زبان، ديپلماسى و برخوردهاى فرهنگى

برخى از پژوهشگران به تدريج ‏بدين نتيجه رسيده‏اند كه روند جهانى شدن (گلوباليزم) و همگرايى در جهان با مرزها و موانعى رويارو شده است. اين مرزها از جنس تمدنهاى بزرگ بوده، بر ويژگيهاى آن مبتنى مى‏باشد. تمدنهايى كه بر طبق راى و نظر پروفسور ساموئل هانتينگتون بر بنياد فرهنگها و آنچه كه هويت فراگير مذهبى و سياسى ناميده مى‏شود، استوار مى‏باشد.
يکشنبه، 13 ارديبهشت 1388
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
زبان، ديپلماسى و برخوردهاى فرهنگى
زبان، ديپلماسى و برخوردهاى فرهنگى
زبان، ديپلماسى و برخوردهاى فرهنگى

نويسنده: گيرفليك Geir Flikke*
مترجم: حميد غفارى

برخى از پژوهشگران به تدريج ‏بدين نتيجه رسيده‏اند كه روند جهانى شدن (گلوباليزم) و همگرايى در جهان با مرزها و موانعى رويارو شده است. اين مرزها از جنس تمدنهاى بزرگ بوده، بر ويژگيهاى آن مبتنى مى‏باشد. تمدنهايى كه بر طبق راى و نظر پروفسور ساموئل هانتينگتون بر بنياد فرهنگها و آنچه كه هويت فراگير مذهبى و سياسى ناميده مى‏شود، استوار مى‏باشد.
بنابر نظر «ساموئل هانتينگتون‏» در كتاب «برخورد تمدنها»، ويژگيهاى قرن بعد مبتنى بر دو نوع تعارض مى‏باشد، تعارضات يا تعارضاتى كه در ميان دولتهاى صاحب سلطه در قلمرو تمدنى مشخص وجود دارد و تعارضات Fault line يا تعارضاتى كه در ميان دولتهاى گوناگون در تمدنهاى جداگانه پديد مى‏آيد. بر هر دو نوع از تعارضات، ويژگيها و خصلتهاى فرهنگى مترتب بوده، از گرايشات ايدئولوژيك و يا ملى‏گرايانه مبرا مى‏باشند. در واقع، در اين پهنه، عامل تعيين كننده همان عامل فرهنگى و هويتى است و دقيقا همين عامل است كه پس از افول ايدئولوژيها و خروج آنها از صحنه جهانى، به ميدان دارى به پهنه بين‏الملل پرداخته و حضور پررنگ خود را اعلام داشته است. ساموئل هانتيگتون اظهار مى‏دارد كه تمدنها، واقعياتى فرهنگى محسوب مى‏شوند. وى در اين باب، به نكته قابل تاملى كه از نظر خودش يك آكسيوم (اصل متعارف) مى‏باشد، اشاره مى‏نمايد و مى‏گويد: بر فرهنگها، ويژگى سياسى مترتب نيست، بلكه اين ويژگى بر آنها تحميل مى‏گردد. همچنين از نظر وى، در اين خصوص، تناقض زمانى رخ مى‏نمايد كه مرزهاى سياسى مخدوش و غير قابل تشخيص مى‏شوند. بنابراين، سياسى شدن فرهنگها به صورت امرى مكرر درمى‏آيد. چنين حالتى، سياسى شدن فرهنگ، هنگامى بروز مى‏نمايد كه قدرتهاى محورى، اقدام به تشكيل حكومت مى‏نمايند. در واقع، سياسى شدن فرهنگ كه از وحدت فرهنگى تاثير مى‏پذيرد، زمانى آشكار مى‏شود كه در آن، وحدت سياسى از سوى قدرتهاى برونى و بيگانه مورد تهديد واقع مى‏شوند. بدين لحاظ و بر بنياد چنين تفسيرى، مى‏توان اذعان نمود كه اراده نهفته در پشت‏سياسى شدن فرهنگ، قدرت است و نه خود فرهنگ.
يكى از شاخصه‏هاى اساسى تحول سياسى در روسيه پس از سال 1993، بحثها و گفتارهايى است كه در خصوص «تمدن روسى‏» مى‏شود. نظريه «تمدن روسى‏» به تدريج پيروان بيشترى مى‏يابد و دقيقا در دوره‏اى بروز نموده است كه اين كشور، فاقد وحدت سياسى و هويت ملى است. كمونيستهاى پيشين روى از ايدئولوژى شوروى برتافته‏اند و منحصرا تاكيد و توجه خويش را به منافع ملى فراگير معطوف نموده‏اند. در واقع، در اين خصوص، گرايش موجود صرفا بر منافع ملى يك ملت نيست، بلكه منافع تمدنى چند مليتى را كه تمدن «آسيايى - اروپايى‏» ناميده مى‏شود، دربرمى‏گيرد.
بر طبق نظر كمونيستى «زيوگانف‏» Ziuganov ، تلاش براى احياى سرمايه‏دارى، اثر بخش نخواهد بود; زيرا سرمايه‏دارى شالوده‏هاى مادى و معنوى جامعه را نابود مى‏نمايد و به طور پيوسته، به اين واقعيت اشاره مى‏نمايد كه تمدن غربى - بورژوازى و تمدن روسى، و تمدن متباين و نامتقارن مى‏باشند.
وى - ونيز بسيارى همزبان با وى - بر بنياد همين ديدگاه، مرزى را از شمال به جنوب ترسيم مى‏نمايند كه در دو سوى آن، فرهنگهاى رقيب در مقابل يكديگر صف‏آرايى نموده‏اند. يك سو فردگرايى غربى با خصلتهايى مانند دموكراسى، اقتصاد سرمايه‏دارى و آزادى مطلق قرار گرفته، در سوى ديگر، وحدت جمع‏گرايانه روسى، حكومت هيرارشى، سيستم كشاورزى سوسياليستى و روش ويژه اقتصادى آن قرار دارد.
از جمله محققان روسى كه در خصوص مقوله فرهنگ، بيش از ديگران تلاش و تفكر نموده، يورى لوتمن (1993 - 1922) مى‏باشد. لوتمن قلمرو فرهنگ را «زمينه رمزها» و «علائم رمزى‏» مى‏داند. وى معناى خود را در قلمرو فرهنگ، از زمينه‏اى وام گرفته كه آن را «اروپا و آسياگرايى روسى‏» مى‏نامند. با وجود اين، لوتمن در تضاد با پيروان گرايشات اروپايى - آسيايى (اروپا و آسياگرايان)، در پى اين برنمى‏آيد كه سياستى را مبتنى بر منافع ملى مشتمل بر تاريخ و زبان و بيولوژى تدوين نمايد، بلكه با ايجاد تبادلات ميان ساختارگرايى و نشانه‏شناسى در دهه 1960 در شوروى، مطرح مى‏نمايد كه فرهنگها، جهان‏هايى مخلوق زبان (زبان و ساختار زبانى و ويژگيهاى مترتب بر آن) مى‏باشند بنابراين، به همين خاطر، ويژگى مطلقيت‏بر آنها مترتب نيست. فرهنگ از يك سو سيستمى هماهنگ متشكل از خرده سيستمهاى اجتماعى، اقتصادى، سياسى و مذهبى است كه در اين صورت، بر فرهنگ فهمى درونزا حاكم و بر آن ويژگى «ملى‏» يا «يگانگى‏» مترتب مى‏باشد. از سوى ديگر، فرهنگها سيستمهايى باز مى‏باشند كه در رابطه‏اى گفتمانى با سيستمهاى برونى قرار مى‏گيرند و به وضوح در چنين فضايى است كه فرهنگها در رابطه دو جانبه تاثير و تاثر قرار گرفته و در همين رابطه تعريف مى‏شوند; اما نكته حائز اهميت در تفسير لوتمن، تاكيدى است كه وى بر «روابط‏» فرهنگى دارد.
اكسيرمى كه در اين زمينه در ذهن وى نقش بسته، اين است كه هيچ فرهنگى فى نفسه داراى معنا نمى‏باشد. همچنين فرهنگها مى‏توانند به عنوان معانى سياسى يا بياناتى زبانى از واقعيات قلمداد شوند، اما خاتمه يافته نيستند زيرا فرهنگها از يك سو، در حال خلق و ايجادند و از سوى ديگر، مخلوق «رابطه‏» با ساير فرهنگها مى‏باشند. لوتمن اشاره مى‏نمايد، اينكه بيان مى‏گردد بر فرهنگى ويژگى «والايى‏» و «برترى‏» مترتب است، گفتارى سهل و بى معنى است. لوتمن از طريق نشان دادن اينكه چگونه فرهنگها به روابط مشترك مى‏پردازند، تاكيد بر ويژگيهاى «قطبى‏» و «همانندى‏» در قلمرو فرهنگها دارد. او همچنين اشاره مى‏نمايد كه اين دو مقوله، در ارتباطى مطمئن با يكديگر معنا مى‏يابند. به عبارت ديگر و به زبان خود لوتمن، هرگاه يك فرهنگ تصويرى قطبى (پولاريزه) از مفاهيم «ما» و «آن بيگانگان‏» خلق و ايجاد مى‏نمايد، در واقع، اين گونه است كه زمينه يا متن هنجارى «بيگانگى‏» را با خود «همانند» مى‏سازد.
ساختار نظرى لوتمن، ما را بدين امر دعوت مى‏نمايد كه بتوانيم آنچه كه در متن جامعه روسيه نوشته مى‏شود، بخوانيم. بر اين اساس، مى‏توان بدين باور رسيد كه بروز ويژگيهاى «قطبى‏» شديد و فشرده در اين جامعه بدان معناست كه روسيه در پى رد و تكذيب تجربيات جوامع غربى برآمده است. در اين خصوص، جامعه سرمايه‏دارى همچون «متنى‏» مى‏باشد كه در آن، حكومتهاى گوناگون براساس ويژگى «دستور زبانى‏» خود عمل مى‏نمايند. از سوى ديگر، براساس همين سيستم، مى‏توان گفت، يك سير آموزشى فشرده در روسيه در جريان است. اين جامعه، معطوف به ايده‏هاى جديد، به ساختارى نوين در جامعه، به روابطى جديد ميان حكومت و فرد و ..... مى‏باشد.
صرفنظر از اين موضوع كه روسيه چگونه در اين روند پيش رود، اين مساله‏اى بغرنج‏خواهد بود كه گفته شود، روسيه به ساختار قديم خود بازگشت نمايد و همان‏طور كه گورباچف در اين زمينه مطرح نموده، اين روند غيرقابل بازگشت است. بر اين بنياد، نوعى «غربى شدن‏» روسيه، واقعيتى كتمان‏ناپذير است، گرچه بسيارى از نخبگان سياسى، در اين جامعه تلاش نمايند كه يا گفتمان ميان شرق و غرب با استفاده از واژه‏هايى كه اشاره به سمت و جهت ديگر دارند را مسدود نمايند. لوتمن همچنين ما را دعوت به التفات و توجه به قلمرو ديپلماتيك مى‏نمايد. اگر ما اين ديدگاه و نقطه عزيمت را پذيرا باشيم كه قلمرو فرهنگ، قلمرو مفاهيم و كميتهايى است كه مخلوق زبان مى‏باشند، آنگاه اين مساله برايمان قابل فهم است كه در جهان سياست، ديپلماسى، زبان ويژه خود را دارد كه كمك آن و از اين طريق، سياستمدار تلاش مى‏نمايد كه مرزهاى فرهنگى را تكليف نمايد تا بدين طريق، حكومتها را به هم نزديك نمايد. در وضعيت امروز اروپا، نمونه‏هاى متعددى در اين زمينه وجود دارد. همكارى بارنتز يك چنين ويژگى و ابتكارى در بر دارد، همكارى بالتيك از نمونه‏هاى ديگر است و همانطورى كه نخست‏وزير دانمارك «راسموسن‏» اخيرا اظهار نمود: قلمرو بالتيك، قلمرويى پيشگام و جلودار است و جايى است كه در آن، به گفتمان و گفت‏وگو حرمت نهاده شده است‏».
چه ما تاكيد بر تئورى نخبگان داشته باشيم و اذعان و اعتراف بدين مساله آوريم كه اين منافع سياسى نخبگان است كه تعيين مى‏نمايد چه چيزى مطلوبيت‏سياسى براى منطقه دارد. و چه تاكيد بر عناصر منطقه‏اى، تجارت و روابط مشترك ميان مرزها و يا روابط دوستانه و تاريخى داشته باشيم، اين امرى مسجل و مشخص است كه ما وابستگى تام به تعهد انسانى داريم و تا زمانى كه موضوعى به نام انسان مطرح اس، بايد بپذيريم كه مطلقيت در اين خصوص جايى ندارد.
انسان در عمل و گفتار، باز و آشكار است و از آنجايى كه شعور و فهم پديد مى‏آيد، بايد در پى معنا برآييم، همچنين هرگاه ديپلماسى از پايگاه بعد انسانى، در تمامى سطوح، چه در ميان ملت و چه در ميان نخبگان، از طريق ايجاد و خلق معنا شكل مى‏گيرد.
بدين لحاظ بر اين نظريم كه پايه‏ها و شالوده يك منطقه، حوزه جغرافيايى آن نيست كه مرزهاى فيزيكى را ايجاد مى‏نمايد، بلكه بنياد و اساس يك منطقه «تلطيف و يا تراشكارى‏» در مرزهاى فرهنگى و زبانى است. پس از اين نوع «تراشكارى‏» است كه اقتصاد، سرمايه‏گذارى و روابط مشترك فرهنگى و ..... مى‏تواند در صحنه بروز نمايد. مطالعه در زمينه «تراشكارى زبانى‏» روشى است كه تلاش مى‏نمايد، راهى را در قلمرو علوم سياسى ايجاد نماد.
در قلمرو تئوريهاى سياسى، چگونگى طرح مسائل و اينكه از طريق چه نهادهايى ابراز شود، نكته‏اى بس موردنظر است.
در اين خصوص محققى مانند «جاگر» در مقاله خود، اشاره دارد كه دستورالعمل‏هاى همكارى منطقه‏اى، نوعى «رفتار زبانى‏» قلمداد مى‏شود. وى اظهار مى‏دارد: استدلالى كه براى امنيت‏بالتيك بكار مى‏رود، شيوه گفتارى است كه به سادگى ايجاد گفت‏وگو را مسدود مى‏نمايد و هنگامى كه حكومتها و يا دولتها شروع به ابراز نگرانى براى منطقه خود، براى توانايى دفاعى و مرزهاى خود، براى رويه‏ها و روشهاى خود و براى شهروندان خود بنمايند، مانعى براى ايجاد بحث و گفت‏وگو در سطحى عاليتر ايجاد مى‏نمايند. او در اين زمينه معتقد است كه همكاريهاى نظامى با دولتهاى بالتيك، اقدامى خطاآميز و عملكردى است كه در قلمرو ژئوپلتيك معنا دارد.
گرچه من مطالب مفيدى را در ديدگاههاى «جاگر» ملاحظه مى‏نمايم، اما با نتيجه‏گيرى وى در خصوص مساله همكارى نظامى توافق ندارم. «تراشكارى زبانى‏» در سطوح گوناگون مورد نظر است و مبادله آرا و مكالمه بيان نمايندگان نظامى دولتهاى گوناگون، همچون قوه محركه‏اى در روند اروپا محسوب مى‏گردد. نكته مهم در اين خصوص اين نيست كه چه كسانى با يكديگر گفت‏وگو مى‏نمايند، بلكه اصل اين است كه چه چيزى گفته مى‏شود; زيرا هنگامى كه انسان در خصوص منطقه بحث مى‏نمايد، در خصوص همكاريهاى مرزى نيز بحث مى‏نمايد.
در اين راستا، بحرانها طبيعتا ظاهر مى‏شوند. هنگامى كه ما در پى همكاريهاى منطقه‏اى برمى‏آييم، بايستى روى اين مساله حساب نماييم كه قبل از مرحله همكارى، روند گفتارى پيچيده‏اى وجود دارد و اگر بخواهيم در اين خصوص به زبان لوتمن سخن گوييم، اين گونه است كه ضرورتا بخشى از گفتارها و روابط مورد سوءفهم واقع مى‏شوند. اما همين بد فهمى‏ها است كه قوه محركه روابط مشترك زبانى و فرهنگى قلمداد مى‏شود. البته اين حالت در صورتى بروز مى‏نمايد كه اين‏گونه مسائل، تبديل به حربه‏هاى سياسى نشوند كه در چنين وضعى، زبانها قفل و روابط مسدود مى‏گردد. در حقيقت، تنها از طريق بروز بدفهمى‏ها و اراده منسجم براى فهماندن درست پديده‏هاست كه فرهنگ برايمان رخ مى‏گشايد.
لوتمن مى‏گويد: آن كسى كه بر دو زبان تسلط دارد، در واقع به سه عنصر سلطه دارد. دو زبان و يك همزيستى كه اين عنصر از طريق گفت‏وگو ميان اين دو زبان ايجاد مى‏شود. همين عامل يا عنصر سوم در زبانهاست كه تشكيل بعد انسانى را مى‏دهد و سرنوشت مشترك انسانى را رقم مى‏زند.
* از اعضاى مؤسسه سياست‏خارجى نروژ، (NOPI)
منبع:
سفارت ج. ا. ا - اسلو، به نقل از روزنامه آفتن پستن، 16/10/77.
http://www.e-resaneh.com

/خ


تبلیغات در راسخون
نظرات کاربران
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
سیره تربیتی پیامبر (ص) در برخورد با نوجوانان؛ از کرامت تا تربیت دینی
سیره تربیتی پیامبر (ص) در برخورد با نوجوانان؛ از کرامت تا تربیت دینی
مرگ ناگهانی و پرسش های ناتمام؛ چگونه درباره فقدان با کودکان حرف بزنیم؟
مرگ ناگهانی و پرسش های ناتمام؛ چگونه درباره فقدان با کودکان حرف بزنیم؟
واکنش صلیب سرخ جهانی به جنایت‌های دشمن در جنگ چهل روزه علیه ایران چه بود؟
play_arrow
واکنش صلیب سرخ جهانی به جنایت‌های دشمن در جنگ چهل روزه علیه ایران چه بود؟
پرونده جدید علیه رسایی
play_arrow
پرونده جدید علیه رسایی
سواد مرگ، چرا جامعه ای که درباره زندگی حرف می زند از مرگ سخن نمی گوید؟
سواد مرگ، چرا جامعه ای که درباره زندگی حرف می زند از مرگ سخن نمی گوید؟
سلاح شیمیایی ایرانی در قلب واشنگتن؟!
play_arrow
سلاح شیمیایی ایرانی در قلب واشنگتن؟!
ضرب و شتم محمد خردادیان پس از افشاگری علیه پهلوی
play_arrow
ضرب و شتم محمد خردادیان پس از افشاگری علیه پهلوی
اولین ساعت‌مچی تلویزیون دار جهان سیکو در سال ۱۹۸۲ + فیلم
play_arrow
اولین ساعت‌مچی تلویزیون دار جهان سیکو در سال ۱۹۸۲ + فیلم
پیرترین ایرانی در سرشماری جدید شناسایی شد + فیلم
play_arrow
پیرترین ایرانی در سرشماری جدید شناسایی شد + فیلم
آیا هر رازی را باید با یک ربات در میان گذاشت؟
آیا هر رازی را باید با یک ربات در میان گذاشت؟
تقدیر از معلمی که جان دانش‌آموز را براثر خفگی نجات داد + فیلم
play_arrow
تقدیر از معلمی که جان دانش‌آموز را براثر خفگی نجات داد + فیلم
تعبیر جدید ترامپ از ونزوئلا ؛ دارایی جدید آمریکا است + فیلم
play_arrow
تعبیر جدید ترامپ از ونزوئلا ؛ دارایی جدید آمریکا است + فیلم
ادعای کارشناس پزشکی قانونی: جفری اپستین خفه شده است + فیلم
play_arrow
ادعای کارشناس پزشکی قانونی: جفری اپستین خفه شده است + فیلم
نجات خدمه نفتکش متخلف در تنگه هرمز توسط صیادان + فیلم
play_arrow
نجات خدمه نفتکش متخلف در تنگه هرمز توسط صیادان + فیلم
مسیریاب ایرانی با حال‌وهوای بازی GTA به‌روزرسانی شد + فیلم
play_arrow
مسیریاب ایرانی با حال‌وهوای بازی GTA به‌روزرسانی شد + فیلم