جغرافیدانان متأخر مسلمان

سایر جغرافی دانان و تاریخ دانان اسلامی

امپراتوری اسلامی از قرن هشتم تقریباً در همان وضعیتی قرار گرفته بود که دولت های اروپایی بعد از گسترش فرایند استعماری. فتوحات بی شمار نظامی قلمرو گسترده ای از فرهنگ ها و مردمان گوناگون را به وجود آورده بود که برای حکومت بر آن ها نیاز به شناختشان وجود داشت. از این رو حرکت جغرافیانویسی و تاریخ نویسی چه در نزد متفکران، چه حتی در نزد بازرگانان و دریانوردان گسترش فوق العاده ای داشت که در مقالات پیش تنها به گوشه ای از آن اشاره شد. در انتهای این بحث جا دارد که در حرکت سفرنامه نویسی چند نام دیگر را لااقل در حد اشاره یادآوری کنیم. از جمله بازرگانانی که میان ایران، هند و چین از راه دریا به تبادل کالا مشغول بودند و خاطرات و مشاهدات خود را ثبت کردند باید به نوشته های سلیمان تاجر( قرن نهم میلادی، سوم هجری) و ابوذید سیرافی(قرن دهم میلادی، چهارم هجری)اشاره کرد(1). از جمله دریانوردان و مسافران دریایی دیگر باید به ابن وهب قرشی(قرن نهم میلادی، سوم هجری) که به چین سفر کرد و ناخدا بزرگ بن شهریار رامهرزی که کتاب عجائب الهند و بحره و جزائره را در حدود سال های 900 تا 935 میلادی(288-342هجری) نوشت، اشاره کرد.
از جمله سایر دانشمندان جغرافیانویس می توان به اشخاص زیر اشاره کرد: احمد بن سهل بلخی متولد 850میلادی(235هجری) که کتاب صورالاقالیم یا تقویم البلدان از اوست. احمد بن الفقیه همدانی، اوایل قرن دهم میلادی (اواخر قرن سوم هجری)، که کتاب البلدان از اوست. ابوعبدالله محمد بن احمد بن نصر جیهانی، دانشمند و ستاره شناس و جغرافی دان ایرانی در قرن دهم میلادی(سوم و چهارم هجری) که کتاب المسالک فی معرفة الممالک را نوشته است. قدامة بن جعفر از دانشمندان قرن دهم میلادی( سوم و چهارم هجری)که کتاب خراج از اوست. ابوعلی بن رسته که در حدود سال 923 میلادی(310هجری) کتاب الاعلاق النفیسة را نوشت. اصطخری، دانشمند ایرانی قرن دهم میلادی( سوم و چهارم هجری) که کتاب المسالک و الممالک را نوشت. حسن بن احمد الهمدانی در قرن دهم(چهارم هجری)که کتاب صفة جزیرة العرب از اوست؛ و سرانجام ابودلف، دانشمند عرب که در نیمه ی اول قرن دهم(چهارم هجری) دو کتاب الرسالة الاولی و الرسالة الثانیة را نوشت.
منبع مقاله :
فکوهی، ناصر؛(1390)، تاریخ اندیشه و نظریه های انسان شناسی، تهران، نشر نی، چاپ هفتم