0
ویژه نامه ها

برگزاری انتخابات منظم در دولت مدرن

فکر دولت دموکراتیک مدرن هم چنان پیچیده و مورد منازعه است. خود سنت لیبرال دموکراتیک یکی از ناهمگون ترین مجموعه های فکری است.
برگزاری انتخابات منظم در دولت مدرن
بیان موضع برگزاری انتخابات را می ‌توان در فلسفه‌ جان استوارت میل John Stuart Mill ( ۱۸۷۳ - ۱۸۰۶ ) یافت.در آرای میل بود که نظریه‌ی لیبرال دموکراسی به بهترین وجه پرداخت و مدون شد، حکومت گران باید از طریق سازوکارهای سیاسی پاسخگوی حکومت شوندگان باشند. این ساز و کارها شامل برگزاری انتخابات منظم، رقابت میان نمایندگان بالقوه و مجادله میان عقاید آزاد، باید ابزاری رضایت بخش در اختیار شهروندان قرار دهند تا بتوانند به انتخاب، تأیید و کنترل تصمیم های سیاسی بپردازند. وی عقیده داشت که با استفاده از این ابزار سرانجام میان تکلیف و حق، و اقتدار و آزادی نوعی موازنه برقرار خواهد شد. اما متأسفانه این نکته به درستی روشن نبود که‌یک «شهروند» یا یک «فرد» دقیقا چه کسی است و چه نقشی را بر عهده دارد. این فکر که همه‌ی شهروندان باید در نظام سیاسی وزن برابری داشته باشند خارج از حوزهی آموزهی میل قرار گرفت.
 
فکر دولت دموکراتیک مدرن هم چنان پیچیده و مورد منازعه است. خود سنت لیبرال دموکراتیک یکی از ناهمگون ترین مجموعه های فکری است. به هر روی، کل سنت لیبرال دموکراتیک جدا از یک چشم انداز فکری بدیل، یعنی سنت مارکسیستی است. به جاست که این سنت را نیز به اختصار مرور کنیم، زیرا پارسنگ اصلی لیبرال دموکراسی به شمار می آید.
 

مارکس و انگلس

به عقیده‌ کارل مارکس Karl Marx (۱۸۱۸-۱۸۸۳) و فریدریش انگلس Friedrich Engels  (۱۸۲۰-۱۸۹۵) مبارزه لیبرالیسم با جباریت و مبارزهی لیبرال دموکرات ها برای کسب برابری سیاسی، در تاریخ رهایی بشر گامی به پیش بود. اما از نظر آنها، و در مقیاسی کلی تر در چارچوب سنت مارکسیستی، آرمان های بزرگ و همگانی «آزادی، برابری و عدالت» صرفا از طریق ساز و کارهای مبارزهی «آزاد» برای حق رأی در نظام سیاسی و مبارزهی «آزاد» برای کسب سود در بازار تحقق پذیر نبود. مدافعان دولت دموکراتیک و اقتصاد بازار خود را تنها نهادهایی معرفی می کنند که در آنها آزادی پایدار می ماند و نابرابری به حداقل می ‌رسد. اما مارکسیست ها عقیده دارند که نظام سرمایه داری به دلیل پویش های درونی خود، نوعی نابرابری منظم ایجاد میکند و محدودیت هایی جدی فرا راه آزادی واقعی قرار می دهد. گرچه هر گام به سمت برابری سیاسی رسمی نوعی پیشرفت محسوب می ‌شود، اما نابرابری های ناشی از طبقه، ثروت و موقعیت، ظرفیت رهایی بخشی بالقوهی آن را شدیدا محدود میکند.
 
در جوامع طبقاتی دولت نمی تواند به ابزار دنبال کردن خیر عامه‌یا منافع عمومی تبدیل شود. سازمانهای دولت پارلمانی لیبرال، به دور از ایفای نقش نجات دهنده، شوالیهی پاسدار، و کم یا داور در مواجهه با نابه سامانی ها، در تور مبارزات جامعه‌ی مدنی گرفتار است. مارکسیست ها دولت را نوعی تداوم جامعه‌ی مدنی می دانند که نظام اجتماعی را به نفع افزایش منافعی خاص تقویت میکند؛ این منافع در جامعه‌ی سرمایه داری منافع بلندمدت طبقهی سرمایه دار است. برهان مارکس و انگلس این است که رهایی سیاسی تنها گامی به سمت رهایی انسان است، و رهایی انسان دموکراتیزه شد کامل جامعه و دولت است. به عقیده‌ی آنها، جامعه‌ی لیبرال دموکراتیک بنا به داوری اصول خودش محکوم به شکست است؛ و لازمه‌ی جدی گرفتن این اصول کمونیست شدن است. خود مارکس پیش بینی می ‌کرد که «دستگاه» دولت لیبرال دموکراتیک جای خود را به نوعی «ساختار کمونی» بدهد: کوچک ترین واحدهای اجتماعی موجود امور خود را اداره می کنند، نمایندگان واحدهای اداری بزرگ (بخشها و شهرها) را برمی گزینند و آنها نیز به نوبه‌ی خود نامزدهای مناطق باز هم بزرگ تر اداری (نمایندگان ملی) را انتخاب می کنند. این ترتیب به «ساختار هرمی» دموکراسی مستقیم معروف است: تشکل یافته و سازماندهی شده در «هرمی» از کمیته هایی که مستقیما انتخاب شده اند.
 
یکی از جدی ترین منتقدان سنت مارکسیستی (هر چند نقد او کاملا غیرهمدلانه نیست) جامعه شناس معروف، ماکس وبر (۱۸۶۴- ۱۹۲۰) است. وبر عقیده داشت که بلندپروازی های سیاسی مارکسیست ها بر درک ناقصی از ماهیت دولت مدرن و پیچیدگی حیات سیاسی استوار است. از دیدگاه وبر، تاریخ دولت و تاریخ مبارزهی سیاسی را به هیچ وجه نمی ‌توان به مبارزهی طبقاتی تقلیل داد: به گمان او منشأ و وظایف دولت مدرن، بسی فراتر از «روساختی» قرارگرفته بر یک شالودهی اقتصادی است. به علاوه، حتی اگر مناسبات طبقاتی تغییر کنند، نمی ‌توان نهادهای دموکراسی مستقیم را جایگزی دولت کرد. زیرا در چنین شرایطی با انبوهی از مسائل هماهنگی و تنظیم روابط مواجه خواهیم شد که که «حل» آنها تنها در گرو بهره گیری از بوروکراسی و تنها بوروکراسی است، مگر آنکه نهادهای دیگری برای کنترل قدرت آن ابداع شوند. از نظر وبر، مسائل مطرح شده توسط لیبرالها در زمینه‌ی ایجاد توازن میان حق و تکلیف و قدرت و قانون، از جمله عناصر اجتناب ناپذیر مدرنیته هستند.

اوبر با تأکید بر دو رکن متمایز تاریخ دولت مدرن، یکی از مهم ترین تعریف ها را از این دولت ارائه داد. یکی از این دو رکن مفهوم سرزمین و دیگری کاربرد قوای قهریه بود. دولت مدرن، به خلاف پیشینیان خود، که دائم در معرض دردسرهای دسته جات متخاصم قرار داشت، توانایی آن را دارد که در قلمروی معین به صورتی انحصاری به استفاده‌ی مشروع از قوای قهریه اقدام کند. دولت مدرن نوعی دولت ملت است که در مناسباتی تخاصم آمیز با دولت ملتهای دیگر قرار دارد، نه با دسته جات مسلحی از جمعیت خود. البته وبر تأکید می ‌کرد که «قوه‌ی قهریه ابزار معمول یا تنها ابزاری نیست که دولت به کار می گیرد هیچ کس چنین چیزی نمی گوید - بلکه ابزاری خاص دولت است ... دولت نوعی رابطه‌ی سلطهی عده ای از افراد بر عده ای دیگر است؛ رابطه ای که با استفاده از کاربرد مشروع قومی قهریه. دولت اطاعت یا نظم را در قلمرویی معین برقرار می سازد. در جوامع سرمایه داری این مطلب عمدتا به معنای دفاع از مالکیت و افزایش منافع داخلی در قلمروهای ماوراء بحار است، هر چند همه‌ی مسائل مربوط به نظم را به هیچ وجه نمی ‌توان به این موارد تقلیل داد. شبکهی سازمانها و نهادهای دولتی نهایتا در مدار ادعای بهره گیری انحصاری از قوای قهریه قرار می گیرند، و در تحلیل نهایی، نظام سیاسی هنگامی در مقابل بحرآنها آسیب پذیر می ‌شود که این انحصار شکسته شود.
 
اما در تعریف وبر از دولت یک عضو کلیدی دیگر نیز وجود دارد و آن مشروعیت است. دولت بر نوعی انحصار فیزیکی قومی قهریه استوار است که در نتیجهی باور به موجه بودن یا قانونی بودن این انحصار مشروعیت می ‌یابد (یا پایدار می ماند). به عقیده وبر، به خلاف گذشته، امروزه دیگر مردم به اقتداری گردن نمی گذارند که صرفا متکی به عادت و سنت یا فرهمندی و جاذبه‌ی شخصی رهبران فردی باشد. بلکه تبعیت عموما ناشی از «قانونی بودن» ، یا باور به اعتبار ابزار قانونی و قابلیت کارکردی است که خود بر قوانین وضعی عقلانی استوارند». مشروعیت دولت مدرن عمدتا در «اقتدار قانونی»، یعنی تعهد به «مجموعه‌ی مقررات قانونی» ریشه دارد.
 
وبر عقیده داشت که مهم ترین نهاد دولتی دستگاه اداری آن است شبکه‌ی گستردهی سازمان هایی که مقام های منصوب آنها را اداره می کنند. وبر از آن بیم داشت که حیات سیاسی در غرب و شرق بیش از پیش در دام یک نظام اداری بوروکراتیک و عقلانی گرفتار شود؛ نظامی که او آن را «قفس سخت فولادین» می نامید. وی در مقابل این وضعیت، وزنهی تعادل قدرت سرمایهی خصوصی، نظام حزبی رقابتی و رهبری سیاسی نیرومند را قرار می ‌داد تا قدرت و منزلت اجتماعی محفوظ بماند همه‌ی اینها می ‌توانند مانع از سیطره‌ی مقام های دولتی بر صحنه‌ی سیاسی شوند. دویست و پنجاه سال پس از آنکه هابز لویاتان را نوشت مفهوم دولت به مثابه موجودیتی قدرقدرت و فراگیر، هم چنان دغدغه ای جدی به شمار می آمد.
 
منبع: درآمدی بر فهم جامعه‌ی مدرن، کتاب یکم: صورت‌بندی‌های مدرنیته، استوارت هال و برم گیبن، مترجمان: محمود متحد، عباس مخبر، حسن مرتضوی، مهران مهاجر و محمد نبوی، صص169-166، نشر آگه، تهران، چاپ چهارم، 1397
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
واقعیت مجازی و افزوده و بیماری سایبری
واقعیت مجازی و افزوده و بیماری سایبری

واقعیت مجازی و افزوده و بیماری سایبری

پاسخ کوبنده والیبال ایران به کری‌خوانی لهستانی‌ها و کوبیاک/ برد تاریخی تیم ملی والیبال در المپیک 2020
پاسخ کوبنده والیبال ایران به کری‌خوانی لهستانی‌ها و کوبیاک/ برد تاریخی تیم ملی والیبال در المپیک 2020

پاسخ کوبنده والیبال ایران به کری‌خوانی لهستانی‌ها و کوبیاک/ برد تاریخی تیم ملی والیبال در المپیک 2020

هتل‌ های 4 ستاره مشهد چه تفاوتی با هتل های 5 ستاره این شهر دارند؟
هتل‌ های 4 ستاره مشهد چه تفاوتی با هتل های 5 ستاره این شهر دارند؟

هتل‌ های 4 ستاره مشهد چه تفاوتی با هتل های 5 ستاره این شهر دارند؟

نقد و بررسی هیوندای i20 مونتاژ و مزایا و معایب آن
نقد و بررسی هیوندای i20 مونتاژ و مزایا و معایب آن

نقد و بررسی هیوندای i20 مونتاژ و مزایا و معایب آن

حکمت | اساس و مبنای تشیع / استاد بندانی نیشابوری (نسخه اینستاگرام)
حکمت | اساس و مبنای تشیع / استاد بندانی نیشابوری (نسخه اینستاگرام)

حکمت | اساس و مبنای تشیع / استاد بندانی نیشابوری (نسخه اینستاگرام)

منجی عرفی شده در چشم انداز مسیحیان صهیونیست شده
منجی عرفی شده در چشم انداز مسیحیان صهیونیست شده

منجی عرفی شده در چشم انداز مسیحیان صهیونیست شده

بهترین قابلیت های سری 12 آیفون
بهترین قابلیت های سری 12 آیفون

بهترین قابلیت های سری 12 آیفون

باید پایه‌های فرهنگی ارتباط دولت و مردم تقویت شود
باید پایه‌های فرهنگی ارتباط دولت و مردم تقویت شود

باید پایه‌های فرهنگی ارتباط دولت و مردم تقویت شود

حکمت | بندگی کن تا خدایی کنی! / استاد عالی (نسخه اینستاگرام)
حکمت | بندگی کن تا خدایی کنی! / استاد عالی (نسخه اینستاگرام)

حکمت | بندگی کن تا خدایی کنی! / استاد عالی (نسخه اینستاگرام)

پرستاری بر بام جهان از طبقه منفی ۲ بیمارستان!/ دشت اولین مدال طلای المپیک توکیو برای ایران
پرستاری بر بام جهان از طبقه منفی ۲ بیمارستان!/ دشت اولین مدال طلای المپیک توکیو برای ایران

پرستاری بر بام جهان از طبقه منفی ۲ بیمارستان!/ دشت اولین مدال طلای المپیک توکیو برای ایران

مبلمان خیابانی هوشمند
مبلمان خیابانی هوشمند

مبلمان خیابانی هوشمند

چرا قنات تنهاترین راهکار است | مستند دیدنی قنات قصبه گناباد بزرگترین قنات جهان
چرا قنات تنهاترین راهکار است | مستند دیدنی قنات قصبه گناباد بزرگترین قنات جهان

چرا قنات تنهاترین راهکار است | مستند دیدنی قنات قصبه گناباد بزرگترین قنات جهان

آنچه زیرپا گذاشتند حق خدا بود...
آنچه زیرپا گذاشتند حق خدا بود...

آنچه زیرپا گذاشتند حق خدا بود...

خودت با خدای خودت درست کن/ استاد حسینی قمی
خودت با خدای خودت درست کن/ استاد حسینی قمی

خودت با خدای خودت درست کن/ استاد حسینی قمی

تلاوت زیبای آیه 45-48 سوره شعراء/ استاد عبدالباسط
تلاوت زیبای آیه 45-48 سوره شعراء/ استاد عبدالباسط

تلاوت زیبای آیه 45-48 سوره شعراء/ استاد عبدالباسط

پرویز پرستویی و رسول خادم با کپرنشینان سیستان و بلوچستان
پرویز پرستویی و رسول خادم با کپرنشینان سیستان و بلوچستان

پرویز پرستویی و رسول خادم با کپرنشینان سیستان و بلوچستان

تلاوت آیه 24 سوره مبارکه حج/ حامد شاکرنژاد
تلاوت آیه 24 سوره مبارکه حج/ حامد شاکرنژاد

تلاوت آیه 24 سوره مبارکه حج/ حامد شاکرنژاد

جواد فروغی و پرستاری از بیمار داعشی!
جواد فروغی و پرستاری از بیمار داعشی!

جواد فروغی و پرستاری از بیمار داعشی!

اگر عزم بالاتر داری برتری/ آیت الله جاودان
اگر عزم بالاتر داری برتری/ آیت الله جاودان

اگر عزم بالاتر داری برتری/ آیت الله جاودان

درمان دل زنگ زده/ آیت الله آقا مجتبی تهرانی
درمان دل زنگ زده/ آیت الله آقا مجتبی تهرانی

درمان دل زنگ زده/ آیت الله آقا مجتبی تهرانی

ویدیوی باخبر شدن پدر شهید ضرغام ‎پرست از شهادت فرزندش
ویدیوی باخبر شدن پدر شهید ضرغام ‎پرست از شهادت فرزندش

ویدیوی باخبر شدن پدر شهید ضرغام ‎پرست از شهادت فرزندش