0
ویژه نامه ها

جامعه شناسی عدالت

بخش عظیمی از اصول و مؤلفه‌های عدالت مانند وفای به عهد، حفظ کرامت انسانی، پاکی، صداقت، عدم تجاوز به حقوق دیگران، حق شناسی، مساوات و آزادی همچنان از ارزش های ثابت بشری هستند.
جامعه شناسی عدالت
نگاه تاریخی و جامعه شناسانه به عدالت که اغلب نوعی نسبیت را بر عدالت تحمیل کرده، همواره تحول در نظام اداری را خواستار بوده و معتقد است که نظام اداری و مجموعه قوانین سازنده آن باید ضمن حفظ رابطه خود با گذشته به اوضاع و احوال موجود و حاکم بر جامعه هم متکی باشد، زیرا بخشی از عدالت تابعی از شرایط اجتماعی است و نظام تضمین کننده عدالت هم باید چنین باشد.  این نگاه از اندیشه‌های آرمان گرایانه عدالت و نظام اداری متکی بر ارزش های شناخته شده در سنت اداری پرهیز دارد و آن را به معنای متوقف کردن حرکت اجتماعی تلقی می کند. صاحبان این اندیشه در عین اعتراف به وجود رابطه علت و معلولی بین اوضاع و شرایط موجود با ارزش ها و اصول سنتی جامعه، بالمره توقف در سنت ها را محکوم و تنها راه جامعه را در مدرن کردن نظام اداری و بایسته‌های آن می دانند. تلازم بین تحول و مدرنیزم در حوزه راهکارها و ابزار و وسائل انکارناپذیر است، اما آیا تحول با دست شستن از اصول و ارزش های سنتی که فرهنگ و هویت اجتماعی را شکل داده، متلازم است؟
 

[اصول و مؤلفه‌های عدالت]

بخش عظیمی از اصول و مؤلفه‌های عدالت مانند وفای به عهد، حفظ کرامت انسانی، پاکی، صداقت، عدم تجاوز به حقوق دیگران، حق شناسی، مساوات و آزادی همچنان از ارزش های ثابت بشری هستند. در نگاه دقیقتر باید گفت حتى تحول در ساختار و راهکارهای اجرایی که متناسب با شرایط و اوضاع اجتماعی طراحی و برنامه ریزی می شود، نباید به بهای از دست دادن بخشی از این اصول و یا کمرنگ شدن آنها تمام شود.
 
گذشت ها و چشم پوشی ها از اصول، برای بهینه کردن ساختار و راهکارهای اجرایی، هر چند در ابتدا به صورت موقت و بدون تجدید نظر در اصول و ارزش ها انجام می شود، اما تجربه نشان داده که این روند در نهایت به دگرگونی در اعتقاد و ایدئولوژی ها می انجامد.
 
بی گمان ارزیابی جامعه شناسی حقوق به آن معنا که حقوق را به مثابه پدیده حاصل شده از تأثیرات چندگانه اجتماعی و وابسته به سمت و سوی آن عوامل معرفی می کند، در حقیقت نفی اصول جامعه شناسی را در بر دارد. زیرا اوضاع و شرایط اجتماعی خود مولود اصول و ارزش های نهفته در جامعه است و هرگز نمی تواند از زیر ساخت‌های خود جدا شود.
 
این بدان معنا نیست که تحولات اجتماعی قابل دسترسی به نهادهای اجتماعی نیستند، زیرا چنین تحولاتی در بطن انقلاب ها صورت می گیرند اما نکته قابل توجه اینجا است که این نوع تحولات بسیار اندک و کند هستند و به آن درجه نیستند که پیوسته بر اصول و نهادهای اجتماعی تأثیر بگذارند.
 
بی گمان در میان عوامل مختلف اجتماعی اثرگذار در تحولات زیر بنایی و روبنایی، عوامل سیاسی، سریع تر عمل می کنند. ناگفته پیداست که سپردن مفهوم و راهکارهای عدالت به دست عوامل سیاسی، مفهومی جز چشم پوشی از عدالت ندارد. عدالت را هرگز نباید به زور و زر وابسته کرد. هر چند عدالت به معنای واقعی هم در اجرا به سلاح و قدرت نیاز دارد، اما هرگز نباید بدان وابسته باشد، در حقیقت سلاح و قدرت سیاسی عدالت را معنا نمی کند و راهکار آن را مشخص نخواهد کرد. بلکه نخست باید عقل و علم عدالت و راهکارهای آن را مشخص کنند و سپس در مرحله اجرا قدرت و سلاح از آن حمایت کند تا عدالت ضمانت یابد.
 
معنای این که مسئولیت عدالت و نظام اداری با دولت است، نباید چنین تفسیر شود که دولت به معنای قدرت سیاسی سر و مغز متفکر در مقایسه با اندام عدالت و نظام اداری است. زیرا دولت خود موظف به پیروی از عقل، عدالت و علم است و به همین دلیل دو دستگاه عمده دولت یعنی قوه مقننه و قوه قضاییه دارای ماهیت تخصصی و متکی بر علم و عقل هستند.
 
دولت را در رابطه با عدالت، نباید به سمت پلیس شناخت، بی شک این یک اشتباه خطرناک و نابخشودنی است؛ زیرا در عمل این دولت ها هستند که خود ناقض عدالت و دشمن اصلی آن به شمار می آیند. تنها دولت خرد گرا و علم محور مردمی، می تواند از عدالت حفاظت کرده و آن را به اجرا در آورد. در حقیقت مشروعیت دخالت دولت در اجرای عدالت همانا خرد گرایی و تعهدات او نسبت به ارزش های جامعه و علم است.
 
در نگاه اسلام هم استفاده از یک نظام اداری عدالتخواه به جای نظام پوسیده قبیله، بر این باور استوار است که این اصول و ارزش ها هستند که باید ساختار را بر پایه خرد و علم تجدید بنا کنند نه جامعه و شرایط جدا شده از اصول و ارزش های انسانی، در حقیقت با تغییر مدل نظام اجتماعی توسط اسلام، مدل های نظام سیاسی و نظام اداری هم دگرگون می شوند، اما در هر حال اصول و ارزش های متکی بر خرد و علم همچنان محفوظ می مانند.
 
نتیجه ای که از تحلیل رابطه عناصر دولت با عدالت می توان به دست آورد این است که هرچند دولت با تمام ضرورت‌هایی که آن را ایجاب می کند، یکی از ارکان اجرای عدالت در جامعه محسوب می شود، اما خود در زمره عواملی قرار دارد که همواره عدالت تهدید می کنند.
 
سخن در مورد دولت های مشروع است که همه عناصر لازم برای مشروعیت را در اختیار دارند، اما به لحاظ قدرت سیاسی و حاکمیت تقنینی، اجرایی و قضایی که دارند همواره تهدیدی برای مدالت هستند و برای در امان ماندن از بی عدالتی باید اهرم‌های کنترل و نظارت‌های گوناگون بر دولت اعمال شود تا با تعدیل قدرت سیاسی، حقوق عمومی شهروندان از مخاطره ظلم، اجحاف و نقض در امان بماند.
 
منبع: نظارت بر اعمال حکومت و عدالت اداری، آیت الله عباسعلی عمید زنجانی و دکتر ابراهیم موسی‌زاده،صص272-270، مؤسسه انتشارات دانشگاه تهران، تهران، چاپ اول، 1389
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
تخم مرغ ماسکی جادویی برای رشد سریع موها
تخم مرغ ماسکی جادویی برای رشد سریع موها

تخم مرغ ماسکی جادویی برای رشد سریع موها

ترفندهای ساده و طبیعی برای رشد سریع موهای سر
ترفندهای ساده و طبیعی برای رشد سریع موهای سر

ترفندهای ساده و طبیعی برای رشد سریع موهای سر

مدیرعامل جدید پرسپولیس مشخص شد
مدیرعامل جدید پرسپولیس مشخص شد

مدیرعامل جدید پرسپولیس مشخص شد

علت شکستن ناخن ها و راه جلوگیری و تقویت آن ها با مواد طبیعی
علت شکستن ناخن ها و راه جلوگیری و تقویت آن ها با مواد طبیعی

علت شکستن ناخن ها و راه جلوگیری و تقویت آن ها با مواد طبیعی

انواع لیزر موهای زائد و عوارض آن که باید بدانید
انواع لیزر موهای زائد و عوارض آن که باید بدانید

انواع لیزر موهای زائد و عوارض آن که باید بدانید

دوتا سرو آزاده/ رسولی
دوتا سرو آزاده/ رسولی

دوتا سرو آزاده/ رسولی

چشام وقف توئه/ کریمی
چشام وقف توئه/ کریمی

چشام وقف توئه/ کریمی

ای غبار حرمت تاج سر نوکرها/ ارضی
ای غبار حرمت تاج سر نوکرها/ ارضی

ای غبار حرمت تاج سر نوکرها/ ارضی

این دل تنگم عقده ها دارد/ مجید بنی فاطمه
این دل تنگم عقده ها دارد/ مجید بنی فاطمه

این دل تنگم عقده ها دارد/ مجید بنی فاطمه

دین محبت/ استاد مومنی
دین محبت/ استاد مومنی

دین محبت/ استاد مومنی

سید شباب اهل جنة/ مقام معظم رهبری
سید شباب اهل جنة/ مقام معظم رهبری

سید شباب اهل جنة/ مقام معظم رهبری

نمی رونی تو که درد دلم رو می دونی/ رسولی
نمی رونی تو که درد دلم رو می دونی/ رسولی

نمی رونی تو که درد دلم رو می دونی/ رسولی

حضرت زینب سلام الله علیها
حضرت زینب سلام الله علیها

حضرت زینب سلام الله علیها

باز نور نور باز شور شور/ محمود کریمی
باز نور نور باز شور شور/ محمود کریمی

باز نور نور باز شور شور/ محمود کریمی

دوباره عالم ز چه ماتم/ مداحی یزدی
دوباره عالم ز چه ماتم/ مداحی یزدی

دوباره عالم ز چه ماتم/ مداحی یزدی

تو کویر تب و دل بیابون/ محمود کریمی
تو کویر تب و دل بیابون/ محمود کریمی

تو کویر تب و دل بیابون/ محمود کریمی

در بساط جگرم ناله و آهی دارم/ مهدی سلحشور
در بساط جگرم ناله و آهی دارم/ مهدی سلحشور

در بساط جگرم ناله و آهی دارم/ مهدی سلحشور

کجا بودم من در این یکسال/ مطیعی
کجا بودم من در این یکسال/ مطیعی

کجا بودم من در این یکسال/ مطیعی

هر شب کبوتر دل میره سوی حرمت/ رضا نریمانی
هر شب کبوتر دل میره سوی حرمت/ رضا نریمانی

هر شب کبوتر دل میره سوی حرمت/ رضا نریمانی

جنیان روز عاشورا/ استاد صدیقی
جنیان روز عاشورا/ استاد صدیقی

جنیان روز عاشورا/ استاد صدیقی

بود زینب را دو مه سیما پسر/ حدادیان
بود زینب را دو مه سیما پسر/ حدادیان

بود زینب را دو مه سیما پسر/ حدادیان