نوشته های غیرپزشکی جرجانی

رساله ای است به عربی در موضوع اخلاق که در آن جرجانی از مبارزه با نفس و لذت های دنیوی سخن گفته است. این کتاب از معدود آثار جرجانی است که نسخه ی خطی قسمت هایی از آن موجود است. شاید نخستین مآخذی که این اثر
يکشنبه، 20 بهمن 1392
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
نوشته های غیرپزشکی جرجانی
نوشته های غیرپزشکی جرجانی

 

نویسنده: دکتر علی اکبر ولایتی




 

1. کتاب المنبه یا الرساله المنبه

رساله ای است به عربی در موضوع اخلاق که در آن جرجانی از مبارزه با نفس و لذت های دنیوی سخن گفته است. این کتاب از معدود آثار جرجانی است که نسخه ی خطی قسمت هایی از آن موجود است. شاید نخستین مآخذی که این اثر را به جرجانی نسبت داده کتاب تاریخ ادبیات عرب نوشته ی کارل بروکلمان، ‌محقق آلمان، باشد. نسخه ای نفیس از این رساله در کتابخانه ی توپقاپوسرای به شماره ی 6063 محفوظ است که فیلم آن به شماره ی 224 در کتابخانه ی مرکزی دانشگاه تهران نگه داری می شود. در این رساله آمده: «بسم الله الرحمن الرحیم مالی اراک ای اخی ایّدک ا... و ایای بتوفیقه شدید السکون الی هذه الدنیا الزائله و الدار الفانیه... و قصر الملک و طهر خلقک و اوضح طرفک... و تسلیم و تدق و السلام»؛ که ترجمه ی آن چنین است: «به نام خداوند بخشنده ی مهربان، تأیید کناد خداوند تو را و مرا ای برادرِ من و توفیق دهد که سخت میل داری به زندگانی و بودن در دنیایی که زودگذر است و خانه ای که نیستی در پی اوست... (نک: بهپور اسکویی(ب)، ص183).
به نظر می رسد این رساله همان رساله ای است که در نامه ی دانشوران (ج8، ص30-31) به آن اشاره شده و در آن، بخش هایی از این رساله حاوی کلمات حکمت آمیز و عرفانی، که جرجانی خطاب به بعضی دوستان خود نگاشته، آمده است و نیز همان مطالبی که بیهقی به نقل از یک رساله از جرجانی برای خاتمه ی کتاب خود، یعنی تتمة صوان الحکمه (ص 173)، آورده است. همچنین این اثر بخش هایی از رساله ای است که در کتاب نزهة الارواح نوشته ی شمس الدین شهرزوری (ج2، ص118-121) ذکر شده است (نیز: بهپور اسکویی، همان جا)...

2. کتاب فی الرد علی الفلاسفه

رساله ای است در رد فلاسفه، به عربی. از این رساله نسخه ای در دست نیست و فقط بیهقی (ص172) به این رساله اشاره کرده و آن را جزء آثار تألیفی جرجانی در خوارزم دانسته است. از این کتاب نسخه ای در دست نیست.

3. کتاب فی التحلیل

از آثار فلسفی جرجانی به عربی است که کارل بروکلمان به آن اشاره کرده است. احتمالاً این اثر در موضوع حکمت است و در خوارزم بین سال های 521 تا 531 ق تألیف شده است. طبق نظر بروکلمان نسخه هایی از این کتاب در کتابخانه های هند محفوظ است (بهپور اسکویی(ب)، ص185؛ معطر، فریبرز(الف)، ‌ص19).

4. کتاب فی القیاس

از دیگر آثار فلسفی جرجانی به عربی است که کارل بروکلمان به آن اشاره کرده که در موضوع حکمت و شاید فقه نوشته شده است (بهپور اسکویی، همان جا). از این اثر نسخه هایی در کتابخانه های رامپور و پیشاور محفوظ است (معطر، همان جا).

5. کتاب وصیت نامه

این کتاب ظاهراً در علم اخلاق و به فارسی است. بیهقی (ص172)به آن اشاره کرده و آن را جزء آثار تألیفی جرجانی در خوارزم دانسته است. همچنین در نامه ی دانشوران (ج8، ‌ص32) بخش هایی از آن بدین شرح آمده است «چون با طبیب مجالست نمودی و او را جاه طلب و خودستا دیدی البته از رجوع به وی برحذر باش، چه رجوع به چنین طبیبی، ‌صحت را که لازم بدن است زایل کند، اگر صحت ظاهر را به قوت طبع دفع کند، ‌علت باطنی از وی رفع و دفع نخواهد شد» (بهپور اسکویی(ب)، ‌ص186).
منبع مقاله: ولایتی، علی اکبر؛ (1390)، سید اسماعیل جرجانی، تهران: امیرکبیر، چاپ اول

/م

 

 

تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
پاداش‌ها و درس‌های بیماری؛ از اجر مضاعف تا الگوی عملی برای مؤمنان
پاداش‌ها و درس‌های بیماری؛ از اجر مضاعف تا الگوی عملی برای مؤمنان
غرق‌شدن ۲ نفتکش متخلف در تنگه هرمز با اصابت به مین دریایی
play_arrow
غرق‌شدن ۲ نفتکش متخلف در تنگه هرمز با اصابت به مین دریایی
ادامه اختلال و بهم ریختگی پروازها در آمریکا
music_note
ادامه اختلال و بهم ریختگی پروازها در آمریکا
از انهدام ۵ نفتکش تا رادار پدافندی آمریکا در بحرین
play_arrow
از انهدام ۵ نفتکش تا رادار پدافندی آمریکا در بحرین
تصاویری از حمله پهپادی سپاه به رادار سایت پدافندی آمریکا در پایگاه الرفاع بحرین
play_arrow
تصاویری از حمله پهپادی سپاه به رادار سایت پدافندی آمریکا در پایگاه الرفاع بحرین
لحظه تفحص شهید عملیات والفجر یک
play_arrow
لحظه تفحص شهید عملیات والفجر یک
بقایی: برخی دیپلمات‌های خارجی برای ضربه به ما خنجر به کمر دارند
play_arrow
بقایی: برخی دیپلمات‌های خارجی برای ضربه به ما خنجر به کمر دارند
بقایی: کشورهای همدست با آمریکا باید غرامت اقدامات خود را بپردازند
play_arrow
بقایی: کشورهای همدست با آمریکا باید غرامت اقدامات خود را بپردازند
قالیباف: در وضعیت "نه جنگ، نه صلح" نخواهیم ماند
play_arrow
قالیباف: در وضعیت "نه جنگ، نه صلح" نخواهیم ماند
غریب‌آبادی: منتظر نمی‌مانیم تا اول آمریکا حمله کند و بعد ما پاسخ بدهیم + فیلم
play_arrow
غریب‌آبادی: منتظر نمی‌مانیم تا اول آمریکا حمله کند و بعد ما پاسخ بدهیم + فیلم
نخست وزیر قطر: ما هرگز به یک توافق صلح کامل بین ایران و آمریکا نخواهیم رسید + فیلم
play_arrow
نخست وزیر قطر: ما هرگز به یک توافق صلح کامل بین ایران و آمریکا نخواهیم رسید + فیلم
غریب‌آبادی: طرح ایران برای بازگشایی تنگه هرمز از ۷ روز به ۲ روز کاهش یافته است + فیلم
play_arrow
غریب‌آبادی: طرح ایران برای بازگشایی تنگه هرمز از ۷ روز به ۲ روز کاهش یافته است + فیلم
مرشایمر: آمریکا طی ۵۱ سال باعث کشته شدن ۳۸ میلیون نفر شده است + فیلم
play_arrow
مرشایمر: آمریکا طی ۵۱ سال باعث کشته شدن ۳۸ میلیون نفر شده است + فیلم
وزیر خزانه‌داری آمریکا: انتشار تصویر خانه‌ام، ایران را قادر به شناسایی محل سکونتم کرد
play_arrow
وزیر خزانه‌داری آمریکا: انتشار تصویر خانه‌ام، ایران را قادر به شناسایی محل سکونتم کرد
سرلشکر رحیم صفوی: وقتی به محضر رهبر شهید در سال ۱۳۸۶ رسیدیم ایشان فرمودند باید بالای ۲۰۰۰ موشک داشته باشیم + فیلم
play_arrow
سرلشکر رحیم صفوی: وقتی به محضر رهبر شهید در سال ۱۳۸۶ رسیدیم ایشان فرمودند باید بالای ۲۰۰۰ موشک داشته باشیم + فیلم