جریان وقوع نسخ در حدیث

نکته‌ای که در احادیث، جلب توجه می‌کند این است که نسخ متوقف نشده و پس از قرآن، در کلام اهل بیت (علیهم‌السلام) که مفسران اصلی قرآن هستند نیز جاری است؛ از این رو در فهم آیات از طریق حدیث باید دقت بسیار کرد تا دچار انحراف
يکشنبه، 1 اسفند 1395
تخمین زمان مطالعه:
پدیدآورنده: علی اکبر مظاهری
موارد بیشتر برای شما
جریان وقوع نسخ در حدیث
 جریان وقوع نسخ در حدیث

 

نویسنده: فرج‌الله میرعرب

 

نکته‌ای که در احادیث، جلب توجه می‌کند این است که نسخ متوقف نشده و پس از قرآن، در کلام اهل بیت (علیهم‌السلام) که مفسران اصلی قرآن هستند نیز جاری است؛ از این رو در فهم آیات از طریق حدیث باید دقت بسیار کرد تا دچار انحراف در فهم نشویم. از سوی دیگر در بحث جاودانگی قرآن باید به این نکته توجه شود که ممکن است امامی از آیه‌ای برداشتی کند که امام بعدی - به اقتضای تغییر شرایط - برداشت دیگری داشته باشد. این تحول در برداشت، نوعی نسخ به معنای مورد نظر اهل بیت (علیهم‌السلام) است؛ نه نسخ قرآن؛ بلکه نسخ برداشت امام قبل به دلیل تحول زمان و مکان است.
محمدبن مسلم از امام صادق (علیه‌السلام) پرسید: «چرا برخی از مردم از فلانی و فلانی که متهم به کذب نیستند روایت می‌کنند؛ در حالی که از شما خلاف آن می‌رسد؟» و امام فرمود: «إن الحدیث ینسخ کما ینسخ القرآن»: (1) حدیث نسخ می‌شود؛ چنان که قرآن نسخ می‌شود.
منصوربن حازم نیز از امام صادق (علیه‌السلام) پرسید: «چرا من مسئله‌ای می‌پرسم شما پاسخی می‌دهید و وقتی کس دیگری همان مسئله را می‌پرسد، پاسخ دیگری می‌دهید؟» فرمود: «ما به مردم زیاد و کم پاسخ می‌دهیم (پاسخ همه یکسان نیست)». منصور گفت: «پس به من خبر بده از اصحاب رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) که درست نسبت دادند به محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) یا دروغ؟» امام فرمود: «درست». پرسید: «چرا اختلاف داشتند؟» در پاسخ فرمود: «آیا نمی‌دانی که گاه کسی خدمت رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) می‌رسید و مسئله‌ای می‌پرسید و حضرت پاسخی می‌داد؛ سپس بعد از این پاسخ، چیزی می‌فرمود که این پاسخ را نسخ می‌کرد. پس برخی از احادیث، بعض دیگر را نسخ کرده است». (2)
در کنار دو حدیث یاد شده به حدیث امام صادق (علیه‌السلام) توجه کنید که فرموده: «إن للقرآن تأویلا فمنه ما قد جاء و منه ما لم یجیء فإذا وقع التأویل فی زمان امام من الأئمة عرفه امام ذلک الزمان»: (3) قرآن تأویلاتی دارد که زمان برخی رسیده و زمان بعضی نرسیده که هرگاه زمان وقوع آن تأویل، در زمان امامی از ائمه (علیهم‌السلام) برسد، امام آن زمان به آن تأویل عارف است [و بنابر اینکه عرّفه باشد، امام آن زمان آن را تعریف و تبیین می‌کند و تأویل حقیقی را می‌شناساند].
جمع این سخنان می‌فهماند که ممکن است تأویل یک امامی درباره‌ی یک آیه، به دلیل تغییر اوضاع و شرایط [زمان و مکان و ...] ناسخ تأویل امامان پیشین باشد. این بحث در خور بررسی و دقت است.

پی‌نوشت‌ها:

1. همان، ص 64-65، ح 2.
2. همان، ص 65، ح 3.
3. محمدبن حسن صفار؛ بصائر الدرجات؛ ص 215، ح 5.

منبع مقاله :
میرعرب، فرج الله؛ (1394)، علوم قرآن در احادیث اهل بیت (ع)، قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، چاپ اول

 

تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
حمله پهپادی سپاه علیه یک سامانه راداری آمریکا در پایگاه شیخ عیسی
play_arrow
حمله پهپادی سپاه علیه یک سامانه راداری آمریکا در پایگاه شیخ عیسی
تشکیل دیوار انسانی در ساحل سرخ هرمز
play_arrow
تشکیل دیوار انسانی در ساحل سرخ هرمز
سرلشکر عبداللهی: خودکفایی دفاعی مهم‌ترین درس جنگ بود
play_arrow
سرلشکر عبداللهی: خودکفایی دفاعی مهم‌ترین درس جنگ بود
سرلشکر عبداللهی: آمریکایی‌ها را تا قطب جنوب عقب می‌رانیم
play_arrow
سرلشکر عبداللهی: آمریکایی‌ها را تا قطب جنوب عقب می‌رانیم
درگذشت بازیکن ۱۶ ساله آرژانتینی پس از برخورد توپ به سر + فیلم
play_arrow
درگذشت بازیکن ۱۶ ساله آرژانتینی پس از برخورد توپ به سر + فیلم
بازدید کیم جونگ‌اون از پیست اسکی جدید در کره شمالی + فیلم
play_arrow
بازدید کیم جونگ‌اون از پیست اسکی جدید در کره شمالی + فیلم
دبیرکل ناتو: آمریکا ناچار است حضور نظامی خود در سراسر جهان را بازنگری کند + فیلم
play_arrow
دبیرکل ناتو: آمریکا ناچار است حضور نظامی خود در سراسر جهان را بازنگری کند + فیلم
تصاویر نزدیک از کشتی‌های هدف حمله سپاه در تنگه هرمز + فیلم
play_arrow
تصاویر نزدیک از کشتی‌های هدف حمله سپاه در تنگه هرمز + فیلم
تراکتورهای برقی بدون راننده در چین + فیلم
play_arrow
تراکتورهای برقی بدون راننده در چین + فیلم
گشت‌زنی قایق‌های تندروی نیروی دریایی سپاه در خلیج فارس + فیلم
play_arrow
گشت‌زنی قایق‌های تندروی نیروی دریایی سپاه در خلیج فارس + فیلم
یک نیمرو صبحانه متفاوت!
play_arrow
یک نیمرو صبحانه متفاوت!
خلاصه دیدار عراق یک - ایران یک
play_arrow
خلاصه دیدار عراق یک - ایران یک
برائت خانواده جانباختگان اتوبوس آبدانان از هنجارشکنان
play_arrow
برائت خانواده جانباختگان اتوبوس آبدانان از هنجارشکنان
پزشکیان خطاب به مدال‌آوران المپیاد: خداوکیلی دوست‌تون دارم
play_arrow
پزشکیان خطاب به مدال‌آوران المپیاد: خداوکیلی دوست‌تون دارم
سردار قریشی: دنبال تغییر رژیم جمهوری اسلامی بودند ولی الان رژیم‌های خودشان تغییر می‌کند + فیلم
play_arrow
سردار قریشی: دنبال تغییر رژیم جمهوری اسلامی بودند ولی الان رژیم‌های خودشان تغییر می‌کند + فیلم