جریان وقوع نسخ در حدیث

نکته‌ای که در احادیث، جلب توجه می‌کند این است که نسخ متوقف نشده و پس از قرآن، در کلام اهل بیت (علیهم‌السلام) که مفسران اصلی قرآن هستند نیز جاری است؛ از این رو در فهم آیات از طریق حدیث باید دقت بسیار کرد تا دچار انحراف
يکشنبه، 1 اسفند 1395
تخمین زمان مطالعه:
پدیدآورنده: علی اکبر مظاهری
موارد بیشتر برای شما
جریان وقوع نسخ در حدیث
 جریان وقوع نسخ در حدیث

 

نویسنده: فرج‌الله میرعرب

 

نکته‌ای که در احادیث، جلب توجه می‌کند این است که نسخ متوقف نشده و پس از قرآن، در کلام اهل بیت (علیهم‌السلام) که مفسران اصلی قرآن هستند نیز جاری است؛ از این رو در فهم آیات از طریق حدیث باید دقت بسیار کرد تا دچار انحراف در فهم نشویم. از سوی دیگر در بحث جاودانگی قرآن باید به این نکته توجه شود که ممکن است امامی از آیه‌ای برداشتی کند که امام بعدی - به اقتضای تغییر شرایط - برداشت دیگری داشته باشد. این تحول در برداشت، نوعی نسخ به معنای مورد نظر اهل بیت (علیهم‌السلام) است؛ نه نسخ قرآن؛ بلکه نسخ برداشت امام قبل به دلیل تحول زمان و مکان است.
محمدبن مسلم از امام صادق (علیه‌السلام) پرسید: «چرا برخی از مردم از فلانی و فلانی که متهم به کذب نیستند روایت می‌کنند؛ در حالی که از شما خلاف آن می‌رسد؟» و امام فرمود: «إن الحدیث ینسخ کما ینسخ القرآن»: (1) حدیث نسخ می‌شود؛ چنان که قرآن نسخ می‌شود.
منصوربن حازم نیز از امام صادق (علیه‌السلام) پرسید: «چرا من مسئله‌ای می‌پرسم شما پاسخی می‌دهید و وقتی کس دیگری همان مسئله را می‌پرسد، پاسخ دیگری می‌دهید؟» فرمود: «ما به مردم زیاد و کم پاسخ می‌دهیم (پاسخ همه یکسان نیست)». منصور گفت: «پس به من خبر بده از اصحاب رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) که درست نسبت دادند به محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) یا دروغ؟» امام فرمود: «درست». پرسید: «چرا اختلاف داشتند؟» در پاسخ فرمود: «آیا نمی‌دانی که گاه کسی خدمت رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) می‌رسید و مسئله‌ای می‌پرسید و حضرت پاسخی می‌داد؛ سپس بعد از این پاسخ، چیزی می‌فرمود که این پاسخ را نسخ می‌کرد. پس برخی از احادیث، بعض دیگر را نسخ کرده است». (2)
در کنار دو حدیث یاد شده به حدیث امام صادق (علیه‌السلام) توجه کنید که فرموده: «إن للقرآن تأویلا فمنه ما قد جاء و منه ما لم یجیء فإذا وقع التأویل فی زمان امام من الأئمة عرفه امام ذلک الزمان»: (3) قرآن تأویلاتی دارد که زمان برخی رسیده و زمان بعضی نرسیده که هرگاه زمان وقوع آن تأویل، در زمان امامی از ائمه (علیهم‌السلام) برسد، امام آن زمان به آن تأویل عارف است [و بنابر اینکه عرّفه باشد، امام آن زمان آن را تعریف و تبیین می‌کند و تأویل حقیقی را می‌شناساند].
جمع این سخنان می‌فهماند که ممکن است تأویل یک امامی درباره‌ی یک آیه، به دلیل تغییر اوضاع و شرایط [زمان و مکان و ...] ناسخ تأویل امامان پیشین باشد. این بحث در خور بررسی و دقت است.

پی‌نوشت‌ها:

1. همان، ص 64-65، ح 2.
2. همان، ص 65، ح 3.
3. محمدبن حسن صفار؛ بصائر الدرجات؛ ص 215، ح 5.

منبع مقاله :
میرعرب، فرج الله؛ (1394)، علوم قرآن در احادیث اهل بیت (ع)، قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، چاپ اول

 

تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
پیام های تسلیت مراجع عظام و شخصیت ها در پی ارتحال آیت‌الله العظمی وحید خراسانی
پیام های تسلیت مراجع عظام و شخصیت ها در پی ارتحال آیت‌الله العظمی وحید خراسانی
عقب‌راندن نیروهای مزدور سعودی توسط انصارالله در مارب
play_arrow
عقب‌راندن نیروهای مزدور سعودی توسط انصارالله در مارب
حدادعادل: جلوه شاعرانه و ادبی، ویژگی متمایز رهبر شهید بود
play_arrow
حدادعادل: جلوه شاعرانه و ادبی، ویژگی متمایز رهبر شهید بود
تشویق و تجلیل بخاطر تمرد از رفتن به سربازی در ارتش!
play_arrow
تشویق و تجلیل بخاطر تمرد از رفتن به سربازی در ارتش!
چرت زدن وزیر امور خارجه ترکمنستان در اجلاس اکو + فیلم
play_arrow
چرت زدن وزیر امور خارجه ترکمنستان در اجلاس اکو + فیلم
انتشار تصاویریی از حملات پهپادهای شاهد-۱۳۶ ایران به پایگاه آمریکا در کویت + فیلم
play_arrow
انتشار تصاویریی از حملات پهپادهای شاهد-۱۳۶ ایران به پایگاه آمریکا در کویت + فیلم
رونمایی از ربات غول پیکر سیتکس در میدان آزادی + فیلم
play_arrow
رونمایی از ربات غول پیکر سیتکس در میدان آزادی + فیلم
پاسخ ترامپ درباره درخواست از چین برای عدم خرید نفت ایران: نیاز نیست بدانید + فیلم
play_arrow
پاسخ ترامپ درباره درخواست از چین برای عدم خرید نفت ایران: نیاز نیست بدانید + فیلم
واکنش ترامپ در زمینه تهدید حملات پهپادی + فیلم
play_arrow
واکنش ترامپ در زمینه تهدید حملات پهپادی + فیلم
انهدام پهپاد MQ-1 بر فراز تنگه هرمز با آتش نیروی پدافند هوایی ارتش + فیلم
play_arrow
انهدام پهپاد MQ-1 بر فراز تنگه هرمز با آتش نیروی پدافند هوایی ارتش + فیلم
روایت شکارچی جنگنده F-35 آمریکایی از نحوه هدف قراردادن این جنگنده پیشرفته توسط پدافند هوافضای سپاه + فیلم
play_arrow
روایت شکارچی جنگنده F-35 آمریکایی از نحوه هدف قراردادن این جنگنده پیشرفته توسط پدافند هوافضای سپاه + فیلم
استقرار بالن‌های مراقبتی و شناسایی آمریکا در مناطق شمالی امارات و بر فراز بحرین + فیلم
play_arrow
استقرار بالن‌های مراقبتی و شناسایی آمریکا در مناطق شمالی امارات و بر فراز بحرین + فیلم
وقتی روآن اتکینسون ناگهان به مستر بین تبدیل می‌شود
play_arrow
وقتی روآن اتکینسون ناگهان به مستر بین تبدیل می‌شود
کنایه مجری تلویزیون به استایل ترند این روزها: شلوار دور سرتان می‌بندید و فکر می‌کنید باکلاسید + فیلم
play_arrow
کنایه مجری تلویزیون به استایل ترند این روزها: شلوار دور سرتان می‌بندید و فکر می‌کنید باکلاسید + فیلم
از نهی ذلت‌پذیری تا الگوی عزت‌مداران؛ مسیر و ریشه‌های تاریخی خودتحقیری در ایران
از نهی ذلت‌پذیری تا الگوی عزت‌مداران؛ مسیر و ریشه‌های تاریخی خودتحقیری در ایران