روابط نوع دوستانه در جامعه اسلامی

ادیان گوناگون ممکن است درباره اصول و فروع دین خود اختلاف داشته باشند، ولی در مورد مسائل اخلاقی به طور شگفت آوری یکسان می اندیشند.
سه‌شنبه، 13 اسفند 1398
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
روابط نوع دوستانه در جامعه اسلامی
دوستی نوع انسانی، از سفارش های ابتدایی عقل و هر مکتب انسانی است. انسان دوستی، انسانیت دوستی است؛ یعنی هر انسان، به هر نسبت که از ارزش‌های انسانی بهره مند است شایسته دوستی است، و انسانی هم که بالفعل از ارزشهای انسانی بهره مند نیست، برای رساندن او به ارزشهای انسانی، باز لایق دوستی میباشد.
 
ادیان گوناگون ممکن است درباره اصول و فروع دین خود اختلاف داشته باشند، ولی در مورد مسائل اخلاقی به طور شگفت آوری یکسان می اندیشند. مثلا همه ادیان بزرگ جهان، به نحوی آموزه «با دیگران چنان رفتار کن که دوست داری با تو آن گونه رفتار کنند» را به پیروان خود سفارش می کنند. بزرگان دین اسلام نیز، چه در مقام حاکم اسلامی و چه در غیر این جایگاه، هم خودشان سیره کمک به طبقات پایین جامعه و ایثارگری داشتند، و هم آن را به دیگران می آموختند. اهل بیت پیامبرعلیهم السلام سه شب متوالی افطاری خود را به یتیم و مسکین و اسیر بخشیدند و روزه خود را با آب افطار کردند. جالب اینکه می گفتند: «ما این کار را صرفا برای خدا انجام میدهیم و از شما انتظار پاداش و تشکر نداریم». در سیره معصومان علیهم السلام، به ویژه امام علی (علیه السلام) و امام سجاد و امام صادق علیه السلام بردن آذوقه به در خانه مستمندان در شب معمول بوده است؛ چنان که سخاوت و بخشندگی امام حسن علیه السلام زبانزد است.
 
مسلمانان دین دار نیز با پیروی از آموزه‌های دینی، افزون بر ایثارگری و کمک به همنوعان به صورت فردی، مؤسسه هایی را نیز برای کمک به افراد ضعیف راه اندازی می کنند. صندوقهای صدقات از قدیم در محلهای عبادت، مثل مساجد و تکایا، وجود داشته است، و بسیاری از نیازمندان محل، با همین کمکهای اهدایی اداره می شوند. این رسم کهن، امروزه نیز در قالب های دیگری نظیر کمیته امداد و مؤسسات قرض الحسنه ادامه یافته است. همچنین اطعام نیازمندان در روزهای خاصی از سال، همانند محرم یا ماه رمضان، به صورت گسترده انجام می گیرد.اگرچه در حوزه نوع دوستی، توصیه های فراوانی از سوی دین به ما رسیده است، ما به قدر گنجایش این گفتار به برخی گزاره های همسو می پردازیم.

 
سلام در اسلام

در اسلام به مؤمنان سفارش و تأکید شده است که به یکدیگر سلام کنند. رسول خدا به زنان و کودکان نیز سلام می کردند. سلام، هم خانواده سلامت، و به این معناست که هیچ خطر و تهدیدی از سوی سلام کننده، متوجه مخاطب او نیست. انجام این شعار اسلامی، که به عنوان تحیت و تعارف، زمان روبه رو شدن و ملاقات مسلمان ها با هم، هنگام وارد شدن به منزل و ادا می شود، در قرآن کریم، با تأکید سفارش شده، و حتی تحیت و تعارف مؤمنان در بهشت، «سلام» است، و بهشت را که نماد آسایش، آرامش و سلامتی است، «دار السلام» می گویند.
 
شاید یکی از حکمت‌های سلام این باشد که هر انسانی در زندگی خود، پیوسته نگرانی ها، ترسها و اضطرابهایی دارد و با هرکس برخورد می کند، چون احتمال میدهد از سوی او ضرری متوجهش شود، نوعی نگرانی و اضطراب در او پدید می آید. بنابراین، نخستین چیزی که در هر ملاقات و برخورد برای انسان‌ها مطلوب و شیرین است، برطرف شدن این نگرانی و دلهره است، تا انسان احساس آرامش کند و مطمئن شود از سوی آن شخص، ضرری به او نمی رسد. بنابراین در نخستین برخورد، بهترین چیزی که مسلمانها باید درباره همنوع خود رعایت کنند، دادن امنیت و آرامش به طرف مقابل و مخاطب خویش است. آنها موظف اند با سلام کردن به یکدیگر در لحظه برخورد، این احساس را در روان یکدیگر ایجاد کنند. پس سلام، اطمینان دادن به طرف مقابل است که: «هم سلامت و تندرستی تو را میخواهم، و هم از طرف من آسوده باش و مطمئن، که گزندی به تو نخواهد رسید. من خیرخواه تو هستم، نه بدخواه و کینه ورز و دشمن»
 
درواقع، سلام که تحیت و تعارف رسمی اسلامی است، به معنای دعا و درخواست همین امنیت و سلامت مخاطب است. از این رو در قرآن کریم، در برخی موارد واژه سلام با واژگانی که معنای امنیت دارند، همراه شده است؛ این تقارن لفظی، قرینه تقارن مفهومی سلام و امنیت است.
 
بر اساس بینش توحیدی، سلام کننده از خدا میخواهد برای مخاطبش سلامت ایجاد کند و او را از خطرها حفظ نماید که در این صورت، سلام، هم ادای احترام است و هم دعا.
 
ادب و آداب سلام نیز بسیار است؛ از جمله اینکه کوچک به بزرگ، یک نفر به دو نفر، جمعیت کم به جمعیت فراوان، سواره بر پیاده، رهگذر بر کسی که ایستاده است، و ایستاده بر کسی که نشسته است، سلام کنند.ه احادیث فراوانی با عنوان الجهر بالسلام و افشاء السلام آمده که سفارش اکید دارد سلام، و نیز پاسخ آن، باید بلند و رسا باشد.
 
اگر سلام مستحب است، جوابش شرعأ واجب است، و اگر با کلام دیگری غیر از «سلام» تحیت گفته شود، پاسخ دادن به آن مستحب خواهد بود. آنکه سلام میدهد، ثوابش بیشتر است، ولی چون سلام نوعی تحیت و هدیه است، باید پاسخی بهتر به آن داد تا نشان قدرشناسی باشد: وإذا حییتم بتحیة فحوا بأحسن منها أو ردوها؛ «هنگامی که به شما سلام و دعا کردند، پس بر شماست به صورتی بهتر از آن، او را سلام و دعا کنید یا (دست کم) همان سلام و دعا را به خود او برگردانید». بر این اساس، اگر کسی بگوید سلام علیکم، در پاسخ او باید گفت سلام علیکم ورحمة الله؛ یا اگر بگوید سلام علیکم ورحمة الله، در پاسخ او باید گفت: سلام علیکم ورحمة الله وبرکاته.
 
یکی دیگر از تحیتها و تعارفهایی که در روایات بر آن تأکید شده و زیبایی ویژه ای در روابط اجتماعی ایجاد می کند، تسمیة العاطس است که خطاب به کسی که عطسه کرده، گفته می شود یرحمک الله، که متضمن دعا و درخواست رحمت برای اوست. او نیز در پاسخ باید بگوید یغفر الله لک، که متضمن دعای عفو و بخشش برای گوینده تحیت است.
 
منبع: اسلام و زیبایی‌های زندگی: رویکردی تحلیلی و تربیتی به سبک زندگی ، دکتر داود رجبی‌نیا، صص462-458، انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی رحمة الله علیه، قم، چاپ اول، 1391
تبلیغات در راسخون
مقالات مرتبط
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
پاداش‌ها و درس‌های بیماری؛ از اجر مضاعف تا الگوی عملی برای مؤمنان
پاداش‌ها و درس‌های بیماری؛ از اجر مضاعف تا الگوی عملی برای مؤمنان
غرق‌شدن ۲ نفتکش متخلف در تنگه هرمز با اصابت به مین دریایی
play_arrow
غرق‌شدن ۲ نفتکش متخلف در تنگه هرمز با اصابت به مین دریایی
ادامه اختلال و بهم ریختگی پروازها در آمریکا
music_note
ادامه اختلال و بهم ریختگی پروازها در آمریکا
از انهدام ۵ نفتکش تا رادار پدافندی آمریکا در بحرین
play_arrow
از انهدام ۵ نفتکش تا رادار پدافندی آمریکا در بحرین
تصاویری از حمله پهپادی سپاه به رادار سایت پدافندی آمریکا در پایگاه الرفاع بحرین
play_arrow
تصاویری از حمله پهپادی سپاه به رادار سایت پدافندی آمریکا در پایگاه الرفاع بحرین
لحظه تفحص شهید عملیات والفجر یک
play_arrow
لحظه تفحص شهید عملیات والفجر یک
بقایی: برخی دیپلمات‌های خارجی برای ضربه به ما خنجر به کمر دارند
play_arrow
بقایی: برخی دیپلمات‌های خارجی برای ضربه به ما خنجر به کمر دارند
بقایی: کشورهای همدست با آمریکا باید غرامت اقدامات خود را بپردازند
play_arrow
بقایی: کشورهای همدست با آمریکا باید غرامت اقدامات خود را بپردازند
قالیباف: در وضعیت "نه جنگ، نه صلح" نخواهیم ماند
play_arrow
قالیباف: در وضعیت "نه جنگ، نه صلح" نخواهیم ماند
غریب‌آبادی: منتظر نمی‌مانیم تا اول آمریکا حمله کند و بعد ما پاسخ بدهیم + فیلم
play_arrow
غریب‌آبادی: منتظر نمی‌مانیم تا اول آمریکا حمله کند و بعد ما پاسخ بدهیم + فیلم
نخست وزیر قطر: ما هرگز به یک توافق صلح کامل بین ایران و آمریکا نخواهیم رسید + فیلم
play_arrow
نخست وزیر قطر: ما هرگز به یک توافق صلح کامل بین ایران و آمریکا نخواهیم رسید + فیلم
غریب‌آبادی: طرح ایران برای بازگشایی تنگه هرمز از ۷ روز به ۲ روز کاهش یافته است + فیلم
play_arrow
غریب‌آبادی: طرح ایران برای بازگشایی تنگه هرمز از ۷ روز به ۲ روز کاهش یافته است + فیلم
مرشایمر: آمریکا طی ۵۱ سال باعث کشته شدن ۳۸ میلیون نفر شده است + فیلم
play_arrow
مرشایمر: آمریکا طی ۵۱ سال باعث کشته شدن ۳۸ میلیون نفر شده است + فیلم
وزیر خزانه‌داری آمریکا: انتشار تصویر خانه‌ام، ایران را قادر به شناسایی محل سکونتم کرد
play_arrow
وزیر خزانه‌داری آمریکا: انتشار تصویر خانه‌ام، ایران را قادر به شناسایی محل سکونتم کرد
سرلشکر رحیم صفوی: وقتی به محضر رهبر شهید در سال ۱۳۸۶ رسیدیم ایشان فرمودند باید بالای ۲۰۰۰ موشک داشته باشیم + فیلم
play_arrow
سرلشکر رحیم صفوی: وقتی به محضر رهبر شهید در سال ۱۳۸۶ رسیدیم ایشان فرمودند باید بالای ۲۰۰۰ موشک داشته باشیم + فیلم