دوشنبه، 26 آبان 1399
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما

عقل و پیامبر، دو حجت خدا

امام صادق علیه‌ السلام فرمودند:
حُجَّةُ اللَّهِ عَلَى الْعِبَادِ النَّبِیُّ، وَالْحُجَّةُ فِیمَا بَیْنَ الْعِبَادِ وَبَیْنَ اللَّهِ الْعَقْلُ؛

پیامبر، حجّت خدا بر مردم است (فرمان هاى خدا را به مردم مى رساند) امّا حجت میان مردم و خداوند عقل است.

اصول کافى، ج 1، ص 25، کتاب العقل و الجهل، ح 22.
شرح حدیث:
عقل وسیلۀ اثبات توحید و نبوّت
اوّلین بحث در اصول دین توحید است. شناخت خداوند وصفات او و اثبات یگانگى اش، جز با دلیل عقل امکان پذیر نیست. ما نمى توانیم براى اثبات خدا و یگانگى وجودش به آیات قرآن و روایات معصومان (علیهم السلام) متوسّل شویم؛ زیرا طرف مقابل در ابتداى راه است و این ها را به رسمیت نمى شناسد. پس از آن که عقل، خداوند یگانه را اثبات کرد، به سراغ فرستاده اش یعنى پیامبر مى رویم. براى اثبات نبوّت نیز راهى جز دلیل عقل نیست. عقل باید تشخیص دهد که در میان مدّعیان پیامبرى چه کسى صادق است و چه افرادى کاذب اند؟ پس از اثبات توحید و نبوت به وسیله عقل، بقیه معارف دینى، حتى معاد را مى توان با قرآن و سنّت ثابت کرد؛ هرچند معاد هم با دلیل عقل قابل اثبات است، بنابراین، عقل در مسیر اثباتِ دو رکن اساسى از ارکان معرفتى دینى، نقش اساسى دارد.

هماهنگى معارف دینى با عقل
برخى تصوّر مى کنند که بعضى از معارف دینى با عقل و فکر بشر هماهنگ نیست، بلکه درمقابل آن است. ازجمله حادثه دحوالارض که در روز 25 ذى القعده رخ داده{1} و این روز به دلیل این حادثه اهمیّت فوق العاده اى پیدا کرده است. مى گویند: دحوالارض به معناى کشیده شدن زمین از زیر خانه کعبه و سپس تشکیل تدریجى آن است، در حالى که علم مى گوید: «زمین و سایر کرات منظومه شمسى همه با هم یک کره را تشکیل مى دادند، سپس از کره خورشید جدا شده و هرکدام کره مستقلى شدند».

جواب این اشکال روشن است. متأسّفانه اشکال کنندگان در این مورد و بسیارى از موارد دیگر، در مفاهیم ادلّه و آیات و روایات دقّت کافى ندارند. دحوالارض تفسیر روشنى دارد که هماهنگ با علم امروز و عقل و خرد است و آن این که: هنگامى که کره زمین از خورشید جدا شد یکپارچه آتش بود و به تدریج خاموش گردید.

بدین شکل که اکسیژن ها و هیدروژن هایى که در جوّ زمین بود با هم ترکیب شده و باران هاى سیل آسایى تشکیل مى داد و مى بارید، امّا نرسیده به سطح زمین براثر شدّت گرماى زمین تبدیل به بخار مى شد، ولى آن قدر بارش باران ادامه یافت که به تدریج کره زمین سرد شد و آب باران سراسر آن را پوشاند، سپس اوّلین نقطه اى که سر از آب بیرون آورد محلّ کنونى کعبه بود و به تدریج با جذب آب ها به داخل پستى و گودى هاى زمین، آن نقطه خشک وسعت پیدا کرد تا جایى که یک سوم کره زمین از آب خارج و تبدیل به خشکى شد. دحوالارض به معناى آغاز پیدایش و سپس گسترش خشکى هاى کره زمین است که از سرزمین مکّه آغاز شد. بنابراین، معارف دینى هیچ تناقضى با عقل و خرد ندارد، همان گونه که تضادّى با مسایل علمى ندارد، بلکه هماهنگ با آن است.

ولى توجّه به این مسئله لازم است که مسایل علمى دو دسته است:

1. مسایلى که جنبه قطعیّت نیافته و تنها یک فرضیه محسوب مى شود. مثلا درمورد چگونگى پیدایش انسان، یک نظریه، فرضیه داروین است، پس از آن، فرضیه نئوداروین مطرح شد و درپى آن فرضیه موتاسیون عرضه گردید{2}؛ قرآن ممکن است با چنین فرضیه هاى سازگار نباشد، همان گونه که این گونه نظریات مورد قبول همه انسان ها نیست، و این عیب و نقص محسوب نمى شود.

2. مسایلى که تنها یک فرضیه علمى نیست، بلکه به مرحله اثبات و قطعیت رسیده است، مانند جاذبه زمین، کروى بودن زمین، گردش زمین به دور خورشید، و مانند آن.
معارف دینى هیچ تضادّ و تناقضى با چنین مسایلى ندارد. آنها که شعار ناسازگارى معارف دین را با علم و عقل، سرمى دهند؛ یا ناآگاه اند و اطلاع دقیقى از دین ندارند، یا از معارف دینى برداشت غلطى مى کنند، یا آگاهانه درصدد مبارزه با دین هستند.

پی‌نوشت‌ها:
1. المفاتیح الجدیدة، ص 556.
2. شرح این نظریات را مى توانید در کتاب «آخرین فرضیه هاى تکامل» مطالعه فرمایید.
تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
بیشترین بازدید هفته
محبوبترين كارها در نزد خداى تعالى هفت چيز است، از جمله: گرسنگى مؤمنى را سير كند، اندوه غمزده اى را برطرف سازد، قرض بدهكارى را ب
شیوه رفتار با اسیر در کلام امام علی
بر شما باد ورع و پارسايى، كه چيزى نزد خداى متعال محبوب تر از پارسايى ومهار زدن بر شكم وغريزه جنسى نيست.
پیامبر صلى الله علیه و آله چنان با هم نشینان رفتار مى نمودند که هیچ یک از آنان گمان نمى کرد کسى نزد آن حضرت از وى گرامى تر باشد
پروردگارم مرا به هفت خصلت امر نموده است: دوست داشتن بينوايان و نزديك شدن به آنها، ذكر لا حول و لا قوة الا باللّه را بسيار گفت
هر که برای خدا دوست دارد و برای خدا دشمن دارد و برای خدا عطاء کند ، از کسانی است که ایمانش کامل است .
هنگامی که فرزندان ما پنج ساله شدند دستور می دهیم نماز بخوانند، پس شما هم وقتی فرزندانتان به هفت سالگی رسیدند آنها را به نماز دس
عبادت به سجود و ركوع نيست بلكه فرمانبري از رجال است؛ هر كه فرمان آفريده‌اي را كه مخالف فرمان آفريدگار است اطاعت كند بي‌گمان او
چه مانعی دارد که چون یکی از شماغم و اندوهی از غمهای دنیا بر اودرآمد، وضو بگیرد و به مسجد برود و دو رکعت نماز بخواند و برای رفع
هر کس وضوی خوب بگیرد و دو رکعت نماز با رکوع و سجود کامل به جای آورد و با خدای خود خلوت کند و بر رسول خدا (ص ) درود فرستد،سپس حا
موارد بیشتر برای شما
تجمع اعتراضی پلیس فرانسه در برابر اقامتگاه ماکرون + فیلم
play_arrow
تجمع اعتراضی پلیس فرانسه در برابر اقامتگاه ماکرون + فیلم
واکنش جالب یک جنوبی به انفجارهای پیاپی سپاه در تنگه هرمز + فیلم
play_arrow
واکنش جالب یک جنوبی به انفجارهای پیاپی سپاه در تنگه هرمز + فیلم
کارشناس آمریکایی: ایران توانایی ضربه زدن به هر پایتختی در جهان را دارد + فیلم
play_arrow
کارشناس آمریکایی: ایران توانایی ضربه زدن به هر پایتختی در جهان را دارد + فیلم
محمدجواد لاریجانی: پایان خوب جنگ، دوره‌ای جهشی برای پیشرفت کشور رقم می‌زند + فیلم
play_arrow
محمدجواد لاریجانی: پایان خوب جنگ، دوره‌ای جهشی برای پیشرفت کشور رقم می‌زند + فیلم
روایتی از تصمیم شهید علی لاریجانی برای پخش کامل نطق بنی‌صدر از تلویزیون + فیلم
play_arrow
روایتی از تصمیم شهید علی لاریجانی برای پخش کامل نطق بنی‌صدر از تلویزیون + فیلم
محمدجواد لاریجانی: پایان خوب جنگ، دوره‌ای جهشی برای پیشرفت کشور رقم می‌زند + فیلم
play_arrow
محمدجواد لاریجانی: پایان خوب جنگ، دوره‌ای جهشی برای پیشرفت کشور رقم می‌زند + فیلم
وقتی دنیای واقعی به وایس‌سیتی تبدیل می‌شود + فیلم
play_arrow
وقتی دنیای واقعی به وایس‌سیتی تبدیل می‌شود + فیلم
امتناع نخست‌وزیر چک از دست دادن با نتانیاهو مقابل دوربین‌ها + فیلم
play_arrow
امتناع نخست‌وزیر چک از دست دادن با نتانیاهو مقابل دوربین‌ها + فیلم
ادعای ترامپ درباره جنگ با ایران: آن‌ها را مجبور کرده‌ایم چیزی در اختیار نداشته باشند + فیلم
play_arrow
ادعای ترامپ درباره جنگ با ایران: آن‌ها را مجبور کرده‌ایم چیزی در اختیار نداشته باشند + فیلم
استوری وفات حضرت ام البنین سلام الله علیها / سه ستاره داشتم یک ماه
play_arrow
استوری وفات حضرت ام البنین سلام الله علیها / سه ستاره داشتم یک ماه
فارابی: معمار عقلانیت و خرد در تمدن اسلامی
فارابی: معمار عقلانیت و خرد در تمدن اسلامی
رهبر معظم انقلاب اسلامی: آیت‌الله العظمی وحیدخراسانی حقّ عظیمی بر جامعۀ مؤمنین و حوزات علمیّه دارند
رهبر معظم انقلاب اسلامی: آیت‌الله العظمی وحیدخراسانی حقّ عظیمی بر جامعۀ مؤمنین و حوزات علمیّه دارند
حمله پهپادی سپاه علیه یک سامانه راداری آمریکا در پایگاه شیخ عیسی
play_arrow
حمله پهپادی سپاه علیه یک سامانه راداری آمریکا در پایگاه شیخ عیسی
تشکیل دیوار انسانی در ساحل سرخ هرمز
play_arrow
تشکیل دیوار انسانی در ساحل سرخ هرمز
سرلشکر عبداللهی: خودکفایی دفاعی مهم‌ترین درس جنگ بود
play_arrow
سرلشکر عبداللهی: خودکفایی دفاعی مهم‌ترین درس جنگ بود