سخنرانی استاد رفیعی؛

اهمیت و آثار وقف در اسلام

سنت وقف یکی از ارزش‌های اجتماعی و فرهنگی در دین مبین اسلام محسوب می شود که در اینجا به آثار آن خواهیم پرداخت.
دوشنبه، 11 تير 1403
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
اهمیت و آثار وقف در اسلام
یکی از ارزش‌های اجتماعی و فرهنگی در اسلام سنت حسنه وقف است؛ گرچه اصل وقف و جاودانگی مالی ریشه در تاریخ بشر دارد و همه جوامع کم‌وبیش نسبت به آن اهتمام داشته‌اند؛ اما اسلام در حد گسترده به آن میدان داده و آن را به عنوان صدقه جاریه خوانده است.
 
اصولاً میل به جاودانگی و ماندگاری، ریشه در فطرت انسان دارد و انسان دوست دارد نامش، کارش و آثارش بماند و جاودان شود. وقف پاسخی به این ندای فطری بشر است.

وقف تجلی نوع‌دوستی و دیگرخواهی است. اسلام که دینی اجتماعی است با تأکید بر وقف، این حس نوع‌دوستی را بارور کرد. گرچه کلمه وقف در قرآن نیامده اما ده‌ها تعبیر ‌مانند انفاق، احسان، حسنه، سبیل‌الله، ایثار، باقیات‌الصالحات و صدقه کلیدواژه‌هایی هستند که حاکی از اهمیت وقف است؛ زیرا وقف بر همه این‌ها قابل تطبیق است و از مصادیق بارز آن‌هاست.

ایام محرم و عزاداری فرصت مناسبی برای تاکید بر این سنت حسنه است؛ بویژه آن‌که امام حسین (ع) آنچه را از زمین و اشیاء به ارث برده بود، وقف کرد.
وقف خود یکی از راه‌های تعظیم شعائر است؛ زیرا وقف مساجد، مدرسه‌ها، حوزه‌ها، حسینیه‌ها در نهایت موجب تقویت اسلام است.
 

آثار وقف:

فوائد و آثار فراوانی بر وقف مترتب است. برخی از این آثار عبارتند از:
 
1- کسب رضایت الهی
خشنودی خدا بالاترین ارزش و فوز است. قرآن کریم می‌فرماید: «رضی الله عنهم و رضوا عنه ذلک الفوز العظیم»

حضرت موسی (ع) از خدا پرسید: علامت رضایت تو از بنده چیست؟ خدا فرمود: «إِذَا رَأَیتَ نَفْسَکَ تُحِبُّ الْمَسَاکِینَ وَ تُبْغِضُ الْجَبَّارِینَ فَذَلِکَ آیةُ رِضَای؛ اگر دیدی مساکین را دوست داری و ستمگرها را دشمن، این علامت خشنود من است.»

یکی از مصادیق محبت و دوستی به فقرا انجام وقف است. حضرت علی (ع) در تمام وقف‌نامه‌ها هدف خود را رضایت الهی مطرح می‌کند؛ در نامه ۲۴ می‌نویسد:
« هَذَا مَا أَمَرَ بِهِ عَبْدُ اَللَّهِ عَلِی بْنُ أَبِی طَالِبٍ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ فِی مَالِهِ اِبْتِغَاءَ وَجْهِ اَللَّهِ؛ این همان چیزی است که بنده خدا علی بن ابی‌طالب امیرالمؤمنین (ع) انجام می‌دهد درباره دارایی خود، برای بدست آوردن خشنودی خدا.»
 
2- ذخیره آخرت و برزخ
وقف از صدقات جاریه‌ای است که موجب پاداش اخروی می‌شود. قرآن کریم بارها بر این نکته تأکید کرده است؛ در روایات داریم شش چیز بعد از مرگ مؤمن به او می‌پیوندد.

«سِتُّ خِصَالٍ ینْتَفِعُ بِهَا الْمُؤْمِنُ مِنْ بَعْدِ مَوْتِهِ وَلَدٌ صَالِحٌ یسْتَغْفِرُ لَهُ وَ مُصْحَفٌ یقْرَأُ مِنْهُ وَ قَلِیبٌ یحْفِرُهُ وَ غَرْسٌ یغْرِسُهُ وَ صَدَقَةُ مَاءٍ یجْرِیهِ وَ سُنَّةٌ حَسَنَةٌ یؤْخَذُ بِهَا بَعْدَهُ؛ اثر شش چیز بعد از مرگ مؤمن به او می‌پیوندد: فرزندی که برای او آمرزش بخواهد، نوشته‌ای که از خود به یادگار گذارد، درختی که کاشته باشد، چاهی که حفر کرده باشد، صدقه‌ای که آن را جاری کند و روش نیکویی که بعد از او به آن عمل شود.»

وقف بالاترین مصداق صدقه جاریه است.
 
۳- استمرار کمک‌های مادی:
وقف ماندگارترین نوع صدقه است. نگاهی به تاریخ زندگی واقفان بزرگ و آثارشان این حقیقت را روشن می‌سازد. در حقیقت وقف حل ریشه‌ای کمبودها و مشکلات مردم است، مقطعی نیست، سال‌ها ثمربخش است؛ وقف ارزش افزوده دارد، آینده‌نگری است.
 
۴- برخورداری از نام جاودان و دعای خیر مردم:
نام نیکی گر بماند زآدمی  به کز او ماند سرای زرنگار
نام واقف همراه وقف است؛ بسیار موقوفه‌ها با نام واقف شناخته می‌شود. مردمی که از وقف بهره‌مند می‌شوند او را دعا می‌کنند و به نیکی یاد می‌کنند.
 
۵- آثار وقف با توجه به موضوع:
موقوفات به جهات مختلفی تقسیم می‌شود؛ با توجه به نوع وقف آثار موردی فراوانی بر آن مترتب است؛ مانند:

1. افزایش کارآفرینی و اشتغال: این مهم در موضوعات عمومی به چشم می‌خورد.

2. گسترش علم: مدارس علمی، کتب، حوزه‌ها، دانشگاه‌ها، رسانه‌های عمومی نقش کلیدی در توسعه درس و فهم دارد، ده‌ها شخصیت تربیت می‌شوند.

۳. تکریم اهل‌بیت (ع): وقف برای ائمه (ع)، عزاداری و زیارت آنها موجب تکریم اهل‌بیت (ع) و پیوند مردم با آن بزرگواران است.

۴. تقویت مساجد: بسیاری مساجد از موقوفات بهره‌مند پابرجا هستند، وقف بر مسجد، موجب ارتقاء این مکان مذهبی و بالندگی است.

۵. افزایش گرایش به معنویت: موقوفات در هر شهر و منطقه‌ای، خود نوعی تبلیغ ارزش‌های معنوی مانند ایثار، فداکاری و تعاون بر نیکی است.

۶. فقرزدایی و شکوفایی اقتصادی: وقف بر فقرا و مستمندان که سابقه فراوانی در تاریخ دارد، نمادی از فقرزدایی است. آوارگان، درماندگان، بلازدگان، بیوه‌زنان، یتیمان و قشرهای محروم همواره در معرض آسیب‌های اجتماعی هستند. وقف، این آسیب‌ها را کاهش داده و موجب شکوفایی و سرمایه‌گذاری اقتصادی می‌شود.

پی‌نوشت:
مائده، 119.
بحارالانوار ج67 ص 27
نهج‌البلاغه، نامه 24
خصال صدوق ج 1 ص 323

منبع: برگرفته از کتاب سخن آرای 1 (سیری در رجزها و شعارهای عاشوراییان در سخنرانی های استاد دکتر رفیعی)
این مقاله در تاریخ  1403/4/11 بروز رسانی شده است:
تبلیغات در راسخون
نظرات کاربران
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
سیره تربیتی پیامبر (ص) در برخورد با نوجوانان؛ از کرامت تا تربیت دینی
سیره تربیتی پیامبر (ص) در برخورد با نوجوانان؛ از کرامت تا تربیت دینی
مرگ ناگهانی و پرسش های ناتمام؛ چگونه درباره فقدان با کودکان حرف بزنیم؟
مرگ ناگهانی و پرسش های ناتمام؛ چگونه درباره فقدان با کودکان حرف بزنیم؟
واکنش صلیب سرخ جهانی به جنایت‌های دشمن در جنگ چهل روزه علیه ایران چه بود؟
play_arrow
واکنش صلیب سرخ جهانی به جنایت‌های دشمن در جنگ چهل روزه علیه ایران چه بود؟
پرونده جدید علیه رسایی
play_arrow
پرونده جدید علیه رسایی
سواد مرگ، چرا جامعه ای که درباره زندگی حرف می زند از مرگ سخن نمی گوید؟
سواد مرگ، چرا جامعه ای که درباره زندگی حرف می زند از مرگ سخن نمی گوید؟
سلاح شیمیایی ایرانی در قلب واشنگتن؟!
play_arrow
سلاح شیمیایی ایرانی در قلب واشنگتن؟!
ضرب و شتم محمد خردادیان پس از افشاگری علیه پهلوی
play_arrow
ضرب و شتم محمد خردادیان پس از افشاگری علیه پهلوی
اولین ساعت‌مچی تلویزیون دار جهان سیکو در سال ۱۹۸۲ + فیلم
play_arrow
اولین ساعت‌مچی تلویزیون دار جهان سیکو در سال ۱۹۸۲ + فیلم
پیرترین ایرانی در سرشماری جدید شناسایی شد + فیلم
play_arrow
پیرترین ایرانی در سرشماری جدید شناسایی شد + فیلم
آیا هر رازی را باید با یک ربات در میان گذاشت؟
آیا هر رازی را باید با یک ربات در میان گذاشت؟
تقدیر از معلمی که جان دانش‌آموز را براثر خفگی نجات داد + فیلم
play_arrow
تقدیر از معلمی که جان دانش‌آموز را براثر خفگی نجات داد + فیلم
تعبیر جدید ترامپ از ونزوئلا ؛ دارایی جدید آمریکا است + فیلم
play_arrow
تعبیر جدید ترامپ از ونزوئلا ؛ دارایی جدید آمریکا است + فیلم
ادعای کارشناس پزشکی قانونی: جفری اپستین خفه شده است + فیلم
play_arrow
ادعای کارشناس پزشکی قانونی: جفری اپستین خفه شده است + فیلم
نجات خدمه نفتکش متخلف در تنگه هرمز توسط صیادان + فیلم
play_arrow
نجات خدمه نفتکش متخلف در تنگه هرمز توسط صیادان + فیلم
مسیریاب ایرانی با حال‌وهوای بازی GTA به‌روزرسانی شد + فیلم
play_arrow
مسیریاب ایرانی با حال‌وهوای بازی GTA به‌روزرسانی شد + فیلم