار شایسته و در خور تقدیر در پیش گرفته است.

اشتغال زنان برای کسب موقعیت اجتماعی و رفاه و لذت مادی بیشتر هر چند از نظر اسلام ممنوع نیست و زنان می‌توانند در مشاغل مختلف حضور یابند اما تشویق و ترغیب نسبت به آن صورت نگرفته است و اگر اشتغال زنان همراه با بدحجابی و اختلاط باشد از آن جهت نامناسب خواهد بود.

از نظر اسلام اشتغال زنان به خودی خود ممنوعیت ندارد، مگر آن که شغل و حرفه‌ای همراه و مقارن با در کار حرام و ممنوعی باشد؛ هم چون آوازخوانی و نوازندگی حرام و مانند آن‌ها اما حضور زنان در مشاغلی که جامعه‌ی اسلامی به حضورشان در آن مشاغل نیازمند است، نه تنها مُجاز است

بلکه در مواردی لازم و ضروری است؛ عرصه‌هایی هم‌چون بهداشت و درمان زنان، تعلیم و تربیت زنان و دیگر مواردی که زنان جامعه‌ی اسلامی را از ارتباط و اختلاط با مردان نامحرم بی‌نیاز می‌سازد.
 

خلاصه‌ی سخن این که اسلام در اشتغال زنان بر تیه دو عنصر اساسی تأکید فراوان دارد:

الف) حفظ حیا و عفاف، عدم اختلاط زنان و مردان نامحرم و سلامت اخلاقی جامعه‌ی اسلامی.

ب) تناسب شغل با وضعیت جسمی و روحی زنان؛ بدین‌معنا که مشاغل سخت و سنگین جسمی و یا مشاغلی که از نظر روحی و روانی با زنان تناسب ندارند یا تناسب کمتری دارند، برای زنان توصیه نمی‌شوند.

با توجه به شرایط اجتماعی عصر حاضر و وجود زنان شاغل در زمینه‌های گوناگون جا دارد نظام اسلامی برای سالم‌سازی فضای اشتغال زنان برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری کند و به جداسازی زنان و مردان در محیط کار (در حد امکان)، تناسب ساعات کاری و نوع مشاغل زنان با مسئولیت خطیر همسرداری و پرورش فرزندان توجه لازم را داشته باشد.
 
پی‌نوشت‌ها:
1- محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج 93، ص 324
2- محمدبن یعقوب کلینی، اصول کافی، ج 5، ص 9
3- محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج 100، ص 251
 
منبع: زن در اجتماع، سیدجعفر حق شناس، با همکاری پژوهشکده باقرالعلوم (علیه ‌السلام)، تهران: سازمان تبلیغات اسلامی، شرکت چاپ و نشر بین الملل، چاپ اول، پاییز 1390.
تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
تفاوت استراتژی و تاکتیک در علوم ژئوپلیتیک و روابط راهبردی
تفاوت استراتژی و تاکتیک در علوم ژئوپلیتیک و روابط راهبردی
پاداش‌ها و درس‌های بیماری؛ از اجر مضاعف تا الگوی عملی برای مؤمنان
پاداش‌ها و درس‌های بیماری؛ از اجر مضاعف تا الگوی عملی برای مؤمنان
غرق‌شدن ۲ نفتکش متخلف در تنگه هرمز با اصابت به مین دریایی
play_arrow
غرق‌شدن ۲ نفتکش متخلف در تنگه هرمز با اصابت به مین دریایی
ادامه اختلال و بهم ریختگی پروازها در آمریکا
music_note
ادامه اختلال و بهم ریختگی پروازها در آمریکا
از انهدام ۵ نفتکش تا رادار پدافندی آمریکا در بحرین
play_arrow
از انهدام ۵ نفتکش تا رادار پدافندی آمریکا در بحرین
تصاویری از حمله پهپادی سپاه به رادار سایت پدافندی آمریکا در پایگاه الرفاع بحرین
play_arrow
تصاویری از حمله پهپادی سپاه به رادار سایت پدافندی آمریکا در پایگاه الرفاع بحرین
لحظه تفحص شهید عملیات والفجر یک
play_arrow
لحظه تفحص شهید عملیات والفجر یک
بقایی: برخی دیپلمات‌های خارجی برای ضربه به ما خنجر به کمر دارند
play_arrow
بقایی: برخی دیپلمات‌های خارجی برای ضربه به ما خنجر به کمر دارند
بقایی: کشورهای همدست با آمریکا باید غرامت اقدامات خود را بپردازند
play_arrow
بقایی: کشورهای همدست با آمریکا باید غرامت اقدامات خود را بپردازند
قالیباف: در وضعیت "نه جنگ، نه صلح" نخواهیم ماند
play_arrow
قالیباف: در وضعیت "نه جنگ، نه صلح" نخواهیم ماند
غریب‌آبادی: منتظر نمی‌مانیم تا اول آمریکا حمله کند و بعد ما پاسخ بدهیم + فیلم
play_arrow
غریب‌آبادی: منتظر نمی‌مانیم تا اول آمریکا حمله کند و بعد ما پاسخ بدهیم + فیلم
نخست وزیر قطر: ما هرگز به یک توافق صلح کامل بین ایران و آمریکا نخواهیم رسید + فیلم
play_arrow
نخست وزیر قطر: ما هرگز به یک توافق صلح کامل بین ایران و آمریکا نخواهیم رسید + فیلم
غریب‌آبادی: طرح ایران برای بازگشایی تنگه هرمز از ۷ روز به ۲ روز کاهش یافته است + فیلم
play_arrow
غریب‌آبادی: طرح ایران برای بازگشایی تنگه هرمز از ۷ روز به ۲ روز کاهش یافته است + فیلم
مرشایمر: آمریکا طی ۵۱ سال باعث کشته شدن ۳۸ میلیون نفر شده است + فیلم
play_arrow
مرشایمر: آمریکا طی ۵۱ سال باعث کشته شدن ۳۸ میلیون نفر شده است + فیلم
وزیر خزانه‌داری آمریکا: انتشار تصویر خانه‌ام، ایران را قادر به شناسایی محل سکونتم کرد
play_arrow
وزیر خزانه‌داری آمریکا: انتشار تصویر خانه‌ام، ایران را قادر به شناسایی محل سکونتم کرد