![وسواس وسواس](https://rasekhoon.net/_files/thumb_images700/article/685f85a1-900e-4567-b1b9-b94831fad302.jpg)
![وسواس وسواس](/userfiles/Article/1390/08/01/m9680.jpg)
وسواس
نويسنده:مهدي اصفهاني
اگر دلتان مي خواهد که بعضي از کارها را کمتر انجام دهيد. مثلاً کمتر بشوئيد. کمتر شک کنيد، کمتر چيزها را مرتب کنيد يا افکار کمتري در موضوعات پرخاشگرانه، جسمي يا جنسي داشته باشيد و يا فکر اين گونه افکار و اعمال در فعاليت هاي روزمره زندگي و ارتباط شما با اطرافيان اختلال ايجاد مي کند، احتمالاً دچار بيماري وسواس هستيد، به خصوص اگر مجموع مدتي که صرف افکار يا اعمال وسواسي مي کنيد، بيشتر از يک ساعت در روز باشد. براي آشنايي بيشتر با نشانه هاي اين بيماري، به چند شرح حال از بيماران مبتلا به وسواس که براي درمان به مراکز مشاوره و روانپزشکي مراجعه داشته اند اشاره مي شود.
(خانم ر-د) که زني 35 ساله است به اتفاق همسر نزد روانپزشک آمده است. شوهر او مي گويد به علت اين که مرتب مشغول آب ريختن و شستن وسايل است، ماهيانه حدود سي هزار تومان قبض آب پرداخت مي کند. استحمام او 3-4 ساعت طول مي کشد و هفته اي دو بار تمام لباسهايش را مي شويد و مرتباً آنها را آب مي کشد. دائماً در حال تميز کردن و شستن خانه و وسايل مختلف است. خود (خانم ر-د) عقيده دارد با اين که از اين حالات دچار ناراحتي و رنج و عذاب زيادي مي شود ولي احساس مي کند مجبور است آنها را انجام دهد، تا از افکار نگران کننده اي که راجع به آلودگي آنها با ميکروب و نجاسات دارد به طور موقت خود را تسکين دهد.
(آقاي پ -م) از پنج سال قبل حسابدار يک اداره است. او اوايل استخدامش احساس مي کرد که گاهي مجبور است حسابهاي خود را چند بار کنترل کند تا از درستي آنها مطمئن شود به تدريج در هنگام پايان کار به بسته بودن کشوي ميز و قفل بودن گاو صندوق نيز شک مي کرد و مجبور مي شد چند بار بسته بودن آنها را وارسي کند. الان کار به جايي رسيده است که اين شکها در منزل نيز دست از سر او بر نمي دارد، به طوري که گاهي حتي در ساعات تعطيل براي اطمينان از بسته بودن کمد و گاو صندوق به محل کار خود مراجعه مي کند. اخيراً او هنگام خروج از خانه هم چند بار بر مي گردد و از بسته بودن درب خانه و خاموش بودن چراغ ها نيز مطمئن مي شود.
(خانم ص -ر) که فردي معتقد و مذهبي است از اين
که هر بار به هنگام انجام فرائض ديني افکار زشت و گناه آلودي به ذهنش هجوم مي آورد، ناراحت است اين افکار زشت و ناجور اعصاب او را به هم ريخته است و هر چه سعي مي کند آنها را از ذهن خودش دور کند بيشتر و شديدتر بر مي گردند. او هر بار از اين نگران است اين افکار را در نزد ديگران، بلند به زبان آورد.
اين افراد همگي به نوعي بيماري مبتلا هستند که اختلال وسواسي -اجباري يا بزبان ساده وسواس ناميده مي شود که امروزه يکي از شايعترين اختلالات روانپزشکي است و تخمين زده مي شود که بين 5-2 درصد مردم دنيا به آن مبتلا باشند. اين بيماري نه تنها براي خود فرد ناراحت کننده است، بلکه مشکلات زيادي را هم براي خانواده و اطرافيان بيمار به وجود مي آورد. در حالي که قبلاً بيماري وسواس را بيماري نادري مي دانستند و درمان خاص و مؤثري براي آن مطرح نبود، امروزه شيوع فراواني براي آن قائلند و درمانهاي بسيار اختصاصي و مؤثري براي آن به کار مي رود.
همچنين بيمار وسواسي، افکار تکرار شونده و مزاحمي را تجربه مي کند که معمولاً محتواي جسمي، پرخاشگرانه يا جنسي داشته و همواره نيز شرم آورند.
وسواس هاي جنسي شامل افکار يا تصورات جنسي ممنوعه يا نامعقولي مي باشد که کودکان، حيوانات،
محارم، همجنس گرايي و... را در بردارد. عموماً اين نوع وسواسها با افکار يا تصورات ترس آور پرخاشگرانه يا جنسي همراه است که معطوف به يکي از اشخاص مورد احترام بيمار مي گردد.
گاهي نيز ترس از اقدام کردن به اعمالي (مثلاً کشتن يک فرد، دزدي از بانک، يا سرقت از وسايل ديگران ...) يا ترس از متهم شدن به ايجاد يک حادثه (مثلاً آتش سوزي، انتقال بيماري، جنگ و...) وجود دارد. گاهي اوقات افکار وسواسي ماهيت مذهبي پيدا مي کند يعني فرد اشتغال ذهني شديد در مورد مسائلي مانند خدا، پيامبران، فلسفه آفرينش يا همچنين افکار شرک آميز و... پيدا مي کند.
وقت خود را صرف شستن دستها، دوش گرفتن يا تميز کردن خود کند (وسواس شستشو)، يا اين که مرتباً هنگام خروج از خانه دربها و چراغها را بارها چک مي کند تا از بسته يا خاموش بودن آنها مطمئن شود (وسواس وارسي).
در اين قسمت با توجه به موارد توضيح داده شده در بالا، مدل روانشناختي وسواس که به عنوان اساسي براي ارزيابي و درمان اين اختلال به کار مي رود، ارائه مي شود:
افکار وسواسي، افکاري هستند که با اضطراب ارتباط پيدا کرده يا شرطي شده اند. انجام اعمال وسواسي سبب مي شوند اين اضطراب (در ظاهر) کاهش پيدا کند و به همين دليل اعمال وسواسي در فرد باقي مي ماند. رفتارهاي اجتنابي نيز مانع رويارويي با افکار وسواس برانگيز مي گردد. بدين ترتيب اعمالي وسواسي و رفتارهاي اجتنابي، مانع ارزيابي مجدد مي گردد. اگر بيمار اين رفتارها را متوقف سازد، در مي يابد که چيزهايي که او را مي ترسانند در عمل اتفاق نمي افتد. بنابراين درمان شامل رويارو شدن با محرکهاي ترسناک و در عين حال جلوگيري و ممانعت از هر نوع رفتاري است که مانع اين رويارويي مي شود و يا به آن پايان مي بخشد. به نحوي که ياد گرفته شود چيرهاي مورد ترس در واقع اتفاق نمي افتد.
منبع:نشريه پيام پزشک، شماره 47.
(خانم ر-د) که زني 35 ساله است به اتفاق همسر نزد روانپزشک آمده است. شوهر او مي گويد به علت اين که مرتب مشغول آب ريختن و شستن وسايل است، ماهيانه حدود سي هزار تومان قبض آب پرداخت مي کند. استحمام او 3-4 ساعت طول مي کشد و هفته اي دو بار تمام لباسهايش را مي شويد و مرتباً آنها را آب مي کشد. دائماً در حال تميز کردن و شستن خانه و وسايل مختلف است. خود (خانم ر-د) عقيده دارد با اين که از اين حالات دچار ناراحتي و رنج و عذاب زيادي مي شود ولي احساس مي کند مجبور است آنها را انجام دهد، تا از افکار نگران کننده اي که راجع به آلودگي آنها با ميکروب و نجاسات دارد به طور موقت خود را تسکين دهد.
(آقاي پ -م) از پنج سال قبل حسابدار يک اداره است. او اوايل استخدامش احساس مي کرد که گاهي مجبور است حسابهاي خود را چند بار کنترل کند تا از درستي آنها مطمئن شود به تدريج در هنگام پايان کار به بسته بودن کشوي ميز و قفل بودن گاو صندوق نيز شک مي کرد و مجبور مي شد چند بار بسته بودن آنها را وارسي کند. الان کار به جايي رسيده است که اين شکها در منزل نيز دست از سر او بر نمي دارد، به طوري که گاهي حتي در ساعات تعطيل براي اطمينان از بسته بودن کمد و گاو صندوق به محل کار خود مراجعه مي کند. اخيراً او هنگام خروج از خانه هم چند بار بر مي گردد و از بسته بودن درب خانه و خاموش بودن چراغ ها نيز مطمئن مي شود.
(خانم ص -ر) که فردي معتقد و مذهبي است از اين
که هر بار به هنگام انجام فرائض ديني افکار زشت و گناه آلودي به ذهنش هجوم مي آورد، ناراحت است اين افکار زشت و ناجور اعصاب او را به هم ريخته است و هر چه سعي مي کند آنها را از ذهن خودش دور کند بيشتر و شديدتر بر مي گردند. او هر بار از اين نگران است اين افکار را در نزد ديگران، بلند به زبان آورد.
اين افراد همگي به نوعي بيماري مبتلا هستند که اختلال وسواسي -اجباري يا بزبان ساده وسواس ناميده مي شود که امروزه يکي از شايعترين اختلالات روانپزشکي است و تخمين زده مي شود که بين 5-2 درصد مردم دنيا به آن مبتلا باشند. اين بيماري نه تنها براي خود فرد ناراحت کننده است، بلکه مشکلات زيادي را هم براي خانواده و اطرافيان بيمار به وجود مي آورد. در حالي که قبلاً بيماري وسواس را بيماري نادري مي دانستند و درمان خاص و مؤثري براي آن مطرح نبود، امروزه شيوع فراواني براي آن قائلند و درمانهاي بسيار اختصاصي و مؤثري براي آن به کار مي رود.
آشنايي با ماهيت وسواس و مدل رواشناختي آن
افکار وسواسي
همچنين بيمار وسواسي، افکار تکرار شونده و مزاحمي را تجربه مي کند که معمولاً محتواي جسمي، پرخاشگرانه يا جنسي داشته و همواره نيز شرم آورند.
وسواس هاي جنسي شامل افکار يا تصورات جنسي ممنوعه يا نامعقولي مي باشد که کودکان، حيوانات،
محارم، همجنس گرايي و... را در بردارد. عموماً اين نوع وسواسها با افکار يا تصورات ترس آور پرخاشگرانه يا جنسي همراه است که معطوف به يکي از اشخاص مورد احترام بيمار مي گردد.
گاهي نيز ترس از اقدام کردن به اعمالي (مثلاً کشتن يک فرد، دزدي از بانک، يا سرقت از وسايل ديگران ...) يا ترس از متهم شدن به ايجاد يک حادثه (مثلاً آتش سوزي، انتقال بيماري، جنگ و...) وجود دارد. گاهي اوقات افکار وسواسي ماهيت مذهبي پيدا مي کند يعني فرد اشتغال ذهني شديد در مورد مسائلي مانند خدا، پيامبران، فلسفه آفرينش يا همچنين افکار شرک آميز و... پيدا مي کند.
اعمال وسواسي
وقت خود را صرف شستن دستها، دوش گرفتن يا تميز کردن خود کند (وسواس شستشو)، يا اين که مرتباً هنگام خروج از خانه دربها و چراغها را بارها چک مي کند تا از بسته يا خاموش بودن آنها مطمئن شود (وسواس وارسي).
رفتارهاي اجتنابي
در اين قسمت با توجه به موارد توضيح داده شده در بالا، مدل روانشناختي وسواس که به عنوان اساسي براي ارزيابي و درمان اين اختلال به کار مي رود، ارائه مي شود:
افکار وسواسي، افکاري هستند که با اضطراب ارتباط پيدا کرده يا شرطي شده اند. انجام اعمال وسواسي سبب مي شوند اين اضطراب (در ظاهر) کاهش پيدا کند و به همين دليل اعمال وسواسي در فرد باقي مي ماند. رفتارهاي اجتنابي نيز مانع رويارويي با افکار وسواس برانگيز مي گردد. بدين ترتيب اعمالي وسواسي و رفتارهاي اجتنابي، مانع ارزيابي مجدد مي گردد. اگر بيمار اين رفتارها را متوقف سازد، در مي يابد که چيزهايي که او را مي ترسانند در عمل اتفاق نمي افتد. بنابراين درمان شامل رويارو شدن با محرکهاي ترسناک و در عين حال جلوگيري و ممانعت از هر نوع رفتاري است که مانع اين رويارويي مي شود و يا به آن پايان مي بخشد. به نحوي که ياد گرفته شود چيرهاي مورد ترس در واقع اتفاق نمي افتد.
منبع:نشريه پيام پزشک، شماره 47.