تندخویى، نمونه ای از جنون است

امام علی علیه‌ السلام فرمودند:

الْحِدَّةُ ضَرْبٌ مِنَ الْجُنُونِ لِأَنَّ صَاحِبَهَا یَنْدَمُ فَإِنْ لَمْ یَنْدَمْ فَجُنُونُهُ مُسْتَحْکَمٌ.

تندخویی و عصبانیت نمونه ای از دیونگی است زیرا آدم تندخو پشیمان می شودو اگر پشیمان نشود دیوانگی او ادامه دارد.

نهج البلاغه: حکمت 247

آدم عصبانی حرکاتی انجام می دهد که مشابه اش را در افراد دیوانه سراغ داریم. دیوانه می زند می شکند گاه دست به اعمال بسیار زشت و شنیع می زند شاید مرتکب قتل و جنایت هم بشود دقیقا فرد عصبانی همین اعمال را در حین طغیان خشم و عصبانیت انجام می دهد پس عصبانیت شعبه از جنون است اکثر بعد از آنکه به حال عادی برمیگردند از کرده خود پشیمان می شوند گاهی عذرخواهی هم می کنند اما عده ای هم هستند عذرخواهی که نمی کنند پشیمان از کرده خویش نیز نیستند بلکه به کارهای خشن و تند خود ادامه می دهند اینها براستی دیوانه اند و بعضی از آنها را باید زنجیر کرد.

امام علیه السلام نیز فرمودند:
اِنَّکُم اِن اَطَعتُم سَورَهَ الغَضَبِ اورَدَتکُم نِهایَهَ العَطَبِ؛
اگر از تندی عصبانیت فرمان برید شما را به نقطه پایان هلاکت برد.(1)

شرح ابن میثم
چون دیوانگى حالت مخصوصى است که - به دلیل انحراف قواى نفسانى از پذیرش سیطره عقل، به یکى از دو جهت افراط یا تفریط - در انسان پیدا مى شود، تندخویى انحراف قوّه غضب از نگهدارى عقل- مطابق قانون عدل الهى- به سمت افراط، و بخشى از دیوانگى خواهد بود، و تندخویى با بازگشت در حال خشم به فرمان خرد از بین مى رود.(2)

پی‌نوشت‌ها:
1- غرر الحکم، ح 7948
2- ترجمه شرح نهج البلاغه ابن میثم، ج 5، ص 626 و 627

منبع: حدیث زندگی: شرح حکمت های نهج البلاغه، کاظم ارفع، تهران: پیام عدالت،1390.