نگاهی به سروده‌های مجد همگر

مَجدالدّین بن احمد هَمگَر معروف به «ابن هَمگَر» و «مَجد هَمگر» شاعر و گوینده‌ی قرن هفتم به سال 607 در یزد ولادت یافت و بعد از کسب کمال و آموختن شعر و انشاء و خوشنویسی از یزد به شیراز رفت. به این سبب گاهی
پنجشنبه، 18 تير 1394
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
نگاهی به سروده‌های مجد همگر
 نگاهی به سروده‌های مجد همگر

 

نویسنده: دکتر سیدمحمد ترابی




 

مَجدالدّین بن احمد هَمگَر معروف به «ابن هَمگَر» و «مَجد هَمگر» شاعر و گوینده‌ی قرن هفتم به سال 607 در یزد ولادت یافت و بعد از کسب کمال و آموختن شعر و انشاء و خوشنویسی از یزد به شیراز رفت. به این سبب گاهی «فارسی» و شیرازی شمرده شده و خود او نیز چند بار خود را «مَجد پارسی» خوانده است. مجد در شیراز در خدمت پادشاهان سلغری تقرب یافت و در شمار «خواجگان» درآمد و به درجه‌ی ملک الشعرایی رسید و ابوبکر بن سعد و سعد بن ابوبکر و محمد بن سعد بن ابوبکر را مدح کرد و گویا رتبه‌ای معادل وزارت داشت و «وزیر نشان» و مشاور شاهان بود. با این همه مدتی قریب به شش ماه را بر اثر تهمت حاسدان در حبس گذراند. بعد از انقراض حکومت سلغریان به سال 633 هـ، مَجد از شیراز به کرمان رفت تا در پناه قراختاییان کرمان درآید، ولی پس از توقف کوتاهی در آن دیار دوباره راهی شیراز گشت و از آن پس همواره مورد حمایت خواجه شمس الدّین محمد صاحب دیوان جوینی بود و او و فرزندش بهاء الدین محمد و هم چنین عطاملک جوینی را در قصیده‌های متعدد خود ستود.
مَجد همگر پس از برافتادن خاندان بزرگ جوینی به دست وحشیان مغول و تاتار بسیار تأسف و اندوه خورد. رباعی مشهور او در رثای خواجه شمس الدّین محمد (مقتول به سال 683) گویای بخشی از این تأسف عمیق اوست:

در رفتن شمس از شفق خون بچکید *** مه چهره بکند و زهره گیسو ببرید
شب جامه سیه کرد از این ماتم و صبح *** برزد نفس سرد و گریبان بدرید

بعد از زوال این خاندان دانش و ادب، مَجد هَمگَر که در اصفهان به سر می برد با پریشانی و فقر و پیری روبرو شد و دم از سخن فروبست و گوشه‌ی انزوا گرفت تا سرانجام در هفدهم صفر سال 686 بدرود حیات گفت.
مَجد همَگَر در شعر به شیوه‌ی شاعران خراسان استاد مسلم عهد خود و مرجع معاصران در داوری‌های ادبی بوده است. در قصیده و غزل و رباعی سخن وی سهل و روان و برگزیده است. در شعرش اندیشه‌های باریک و مضمون‌های دقیق حکمی و اجتماعی بسیار است. نسخه‌های دیوانش در حدود سه هزار بیت دارد. در نثر فارسی نیز توانا بود به همین سبب بَدرِ جاجرمی در مونس الاحرار خود او را «المنشی» و «منشی الکلام» خوانده است. مجد همگر خط را نیز نیکو می‌نوشت و برای بزرگان عهد خود استنساخ می کرد. از شعرهای اوست:

وقت آن است که یاران می روشن گیرند *** بزم آراسته را در گل و سوسن گیرند
صبحدم باده خوران سوی گلستان آیند *** شامگه مست و خرامان ره گلشن گیرند
شاهدان میل همه سوی در و دشت کنند *** عاشقان بر سر ره منزل و مسکن گیرند
دلبران چون می و رود و گل و صحرا طلبند *** بی دلان ترک دل و جان و سر و تن گیرند
قمری و ساری در باغ وطن گر سازند *** بلبل و فاخته بر سرو نشیمن گیرند
بلبلان چون به چمن زمزمه و ناله کنند *** همه آهنگ ز آه سحر من گیرند
عاشقانی که به هم جام می خام خورند *** همه بر یاد من سوخته خرمن گیرند
گاه آن است که سرمست در یار زنم***دست در دامن آن دلبر عیّار زنم
وقت آن است که بلبل به گلستان آید *** هر که عاشق بود از خانه به بستان آید
غنچه در پوست نگنجد ز نشاط می و بزم *** تا که از طرف گلستان به شبستان آید
گل به بزم همه کس عیش کند چون بت من *** یا چون من بلبل بی چاره به افغان آید
راستی گل به وفا یار مرا می ماند *** که وصالش به یکی هفته به پایان آید
بلبل خسته چو من از پس یک هفته وصال *** رنج یکساله کشد چون که ز هجران آید
همه شب ناله کنم بر صفت لیلی و من *** ناله‌ی بلبل و من هر دو به یکسان آید
ناله‌ی بلبل مست از طرب گل خیزد *** ناله‌ی من همه از سوز دل و جان آید
گاه آن است که آهنگ خرابات کنم*** خاک در دیده‌ی سالوسی و طامات کنم
حسن جهانگیر تو مملکت جان گرفت *** کفر سر زلف تو عالم ایمان گرفت
در هوس عشق تو رخت برانداخت صبر *** عشق ز دیوانگی راه بیابان گرفت
گشت پریشان دلم در هوس زلف تو *** تا وطن خود در آن زلف پریشان گرفت
بوی سر زلف تو باد به گلزار برد *** بلبل مست آن زمان راه گلستان گرفت
تا پسر همگرست بلبل باغ سخن *** از نفس عندلیب نغمه و دستان گرفت
از سادگی و سلیمی و مسکینی *** وز سرکشی و تکبر و خودبینی
بر آتش اگر نشانیم بنشینم *** بر دیده اگر نشانمت ننشینی
درد تو ز دل به داغ هجران نرود *** نقش تو ز پیش چشم آسان نرود
تا دل باشد مهر تو در دل باشد *** تا جان نرود مهر تو از جان نرود
منبع مقاله :
ترابی، سیّدمحمد؛ (1392)، نگاهی به تاریخ و ادبیات ایران (جلد اول) (از روزگار پیش از اسلام تا پایان قرن هشتم)، تهران، انتشارات ققنوس، چاپ اول



 

 

تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
یک نیمرو صبحانه متفاوت!
play_arrow
یک نیمرو صبحانه متفاوت!
خلاصه دیدار عراق یک - ایران یک
play_arrow
خلاصه دیدار عراق یک - ایران یک
برائت خانواده جانباختگان اتوبوس آبدانان از هنجارشکنان
play_arrow
برائت خانواده جانباختگان اتوبوس آبدانان از هنجارشکنان
پزشکیان خطاب به مدال‌آوران المپیاد: خداوکیلی دوست‌تون دارم
play_arrow
پزشکیان خطاب به مدال‌آوران المپیاد: خداوکیلی دوست‌تون دارم
سردار قریشی: دنبال تغییر رژیم جمهوری اسلامی بودند ولی الان رژیم‌های خودشان تغییر می‌کند + فیلم
play_arrow
سردار قریشی: دنبال تغییر رژیم جمهوری اسلامی بودند ولی الان رژیم‌های خودشان تغییر می‌کند + فیلم
ورود ترامپ به فیلیپین برای شرکت در نشست آسه‌آن + فیلم
play_arrow
ورود ترامپ به فیلیپین برای شرکت در نشست آسه‌آن + فیلم
آتش گرفتن یک نفتکش متخلف در سواحل عمان + فیلم
play_arrow
آتش گرفتن یک نفتکش متخلف در سواحل عمان + فیلم
سرلشکر عبداللهی: آمریکایی‌ها را تا قطب جنوب عقب می‌رانیم + فیلم
play_arrow
سرلشکر عبداللهی: آمریکایی‌ها را تا قطب جنوب عقب می‌رانیم + فیلم
ناگفته‌هایی از برنامه روزانه و ساده‌زیستی رهبر شهید انقلاب + فیلم
play_arrow
ناگفته‌هایی از برنامه روزانه و ساده‌زیستی رهبر شهید انقلاب + فیلم
لحظه برخورد تسبیح پرتاب‌شده به چشم پاپ در مراسم عشای ربانی در پرو + فیلم
play_arrow
لحظه برخورد تسبیح پرتاب‌شده به چشم پاپ در مراسم عشای ربانی در پرو + فیلم
روایت سیدمحمود علوی از لحظات تدفین رهبر انقلاب در حرم امام رضا (ع) + فیلم
play_arrow
روایت سیدمحمود علوی از لحظات تدفین رهبر انقلاب در حرم امام رضا (ع) + فیلم
سخنگوی ارتش: تنگه هرمز فقط با پذیرش شروط ۷ گانه ایران باز می‌شود + فیلم
play_arrow
سخنگوی ارتش: تنگه هرمز فقط با پذیرش شروط ۷ گانه ایران باز می‌شود + فیلم
لاوروف: آمریکایی‌ها جرئت جنگ با روسیه را ندارند + فیلم
play_arrow
لاوروف: آمریکایی‌ها جرئت جنگ با روسیه را ندارند + فیلم
پیام های تسلیت مراجع عظام و شخصیت ها در پی ارتحال آیت‌الله العظمی وحید خراسانی
پیام های تسلیت مراجع عظام و شخصیت ها در پی ارتحال آیت‌الله العظمی وحید خراسانی
عقب‌راندن نیروهای مزدور سعودی توسط انصارالله در مارب
play_arrow
عقب‌راندن نیروهای مزدور سعودی توسط انصارالله در مارب