حمام ایرانی

در ایران، جز بر سر در حمامها، در جای دیگری تابلویی دیده نمی شود. این تابلوها عبارتند از نقاشیهای کاملاً ابتدایی بر روی دیوار. نقاشیها، دور چارچوب درها و روی دیوار ها را پوشانده است. در همه آنها زمینه اصلی نقاشی، پیروزی رستم - قهرمان افسانه ای - بر «دیو» یا مظهر بدی است. دیو را به صورت اژدهای بالدار که از دهانش آتش شعله می کشد، یا ماری با نیش نوک تیز مجسم می کنند. شیر و خورشید - علامت کشور - نیز در بالای این شکل غول آسا متجلی است. آیا چنین تصویری کنایه آمیز نیست؟ شاید ایرانیها می خواهند با نشان دادن زور و بازوی هرکول خویش، به مردم بگویند که هر انسانی نیرو و سلامت خود را از حمام می گیرد.
در کنار این تصویر ها، نیروی تخیل عجیب نقاش، صحنه های دیگر نیز ترسیم نموده است که هیچ ارتباطی به هم ندارد. همچنین تصویر زنانی با صورت باز و بی حجاب روی دیوار نقاشی شده است. مجاز بودن ترسیم این گونه نقش و نگارها که مخالف با آداب و رسوم کشوری است که در آن زنان باید در حجاب و پوشش کامل باشند، سخت جای تعجب است. در قسمت پایین این تصویرها، میمون بزرگی در میان زمین و آسمان معلق مانده و گل یا میوه ای را به دست گرفته است و ظاهراً می خواهد آن را به یکی از همسایگان زیبای خود اهدا کند. موضوعات گوناگون دیگری نیز از تصاویر فرعی این گونه تابلوهاست، از قبیل انواع حیواناتی که از کشتی نوح خارج شده و بر همدیگر فشار وارد می آورند و یا تصویری از شیر، مظهر قدرت وتوانایی که در پیشاپیش همه در حال حرکت است.
علاوه بر این علامت هنرمندانه، حمامها نشانه دیگری نیز دارند: تعداد زیادی لنگ چهارگوش به رنگ آبی سیر و یا طرح شطرنجی درشت، که آنها را برای خشک کردن و استفاده تمامی مشتریان حمام، روی طناب انداخته اند. ضمناً در آستانه در ورودی حمام، مردان لخت ایستاده اند و تمام پوشش آنها تنها یک قطعه لنگ خالی است که آن را به صورت پیشبند به خود بسته اند. اینها عمله های حمام، از قبیل کیسه کش، مشت مال دهنده و جامه دار هستند که بعد از خدمت به هر مشتری، برای کشیدن نفس تازه ای چند لحظه به بیرون می آیند.

آداب حمام رفتن

در ایران حمام رفتن، وقت بسیار زیادی می گیرد؛ چون حمام تنها جای شست و شو نیست، بلکه محلی است که مردم همه گونه نظافت و کارهای آرایشی خود را در آنجا انجام می دهند؛ مثلاً موی سر و ریش را سلمانیهای حمام، با «حنا» و «رنگ» رنگ می کنند و حتی به انگشتان پا و دست نیز در حمام «حنا» می بندند. در ایران موی سر سفید یا ریش سفید خیلی کم دیده می شود. غنی و فقیر، پیر و جوان همه موی خود را با «حنا» رنگ می کنند.
هر مشتری در داخل حمام به تناوب به جاهایی که هر کدام دارای درجه حرارت خاصی است، سر می زند. مخزن اصلی آب گرم «خزینه» نامیده می شود. بعد از آنکه از «خزینه» خارج شدند، لنگهای خیلی گرمی را به خود می پیچند و بعد آماده مشت و مال کردن و کیسه کشیدن می شوند. قسمت سر بینه حمام، علاوه بر جایگاه کندن و پوشیدن لباس، محل مخصوص آرایش و دود کردن نیز هست و آنهایی که استحمام کرده اند، قبل از ترک حمام، در آنجا به طور دسته جمعی چند پکی به قلیان می زنند.
منبع مقاله: محمد حمید، یزدان پرست لاریجانی؛ (1385)، نامه ایران (مجموعه مقاله ها، سروده ها و مطالب ایران شناسی) جلد سوم، تهران: اطلاعات، چاپ اول.