استخوان های اندام فوقانی (بخش اول)

استخوان های کتف، ترقوه، بازو، زند زبرین، زند زیرین، مچ کف دست و بند انگشتان در تشکیل اندام فوقانی شرکت دارند.
 

استخوان های کتف، ترقوه، بازو، زند زبرین، زند زیرین، مچ کف دست و بند انگشتان در تشکیل اندام فوقانی شرکت دارند؛ تفاوت های جنسی در این قسمت چنین است:
 

استخوان کتفل استخوانی تخت و سه گوش است که در قسمت خلفی دو طرف اسکلت قفسه سینه، روی دنده دوم تا هفتم قرار دارد؛ این استخوان، دارای دو سطح، سه کنار، سه زاویه و سه زایده (خاری، آخری اور غرابی) است. زایده خازی، زایده ای بزرگ و مثلثی شکل است که دو سطح فوقانی و تحتانی و سه کنار قدامی، خلفی و خارجی دارد. طول خار کتف در زن و مرد فرق می کند. در مردان، طول آن در سمت راست بیش از 1/14 سانتیمتر و در سمت چپ بیش از 5/13 سانتیمتر است. در زنان طول خارکتف در هر دو طرف 2/11سانتیمتر است. از این رو، با اندازه گیری طول خارکتف به صورت احتمالی، می توان جنسیت را تشخیص داد.

استخوان کتفت از مراکز متعددی استخوانی می شود، از جمله، ثلث فوقانی حفره دوری کتف (گلنوئید) که از زیر زایده غرابی، استخوانی می گردد و در جنس زن در ۱۴ سالگی و در جنس مرد در ۱۷ سالگی به بقیه استخوان می پیوندد.
 

ترقوه از استخوان های دراز است که در قاعده گردن و قسمت قدامی - فوقانی قفسه سینه قرار دارد. این استخوان، کانال مرکزی ندارد و نخستین استخوانی است که در بدن جنین از طریق غشایی تشکیل می شود. ترقوه بین اندام فوقانی و تنه فاصله می اندازد و موجب می شود حرکات اندام فوقانی به راحتی و با آزادی زیاد انجام گیرد. این استخوان، محل اتصال برخی از عضلات اندام فوقانی و تنه است و در انتقال وزن اندام فوقانی به تنه شرکت دارد.

تمایز جنسی در ترقوه نیز قابل توجه می نماید؛ این استخوان در زنان، کوتاهتر، نازکتر و دارای قوس کمتر و صافتراست و انتهای خارجی آن، پایین تر از انتهای داخلی آن قرار دارد؛ در حالی که در مردان، دو انتها در یک سطح واقع و یا هنگامی که بازی در کنار بدن آویزان است، انتهای داخلی، کمی بالاتر قرار می گیرد. ترقوه، پیش از دیگر استخوان ها در بدن شروع به استخوانی شدن می کند؛ تنه استخوان از دو مرکز اولیه داخلی و خارجی استخوانی شده، مرکزی ثانویه به ویژه انتهای داخلی آن در پایان دهه دوم و با آغاز دهه سوم عمر ظاهر می شود و به طور معمول، در زنان ۲ سال زودتر پدید می آید.
 

این استخوان، درازترین استخوان اندام فوقانی و منطقه بازوست. در بالا با استخوان کتف و در پایین با استخوان های ساعد مفصل می شود و دارای یک تنه و در انتهای فوقانی و تحتانی است. انتهای فوقانی شامل سر، گردن تشریحی و جراحی، برجستگی کوچک و بزرگ و ناودان دو سری است. گردن جراحی، قسمتی از استخوان است که سر را به تنه وصل می کند. شکستگی های گردن جراحی در زنان پیر به علت ضعف این قسمت، شیوع بیشتری دارد.

انتهای فوقانی استخوان، بازو از طریق سه مرکز استخوان سازی ثانویه استخوانی می شود. در حدود ۶ ماهگی، مرکزی در سر آن پدید می آید و نیز در سن ۱ تا ۲ سالگی مرکز دیگری در برجستگی بزرگ ظاهر می شود و یک مرکز هم درد ۴ تا ۵ سالگی در برجستگی کوچک به وجود می آید؛ این سه مرکز حدودا در متن ۶ سالگی به هم می رسند و اپیفیز إنتهای فوقانی استخوان را تشکیل می دهند، که در ۱۸ سالگی در زن و در ۲۰ سالگی در مرد به تنه استخوان جوش می خورد و استخوانی می شود.

وزن استخوان بازو از معیارهای تشخیص جنسیت است؛ استخوان بازویی که ۱۳۳ تا ۱۴۰ گرم وزن دارد، مربوط به جنس مرد و استخوان هایی که ۵۴ تا ۶۰ گرم وزن دارند، به جنس زن مربوط است.

بین محور طولی سطح مفصلی انتهای فوقانی استخوان بازو و محور طولی سطوح مفصلی انتهای تحتانی آن، زاویه ای به نام زاویه چرخش در حدود ۱۶۴ درجه وجود دارد؛ این زاویه در مردان، بیشتر از زنان است.
 

استخوان های کنجدی اندام های فوقانی

استخوان های کنجدی کوچک بوده، در ضخامت وتر عضلات یا کپسول مفصلی قرار دارند و در ارتباط با سطوح مفصلی و یا غیرمفصلی استخوان های دیگرند. این استخوان ها فشار را تحمل می کنند؛ اصطکاک را کاهش می دهند و در بعضی موارد، عملکرد آنها مانند قرقره است و جهت نیروهای عضلانی را تغییر می دهد و نیز جریان موضعی خون را در محلی که واقع شده اند، حفظ می کنند.

در استخوانی شدن برخی از این استخوان ها نیز تفاوت های جنسی مشاهده می شود. مطالعه گروهی از قفقازی ها نشان داد که کنجدی مربوط به شست آنان در مردان بین۱۲ و۱۵ سالگی و استخوانه ای کنجدی سایر انگشتان در فاصله ۱۵ تا ۱۸ سالگی، استخوانی می شوند. استخوانی شدن این استخوان ها در زنان در حدود ۳ سال، زودتر از مردان آغاز می گردد.

منبع: کتاب زن. سیدهادی حسینی و علی احمد راسخ . صص 239-241، انتشارات امیرکبیر. سوم. 1387.