سنت‌ های حج ابراهیمی

پرسش :

اسلام چه سنت‌ هایی را از حج ابراهیمی به رسمیت شناخت؟

پاسخ :
شعائر حج را جبرئیل علیه السلام به حضرت ابراهیم علیه السلام آموخت(1) و حضرت ابراهیم علیه السلام نیز همان گونه که از جبرئیل علیه السلام آموخته بود آن انجام داد و آن مراسم، چنان که ابراهیم انجام داده بود، برقرار بود تا اینکه اعراب جاهلی بدعتی شرک آلود در آن پدید آورند. پس از بعثت رسول خدا صلی الله علیه و آله، اسلام حج را تثبیت کرد و بدعت‌های جاهلی را از آن زدود، اما برخی از سنت‌های ابراهیمی که اسلام تثبیت کرده است به شرح ذیل است:

1. احترام و امنیت حرم: «مَنْ دَخَلَهُ کانَ آمِناً»(2)؛

2. حرمت نهادن بر ماه‌های حرام رجب، ذی قعده، ذی حجه و محرم، از دیگر سنن ابراهیمی است که خونریزی در آن حرام بود و اسلام نیز آن را تأیید کرد. قرآن کریم در اشاره به ماه‌های حرام این چنین فرموده است:
«إِنَّ عِدَّةَ الشُّهُورِ عِنْدَ اللَّهِ اثْنا عَشَرَ شَهْراً فِی کِتابِ اللَّهِ یَوْمَ خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ مِنْها أَرْبَعَةٌ حُرُمٌ»(3)
تعداد ماه‌ها نزد خداوند در کتاب الهی، از آن روز که آسمان‌ها و زمین را آفریده، دوازده ماه است، که از آن‌ها چهار ماه، ماه حرام است (و جنگ در آن ممنوع).

البته قریش در وادار کردن عرب به محترم شمردن این ماه‌های حرام، نقش فراوانی داشت، اما در این زمینه، آنان به موفقیت کاملی دست نیافتند و برخی از قبایل عرب در این ماه‌ها درگیر جنگ و خونریزی بودند.

3. قبل از اسلام حج تنها در زمان ذی حجه انجام می‌شد ولی طواف به زمان خاصی اختصاص نداشت، اسلام نیز همین را تثبیت کرد و عمره در تمام ایام سال مشروع و مستحب گردید. بنابر شواهد تاریخی، رمی جمرات، قربانی(4)، وقوف در عرفات، حلق و تقصیر و سعی بین صفا و مروه نیز در بین اعراب جاهلی رایج بوده، گرچه تحریفاتی در آن‌ها صورت گرفته بوده است.(5)

پی‌نوشت‌ها:
1- «... وارِنا مَناسِکَنا ...» بقره: 128.
2- آل عمران: 97.
3- توبه: 36.
4- المفصل فی تاریخ العرب قبل الاسلام، جواد علی، ج 6، ص 196.
5- برای کیفیت انجام حج در جاهلیت ر. ک: المفصل فی تاریخ العرب قبل الاسلام، جواد علی، ج 6، ص 347 به بعد.

منبع: پرسمان قرآنی حج، رمضان محمدی،  نشر مشعر، تهران، 1388 ه.ش.