0
ویژه نامه ها
ویژه نامه طرح مدیریت مصرف سوخت

ویژه نامه طرح مدیریت مصرف سوخت

دوشنبه، 27 آبان 1398
ویژه نامه دهه وقف

ویژه نامه دهه وقف

شنبه، 11 آبان 1398

مفهوم مردم‏سالاری دینی چیست؟

واژه «مردم‏سالاری دینی»، اصطلاح تازه‏ای در گفتمان سیاسی دنیاست كه - بر خلاف واژه‏هایی چون جمهوری اسلامی، پارلمان اسلامی و ... كه همگی تركیب‏هایی از یك مفهوم غربی به علاوه یك قید اسلامی هستند - در بستر مبانی سیاسی اسلام و متأثر از آموزه‏های نبوی و علوی روییده و بر آن است تا ضمن پاسداشت حقوق مردم در حوزه سیاست و اداره امور جامعه و پرهیز از الگوهای حكومتی استبدادی، رعایت اصول و مبانی ارزشی را بنماید و بدین ترتیب، نظام اسلامی را از الگوهای سكولار غربی تمییز دهد. برای این منظور، در حكومت اسلامی، روش نوینی مورد توجه قرار گرفته كه نه استبدادی و نه لیبرالی است.
مفهوم مردم‏سالاری دینی چیست؟
مفهوم مردم‏سالاری دینی چیست؟
مفهوم مردم‏سالاری دینی چیست؟
نويسنده:علیرضا محمدی
منبع: مجله پرسمان
واژه «مردم‏سالاری دینی»، اصطلاح تازه‏ای در گفتمان سیاسی دنیاست كه - بر خلاف واژه‏هایی چون جمهوری اسلامی، پارلمان اسلامی و ... كه همگی تركیب‏هایی از یك مفهوم غربی به علاوه یك قید اسلامی هستند - در بستر مبانی سیاسی اسلام و متأثر از آموزه‏های نبوی و علوی روییده و بر آن است تا ضمن پاسداشت حقوق مردم در حوزه سیاست و اداره امور جامعه و پرهیز از الگوهای حكومتی استبدادی، رعایت اصول و مبانی ارزشی را بنماید و بدین ترتیب، نظام اسلامی را از الگوهای سكولار غربی تمییز دهد. برای این منظور، در حكومت اسلامی، روش نوینی مورد توجه قرار گرفته كه نه استبدادی و نه لیبرالی است. مقام معظم رهبری از این روش حكومتی، به «مردم‏سالاری دینی» تعبیر نموده‏اند،1 و در توضیح آن می‏فرماید:
«این مردم‏سالاری (دینی) به ریشه‏های دمكراسی غربی مطلقاً ارتباط ندارد؛ این یك چیز دیگر است. اولاً مردم‏سالاری دینی دو چیز نیست؛ این طور نیست كه ما دمكراسی را از غرب بگیریم و به دین سنجاق كنیم تا بتوانیم یك مجموعه كاملی داشته باشیم؛ نه، خود این مردم‏سالاری هم متعلق به دین است. مردم‏سالاری هم دو سر دارد... یك سر آن عبارت است از این كه تشكیل نظام به وسیله اراده و رأی مردم صورت بگیرد؛ یعنی مردم نظام را انتخاب می‏كنند؛ دولت را انتخاب می‏كنند... این همان چیزی است كه غرب ادعای آن را می‏كند و البته در غرب این ادعا واقعیت هم ندارد.... این حرف، متكی به نظرات و حرف‏ها و دقت‏ها و مثال آوردن‏های خود برجستگان ادبیات غربی است .... انتخاب مردم یكی از دو بخش مردم‏سالاری دینی است. مردم بایستی انتخاب كنند، بخواهند، بشناسند و تصمیم بگیرند تا تكلیف شرعی درباره آنها منجز بشود. بدون شناختن و دانستن و خواستن، تكلیفی نخواهند داشت.
سر دیگر قضیه مردم‏سالاری (دینی) این است كه حالا بعد از آن كه من و شما را انتخاب كردند، ما در قبال آنها وظایف جدی و حقیقی‏داریم...».2
وی در جای دیگر می‏فرماید: «مردم‏سالاری دینی ... یك حقیقت واحد در جوهره نظام اسلامی است؛ چرا كه اگر نظامی بخواهد بر مبنای دین عمل كند، بدون مردم نمی‏شود؛ ضمن آن كه تحقق حكومت مردم‏سالاری واقعی هم بدون دین امكان پذیر نیست...».3
به طور خلاصه در تبیین مفهوم مردم‏سالاری دینی، می‏توان چنین بیان نمود:
مردم‏سالاری دینی، ناظر به مدلی از حكومت است كه بر مشروعیت الهی و مقبولیت مردم و در چارچوب مقررات الهی استوار است و در راستای حق مداری، خدمت محوری و ایجاد بستری برای رشد و تعالی مادی و معنوی، ایفای نقش می‏كند.4 این مدل، بر دو پایه استوار است:
1. از سویی ریشه در آموزه‏های وحیانی دارد.
2. این آموزه‏ها را از رهگذر خواست و اراده مردم دنبال می‏كند.
از این رو در نظام مردم‏سالاری دینی، نظام سیاسی بر دو ركن الهی و انسانی استوار است و این نظام با در نظر داشتن اصول اعتقادی اسلام، رابطه مردم و حكومت را تبیین می‏كند.
اصول مردم‏سالاری دینی عبارتند از:
1. فضیلت محوری. 2. هدایت محوری. 3. حاكمیت الهی. 4. ایمان دینی. 5. انتخاب مردمی. 6. آرمان گرایی. 7. تكلیف محوری. 8. شایسته سالاری. 9. قانون محوری. 10. رضایت‏مندی.5
وجوه اشتراك و افتراق مردم‏سالاری دینی با مردم‏سالاری غیردینی عبارتند از:
الف) وجوه اشتراك:
1. ذی حق دانستن مردم و حرمت نهادن به ملت.
2. زمینه سازی برای مشاركت مردمی در تمام مراحل تصمیم‏گیری سیاسی و اجتماعی.
3. تعیین انتخابات، به عنوان طریق قانونی اعمال مردم‏سالاری.
4. الزام به رأی اكثریت در امور اجرایی.
5. احترام به آزادی‏های فردی و جمعی.
6. توسعه همه جانبه و رشد و شكوفایی خلاقیت‏ها در پرتو تضارب آرا و تعامل افكار.
ب) وجوه افتراق:
1. در مردم‏سالاری سكولار، حاكمیت ملی به طور مطلق پذیرفته می‏شود؛ ولی در مردم‏سالاری دینی با پذیرش حاكمیت مطلق خداوند، حاكمیت ملی نسبی خواهد بود.
2. مردم‏سالاری سكولار، رأی اكثریت را به صورت مطلق ملاك عمل قرار می‏دهد؛ اما در مردم‏سالاری دینی در بعد قانون‏گذاری، رأی اكثریت در چارچوب شریعت پذیرفته می‏شود.
3. در مردم‏سالاری سكولار، حاكمیت اولاً و بالذات از آن مردم است، ولی در مردم‏سالاری دینی، حاكمیت اولا و بالذات از آن خداست و حاكمیت مردم در طول حاكمیت خداوند است و نه در عرض آن.
4. در مردم‏سالاری سكولار، دین صرفاً امری شخصی و مربوط به حوزه فردی است؛ اما در مردم‏سالاری دینی، دین، حوزه فردی و اجتماعی مردم را در بر می‏گیرد.
5. مردم‏سالاری سكولار با مردم‏سالاری دینی در ارائه تعریف از بشر و حقوق آن در پاره‏ای از موارد دیگر با هم اختلاف دارند.6
نكته آخر این كه سه بحران در طرح نظریه مردم‏سالاری دینی موءثر بوده‏اند:
1. بن بست تئوریك اندیشه سیاسی غربی. 2. بن بست دمكراسی در مقام عمل. 3. بحران معنویت و دین.7
در هر صورت، «امروزه مردم‏سالاری دینی در نظام جمهوری اسلامی، حرف نو و جدیدی است كه توجه بسیاری از ملت‏ها، شخصیت‏ها و روشنفكران عالم را به سوی خود جلب كرده است».8 این مردم‏سالاری، برخاسته از دین است و ریشه‏های عمیق مذهبی دارد.

پی نوشت

1.سید علی فیاضی، مردم‏سالاری دینی، كتاب نقد،شماره 21-20، ص 43.
2. مقام معظم رهبری در دیدار با كارگزاران نظام، 12 آذر 1379 ش.
3. مقام معظم رهبری در دیدار با شورای عمومی دفتر تحكیم وحدت، 13/10/1379ش.
4. محمد جواد نوروزی و نظریه مردم‏سالاری دینی در قیاس با دموكراسی غربی، چكیده مقالات همایش مردم‏سالاری دینی، مؤسسه امام خمینی، ص 69.
5. محسن مهاجر نیا، مردم‏سالاری دینی در اندیشه سیاسی مقام معظم رهبری، ص 65.
6. حسین جوان آراسته، مردم‏سالاری دینی در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، ص 17.
7. محمد جواد نوروزی، همان، ص 69.
8. مقام معظم رهبری، روزنامه كیهان، 29 آبان 1379ش.



ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
نگاه غرب به اسلام
نگاه غرب به اسلام

نگاه غرب به اسلام

مشخصات تمدن اسلامی
مشخصات تمدن اسلامی

مشخصات تمدن اسلامی

سنت و مدرنیزم
سنت و مدرنیزم

سنت و مدرنیزم

دین زدایی و سکولاریسم
دین زدایی و سکولاریسم

دین زدایی و سکولاریسم

حدود و ثغور وطن اسلامی

حدود و ثغور وطن اسلامی

حاکمیت تکنولوژیکی و فکری
حاکمیت تکنولوژیکی و فکری

حاکمیت تکنولوژیکی و فکری

آشنایی با خواص گیاه قدومه
آشنایی با خواص گیاه قدومه

آشنایی با خواص گیاه قدومه

تمدن اسلامی و تمدن مسیحی
تمدن اسلامی و تمدن مسیحی

تمدن اسلامی و تمدن مسیحی

تعامل غرب با جامعه اسلامی
تعامل غرب با جامعه اسلامی

تعامل غرب با جامعه اسلامی

انسان مظهر تمامی اسماء الهی
انسان مظهر تمامی اسماء الهی

انسان مظهر تمامی اسماء الهی

افتخار داشتن هویت اسلامی
افتخار داشتن هویت اسلامی

افتخار داشتن هویت اسلامی

محاسبه جرم مولی هوا
محاسبه جرم مولی هوا

محاسبه جرم مولی هوا

خلاصه بازی پرسپولیس 2-1 گل گهر سیرجان از هفته 14 لیگ برتر
خلاصه بازی پرسپولیس 2-1 گل گهر سیرجان از هفته 14 لیگ برتر

خلاصه بازی پرسپولیس 2-1 گل گهر سیرجان از هفته 14 لیگ برتر

خواص درمانی نیلوفر آبی

خواص درمانی نیلوفر آبی

اخبار قرآن از ستون های آسمان | آیت الله حسینی صدر
اخبار قرآن از ستون های آسمان | آیت الله حسینی صدر

اخبار قرآن از ستون های آسمان | آیت الله حسینی صدر

اخبار قرآن از امت های قبل | آیت الله حسینی صدر
اخبار قرآن از امت های قبل | آیت الله حسینی صدر

اخبار قرآن از امت های قبل | آیت الله حسینی صدر

اخبار قرآن از مغلوب شدن خسرو پرویز |  آیت الله حسینی صدر
اخبار قرآن از مغلوب شدن خسرو پرویز | آیت الله حسینی صدر

اخبار قرآن از مغلوب شدن خسرو پرویز | آیت الله حسینی صدر

جامدادی نمدی
جامدادی نمدی

جامدادی نمدی

اخبار قرآن از تلقیح | آیت الله حسینی صدر

اخبار قرآن از تلقیح | آیت الله حسینی صدر

اخبار قرآن از کروی بودن زمین | آیت الله حسینی صدر
اخبار قرآن از کروی بودن زمین | آیت الله حسینی صدر

اخبار قرآن از کروی بودن زمین | آیت الله حسینی صدر

اخبار قرآن از تازه بودن قرآن | آیت الله حسینی صدر
اخبار قرآن از تازه بودن قرآن | آیت الله حسینی صدر

اخبار قرآن از تازه بودن قرآن | آیت الله حسینی صدر