نگاهی به سروده‌های سراجی سگزی

سِرّاج الدّین سَگزی متخلص به سِراجی و مشهور به «سیّد سِراجی» از شاعران قرن هفتم هجری است. از شرح احوال او اطلاع کافی در دست نیست و تذکره نویسان به ویژه هدایت درباره‌ی او مرتکب اشتباه شده‌اند.
سه‌شنبه، 16 تير 1394
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
نگاهی به سروده‌های سراجی سگزی
 نگاهی به سروده‌های سراجی سگزی

 

نویسنده: دکتر سیدمحمد ترابی




 

سِرّاج الدّین سَگزی متخلص به سِراجی و مشهور به «سیّد سِراجی» از شاعران قرن هفتم هجری است. از شرح احوال او اطلاع کافی در دست نیست و تذکره نویسان به ویژه هدایت درباره‌ی او مرتکب اشتباه شده‌اند. (1) نسبتش به خاندان رسول در سخن او طاهر و سیّد حسینی نسب است. (2) منشأ او کُج (3) و مُکران باشد یا بلخ، اصلش از سَگزآبادِ نیشابور و به همین سبب به «سَگزی» معروف بود، اما مسکن او مُکران بوده و سال‌های متمادی از زندگانی خود را در جوار طایفه‌های کوچ گذرانیده و به مدح امیران آن سامان اختصاص داشته است. نخستین سال‌های قرن هفتم را باید آغاز دوران شاعری و مداحی وی بدانیم. سراجی در ادب فارسی و عربی و حکمت و نجوم و برخی دیگر از دانش‌ها دست داشته است. وی چندگاهی در دهلی مقیم بوده و در آن شهر تعلقی به هم رسانیده بود.

ممدوحان سِراجی عبارتند از: سلطان تاج الدّین ابوالمکارم پادشاه مُکران و برادرش نصرة الدّین ابوالخطاب بن خسروبن حسن و قطب الدّین سلطان شاه بن تاج الدّین ابوالمکارم و ناصرالدّین محمد بن شمس الدّین اِلتُتمِش. سِراجی شاعری قصیده سرا و مداح بود. قسمتی از قصیده‌های او همراه با التزام‌های دشوار و به صورت مبالغه آمیز است. به همین جهت او را مُصارع الشعرا گفته‌اند. اما این التزام‌ها و استفاده‌ی فراوان سِراجی از دانش خویش در آن قصیده‌ها باعث دشواری سخن او نشده است. باقی قصیده‌هایش روان و خوش عبارت است و سخن او به تمام معنی شیوه‌ی شاعران خراسان دارد و او خود «طرز الفاظ»ش را خراسانی و خود را برتر از خاقانی و گوینده‌ای مبتکر معرفی کرده است. استادم دکتر صفا نسخه‌ای عکسی از دیوانش را در کتابخانه‌ی مرکزی دانشگاه تهران دیده بودند که متضمن بیش از 4500 بیت قصیده بود و تقی الدّین کاشی بخشی از قصیده‌های او را در حدود 550 بیت در تذکره‌ی خود نقل کرده است.

از شعرهای اوست:

روز عید است به کف باده‌ی ناب اولی‌تر *** در بلورین قدح آن لعل مذاب اولی‌تر
موسم روزه و قاری و سحر خوان بگذشت *** جشن عید است می و چنگ و رباب اولی‌تر
هر که را میل کباب و دل می نیست به بزم *** اشک چشمش چو می و دل چو کباب اولی‌تر
دور گردون چو برافگند نقاب از رخ عید *** دور کردن ز می عید نقاب اولی‌تر
گر چه هشیاری اولی‌ست، چو عید است امروز***‌ای خردیافتگان، مست و خراب اولی‌تر
غم چو شیطان سوی چرخ دل ما گشت روان *** باده در برج قدح هم چو شهاب اولی‌تر
ساقی ماه جبین مطرب ناهیدنوا *** از پی پادشه چرخ جناب اولی‌تر
شاه و شهزاده سرافراز جهان ناصر دین *** آن که والاست بدو سلطنت و تاج و نگین
ماه نو چون ز آسمان بنمود *** کژ چو ابروی دلستان بنمود
راست گفتی که ناچخ سیمین *** دیلمی در صف از میان بنمود
یا چو نونی کشیده از برلوح *** کودک طفل لوح خوان بنمود
یا به کردار پهلوی بطیخ *** نا گه از روی طشت خوان بنمود
چرخ ناخن بچید پنداری *** یکی از فضله‌های آن بنمود
یا مگر دُنب ماهی شیم است *** بر سر آب از آبدان بنمود
نی که طغرای عید عالم را *** کاتب دور رایگان بنمود
غلطم نعل مرکب شاه است *** حلقه در گوش آسمان بنمود
پهلوان زاده شاه ناطر دین *** کز کرم گنج شایگاه بنمود
گل چو چهره به بوستان بنمود *** مشت در پیش دوستان بنمود
گفت یعنی به زر تواند دید *** سود آن کش فلک زیان بنمود
گل بخندید و ابر گریان گشت *** خنده این کرد گریه آن بنمود
ابر از آن غصه بر جهان بگریست *** گر چه گل خنده بر جهان بنمود
باد نوروز در رسید به لطف *** خاک را روضه‌ی جنان بنمود
بلبل خسته دل فغان برداشت *** راز دل اندر آن فغان بنمود
سپر نیلوفر بر آب افتاد *** تا که قوس قُزح کمان بنمود
شاخ گلبن ز غنچه پیکان ساخت ***‌ترکش تیر بید از آن بنمود
لاله‌ی دل سیاه خون بگریست *** شاخ چون رشک ارغوان بنمود
زند خوان آمده به مجلس گل *** ناله‌ی مرد زند خوان بنمود
سوسن تازه ده زبان ز دهان *** از پی مدح پهلوان بنمود
پهلوان زاده شاه ناصر دین *** کش فلک چتر کاویان بنمود

پی‌نوشت‌ها:

1. رجوع شود به تاریخ ادبیات در ایران، ج. 3، ص. 363.
2. رجوع شود به مجمع الفصحاء، ج. 1، ص. 245.
3. کُج یا کفج یا کوچ ناحیه‌ای در مجاورت منزلگاه‌های بلوچ و قومی به همین نام. معرب آن قُفص است.

منبع مقاله :
ترابی، سیّدمحمد؛ (1392)، نگاهی به تاریخ و ادبیات ایران (جلد اول) (از روزگار پیش از اسلام تا پایان قرن هشتم)، تهران، انتشارات ققنوس، چاپ اول



 

 

تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
سیره تربیتی پیامبر (ص) در برخورد با نوجوانان؛ از کرامت تا تربیت دینی
سیره تربیتی پیامبر (ص) در برخورد با نوجوانان؛ از کرامت تا تربیت دینی
مرگ ناگهانی و پرسش های ناتمام؛ چگونه درباره فقدان با کودکان حرف بزنیم؟
مرگ ناگهانی و پرسش های ناتمام؛ چگونه درباره فقدان با کودکان حرف بزنیم؟
واکنش صلیب سرخ جهانی به جنایت‌های دشمن در جنگ چهل روزه علیه ایران چه بود؟
play_arrow
واکنش صلیب سرخ جهانی به جنایت‌های دشمن در جنگ چهل روزه علیه ایران چه بود؟
پرونده جدید علیه رسایی
play_arrow
پرونده جدید علیه رسایی
سواد مرگ، چرا جامعه ای که درباره زندگی حرف می زند از مرگ سخن نمی گوید؟
سواد مرگ، چرا جامعه ای که درباره زندگی حرف می زند از مرگ سخن نمی گوید؟
سلاح شیمیایی ایرانی در قلب واشنگتن؟!
play_arrow
سلاح شیمیایی ایرانی در قلب واشنگتن؟!
ضرب و شتم محمد خردادیان پس از افشاگری علیه پهلوی
play_arrow
ضرب و شتم محمد خردادیان پس از افشاگری علیه پهلوی
اولین ساعت‌مچی تلویزیون دار جهان سیکو در سال ۱۹۸۲ + فیلم
play_arrow
اولین ساعت‌مچی تلویزیون دار جهان سیکو در سال ۱۹۸۲ + فیلم
پیرترین ایرانی در سرشماری جدید شناسایی شد + فیلم
play_arrow
پیرترین ایرانی در سرشماری جدید شناسایی شد + فیلم
آیا هر رازی را باید با یک ربات در میان گذاشت؟
آیا هر رازی را باید با یک ربات در میان گذاشت؟
تقدیر از معلمی که جان دانش‌آموز را براثر خفگی نجات داد + فیلم
play_arrow
تقدیر از معلمی که جان دانش‌آموز را براثر خفگی نجات داد + فیلم
تعبیر جدید ترامپ از ونزوئلا ؛ دارایی جدید آمریکا است + فیلم
play_arrow
تعبیر جدید ترامپ از ونزوئلا ؛ دارایی جدید آمریکا است + فیلم
ادعای کارشناس پزشکی قانونی: جفری اپستین خفه شده است + فیلم
play_arrow
ادعای کارشناس پزشکی قانونی: جفری اپستین خفه شده است + فیلم
نجات خدمه نفتکش متخلف در تنگه هرمز توسط صیادان + فیلم
play_arrow
نجات خدمه نفتکش متخلف در تنگه هرمز توسط صیادان + فیلم
مسیریاب ایرانی با حال‌وهوای بازی GTA به‌روزرسانی شد + فیلم
play_arrow
مسیریاب ایرانی با حال‌وهوای بازی GTA به‌روزرسانی شد + فیلم