0
ویژه نامه ها

برگزاری انتخابات منظم در دولت مدرن

فکر دولت دموکراتیک مدرن هم چنان پیچیده و مورد منازعه است. خود سنت لیبرال دموکراتیک یکی از ناهمگون ترین مجموعه های فکری است.
برگزاری انتخابات منظم در دولت مدرن
بیان موضع برگزاری انتخابات را می ‌توان در فلسفه‌ جان استوارت میل John Stuart Mill ( ۱۸۷۳ - ۱۸۰۶ ) یافت.در آرای میل بود که نظریه‌ی لیبرال دموکراسی به بهترین وجه پرداخت و مدون شد، حکومت گران باید از طریق سازوکارهای سیاسی پاسخگوی حکومت شوندگان باشند. این ساز و کارها شامل برگزاری انتخابات منظم، رقابت میان نمایندگان بالقوه و مجادله میان عقاید آزاد، باید ابزاری رضایت بخش در اختیار شهروندان قرار دهند تا بتوانند به انتخاب، تأیید و کنترل تصمیم های سیاسی بپردازند. وی عقیده داشت که با استفاده از این ابزار سرانجام میان تکلیف و حق، و اقتدار و آزادی نوعی موازنه برقرار خواهد شد. اما متأسفانه این نکته به درستی روشن نبود که‌یک «شهروند» یا یک «فرد» دقیقا چه کسی است و چه نقشی را بر عهده دارد. این فکر که همه‌ی شهروندان باید در نظام سیاسی وزن برابری داشته باشند خارج از حوزهی آموزهی میل قرار گرفت.
 
فکر دولت دموکراتیک مدرن هم چنان پیچیده و مورد منازعه است. خود سنت لیبرال دموکراتیک یکی از ناهمگون ترین مجموعه های فکری است. به هر روی، کل سنت لیبرال دموکراتیک جدا از یک چشم انداز فکری بدیل، یعنی سنت مارکسیستی است. به جاست که این سنت را نیز به اختصار مرور کنیم، زیرا پارسنگ اصلی لیبرال دموکراسی به شمار می آید.
 

مارکس و انگلس

به عقیده‌ کارل مارکس Karl Marx (۱۸۱۸-۱۸۸۳) و فریدریش انگلس Friedrich Engels  (۱۸۲۰-۱۸۹۵) مبارزه لیبرالیسم با جباریت و مبارزهی لیبرال دموکرات ها برای کسب برابری سیاسی، در تاریخ رهایی بشر گامی به پیش بود. اما از نظر آنها، و در مقیاسی کلی تر در چارچوب سنت مارکسیستی، آرمان های بزرگ و همگانی «آزادی، برابری و عدالت» صرفا از طریق ساز و کارهای مبارزهی «آزاد» برای حق رأی در نظام سیاسی و مبارزهی «آزاد» برای کسب سود در بازار تحقق پذیر نبود. مدافعان دولت دموکراتیک و اقتصاد بازار خود را تنها نهادهایی معرفی می کنند که در آنها آزادی پایدار می ماند و نابرابری به حداقل می ‌رسد. اما مارکسیست ها عقیده دارند که نظام سرمایه داری به دلیل پویش های درونی خود، نوعی نابرابری منظم ایجاد میکند و محدودیت هایی جدی فرا راه آزادی واقعی قرار می دهد. گرچه هر گام به سمت برابری سیاسی رسمی نوعی پیشرفت محسوب می ‌شود، اما نابرابری های ناشی از طبقه، ثروت و موقعیت، ظرفیت رهایی بخشی بالقوهی آن را شدیدا محدود میکند.
 
در جوامع طبقاتی دولت نمی تواند به ابزار دنبال کردن خیر عامه‌یا منافع عمومی تبدیل شود. سازمانهای دولت پارلمانی لیبرال، به دور از ایفای نقش نجات دهنده، شوالیهی پاسدار، و کم یا داور در مواجهه با نابه سامانی ها، در تور مبارزات جامعه‌ی مدنی گرفتار است. مارکسیست ها دولت را نوعی تداوم جامعه‌ی مدنی می دانند که نظام اجتماعی را به نفع افزایش منافعی خاص تقویت میکند؛ این منافع در جامعه‌ی سرمایه داری منافع بلندمدت طبقهی سرمایه دار است. برهان مارکس و انگلس این است که رهایی سیاسی تنها گامی به سمت رهایی انسان است، و رهایی انسان دموکراتیزه شد کامل جامعه و دولت است. به عقیده‌ی آنها، جامعه‌ی لیبرال دموکراتیک بنا به داوری اصول خودش محکوم به شکست است؛ و لازمه‌ی جدی گرفتن این اصول کمونیست شدن است. خود مارکس پیش بینی می ‌کرد که «دستگاه» دولت لیبرال دموکراتیک جای خود را به نوعی «ساختار کمونی» بدهد: کوچک ترین واحدهای اجتماعی موجود امور خود را اداره می کنند، نمایندگان واحدهای اداری بزرگ (بخشها و شهرها) را برمی گزینند و آنها نیز به نوبه‌ی خود نامزدهای مناطق باز هم بزرگ تر اداری (نمایندگان ملی) را انتخاب می کنند. این ترتیب به «ساختار هرمی» دموکراسی مستقیم معروف است: تشکل یافته و سازماندهی شده در «هرمی» از کمیته هایی که مستقیما انتخاب شده اند.
 
یکی از جدی ترین منتقدان سنت مارکسیستی (هر چند نقد او کاملا غیرهمدلانه نیست) جامعه شناس معروف، ماکس وبر (۱۸۶۴- ۱۹۲۰) است. وبر عقیده داشت که بلندپروازی های سیاسی مارکسیست ها بر درک ناقصی از ماهیت دولت مدرن و پیچیدگی حیات سیاسی استوار است. از دیدگاه وبر، تاریخ دولت و تاریخ مبارزهی سیاسی را به هیچ وجه نمی ‌توان به مبارزهی طبقاتی تقلیل داد: به گمان او منشأ و وظایف دولت مدرن، بسی فراتر از «روساختی» قرارگرفته بر یک شالودهی اقتصادی است. به علاوه، حتی اگر مناسبات طبقاتی تغییر کنند، نمی ‌توان نهادهای دموکراسی مستقیم را جایگزی دولت کرد. زیرا در چنین شرایطی با انبوهی از مسائل هماهنگی و تنظیم روابط مواجه خواهیم شد که که «حل» آنها تنها در گرو بهره گیری از بوروکراسی و تنها بوروکراسی است، مگر آنکه نهادهای دیگری برای کنترل قدرت آن ابداع شوند. از نظر وبر، مسائل مطرح شده توسط لیبرالها در زمینه‌ی ایجاد توازن میان حق و تکلیف و قدرت و قانون، از جمله عناصر اجتناب ناپذیر مدرنیته هستند.

اوبر با تأکید بر دو رکن متمایز تاریخ دولت مدرن، یکی از مهم ترین تعریف ها را از این دولت ارائه داد. یکی از این دو رکن مفهوم سرزمین و دیگری کاربرد قوای قهریه بود. دولت مدرن، به خلاف پیشینیان خود، که دائم در معرض دردسرهای دسته جات متخاصم قرار داشت، توانایی آن را دارد که در قلمروی معین به صورتی انحصاری به استفاده‌ی مشروع از قوای قهریه اقدام کند. دولت مدرن نوعی دولت ملت است که در مناسباتی تخاصم آمیز با دولت ملتهای دیگر قرار دارد، نه با دسته جات مسلحی از جمعیت خود. البته وبر تأکید می ‌کرد که «قوه‌ی قهریه ابزار معمول یا تنها ابزاری نیست که دولت به کار می گیرد هیچ کس چنین چیزی نمی گوید - بلکه ابزاری خاص دولت است ... دولت نوعی رابطه‌ی سلطهی عده ای از افراد بر عده ای دیگر است؛ رابطه ای که با استفاده از کاربرد مشروع قومی قهریه. دولت اطاعت یا نظم را در قلمرویی معین برقرار می سازد. در جوامع سرمایه داری این مطلب عمدتا به معنای دفاع از مالکیت و افزایش منافع داخلی در قلمروهای ماوراء بحار است، هر چند همه‌ی مسائل مربوط به نظم را به هیچ وجه نمی ‌توان به این موارد تقلیل داد. شبکهی سازمانها و نهادهای دولتی نهایتا در مدار ادعای بهره گیری انحصاری از قوای قهریه قرار می گیرند، و در تحلیل نهایی، نظام سیاسی هنگامی در مقابل بحرآنها آسیب پذیر می ‌شود که این انحصار شکسته شود.
 
اما در تعریف وبر از دولت یک عضو کلیدی دیگر نیز وجود دارد و آن مشروعیت است. دولت بر نوعی انحصار فیزیکی قومی قهریه استوار است که در نتیجهی باور به موجه بودن یا قانونی بودن این انحصار مشروعیت می ‌یابد (یا پایدار می ماند). به عقیده وبر، به خلاف گذشته، امروزه دیگر مردم به اقتداری گردن نمی گذارند که صرفا متکی به عادت و سنت یا فرهمندی و جاذبه‌ی شخصی رهبران فردی باشد. بلکه تبعیت عموما ناشی از «قانونی بودن» ، یا باور به اعتبار ابزار قانونی و قابلیت کارکردی است که خود بر قوانین وضعی عقلانی استوارند». مشروعیت دولت مدرن عمدتا در «اقتدار قانونی»، یعنی تعهد به «مجموعه‌ی مقررات قانونی» ریشه دارد.
 
وبر عقیده داشت که مهم ترین نهاد دولتی دستگاه اداری آن است شبکه‌ی گستردهی سازمان هایی که مقام های منصوب آنها را اداره می کنند. وبر از آن بیم داشت که حیات سیاسی در غرب و شرق بیش از پیش در دام یک نظام اداری بوروکراتیک و عقلانی گرفتار شود؛ نظامی که او آن را «قفس سخت فولادین» می نامید. وی در مقابل این وضعیت، وزنهی تعادل قدرت سرمایهی خصوصی، نظام حزبی رقابتی و رهبری سیاسی نیرومند را قرار می ‌داد تا قدرت و منزلت اجتماعی محفوظ بماند همه‌ی اینها می ‌توانند مانع از سیطره‌ی مقام های دولتی بر صحنه‌ی سیاسی شوند. دویست و پنجاه سال پس از آنکه هابز لویاتان را نوشت مفهوم دولت به مثابه موجودیتی قدرقدرت و فراگیر، هم چنان دغدغه ای جدی به شمار می آمد.
 
منبع: درآمدی بر فهم جامعه‌ی مدرن، کتاب یکم: صورت‌بندی‌های مدرنیته، استوارت هال و برم گیبن، مترجمان: محمود متحد، عباس مخبر، حسن مرتضوی، مهران مهاجر و محمد نبوی، صص169-166، نشر آگه، تهران، چاپ چهارم، 1397
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
همه چیز درباره بادام هندی
همه چیز درباره بادام هندی

همه چیز درباره بادام هندی

بادام زمینی چه فواید و مضراتی دارد؟
بادام زمینی چه فواید و مضراتی دارد؟

بادام زمینی چه فواید و مضراتی دارد؟

آشنایی با فواید و مضرات بادام درختی
آشنایی با فواید و مضرات بادام درختی

آشنایی با فواید و مضرات بادام درختی

اتحادیه اروپا: از آمریکا می خواهیم در تصمیم خود در قبال سازمان جهانی بهداشت تجدیدنظر کند
اتحادیه اروپا: از آمریکا می خواهیم در تصمیم خود در قبال سازمان جهانی بهداشت تجدیدنظر کند

اتحادیه اروپا: از آمریکا می خواهیم در تصمیم خود در قبال سازمان جهانی بهداشت تجدیدنظر کند

امتحانات نهایی با رعایت تمامی پروتکل های بهداشتی برگزار می شود
امتحانات نهایی با رعایت تمامی پروتکل های بهداشتی برگزار می شود

امتحانات نهایی با رعایت تمامی پروتکل های بهداشتی برگزار می شود

دستور رییس جمهور برای مهار آتش سوزی در جنگل های استان کهگیلویه و بویراحمد
دستور رییس جمهور برای مهار آتش سوزی در جنگل های استان کهگیلویه و بویراحمد

دستور رییس جمهور برای مهار آتش سوزی در جنگل های استان کهگیلویه و بویراحمد

برکناری سه مدیر شهرداری کرمانشاه در واکنش به مرگ پیرزن کپرنشین
برکناری سه مدیر شهرداری کرمانشاه در واکنش به مرگ پیرزن کپرنشین

برکناری سه مدیر شهرداری کرمانشاه در واکنش به مرگ پیرزن کپرنشین

با خواص و مضرات میوه بالنگ آشنا شوید
با خواص و مضرات میوه بالنگ آشنا شوید

با خواص و مضرات میوه بالنگ آشنا شوید

با میوه بلوبری آشنا شوید
با میوه بلوبری آشنا شوید

با میوه بلوبری آشنا شوید

له شدن غرور ترامپ زیر پای ایران
له شدن غرور ترامپ زیر پای ایران

له شدن غرور ترامپ زیر پای ایران

نمکی: در زمینه ساخت واکسن کرونا از دنیا عقب نیستیم
نمکی: در زمینه ساخت واکسن کرونا از دنیا عقب نیستیم

نمکی: در زمینه ساخت واکسن کرونا از دنیا عقب نیستیم

موزه‌ها پانزده خرداد آماده پذیرش بازدیدکنندگان هستند
موزه‌ها پانزده خرداد آماده پذیرش بازدیدکنندگان هستند

موزه‌ها پانزده خرداد آماده پذیرش بازدیدکنندگان هستند

نحوه برگزاری امتحانات پایان ترم دانشجویان اعلام شد
نحوه برگزاری امتحانات پایان ترم دانشجویان اعلام شد

نحوه برگزاری امتحانات پایان ترم دانشجویان اعلام شد

ماموریت ویژه روحانی به جنیدی درباره لوایح مهم دولت
ماموریت ویژه روحانی به جنیدی درباره لوایح مهم دولت

ماموریت ویژه روحانی به جنیدی درباره لوایح مهم دولت

مرتبط ساختن مطالب تاریخی با مسائل کنونی جامعه
مرتبط ساختن مطالب تاریخی با مسائل کنونی جامعه

مرتبط ساختن مطالب تاریخی با مسائل کنونی جامعه

فلسفه تاریخ در اند‌یشه اسلامی
فلسفه تاریخ در اند‌یشه اسلامی

فلسفه تاریخ در اند‌یشه اسلامی

تأکید بر حقایق معتبر تاریخ
تأکید بر حقایق معتبر تاریخ

تأکید بر حقایق معتبر تاریخ

هرآنچه که باید راجع به انحراف چشم نوزاد بدانیم
هرآنچه که باید راجع به انحراف چشم نوزاد بدانیم

هرآنچه که باید راجع به انحراف چشم نوزاد بدانیم

برنامه درسی تاریخ بر اساس فلسفه تعلیم و تربیت در ‌ایران
برنامه درسی تاریخ بر اساس فلسفه تعلیم و تربیت در ‌ایران

برنامه درسی تاریخ بر اساس فلسفه تعلیم و تربیت در ‌ایران

اهتمام به نگاه تاریخی در بررسی مسائل
اهتمام به نگاه تاریخی در بررسی مسائل

اهتمام به نگاه تاریخی در بررسی مسائل

اصول مربوط به محتوای درس تاریخ
اصول مربوط به محتوای درس تاریخ

اصول مربوط به محتوای درس تاریخ