سحرگاه اقتصاد سياسي كلاسيك

نفوذ محيط معنوي انديشه هاي اقتصادي در افكار اسميت به انديشه هاي تجارتگران محدود نمي شود. در واقع كسان ديگري، هم در انگلستان و هم در فرانسه، در فاصله اواخر قرن هفدهم و اواسط قرن هيجدهم، آثاري در زمينه اقتصاد انتشار دادند كه به مثابه پلي انديشه هاي اسميت را به تجارتگران ربط مي دهد. اين مرحله، مرحله اي است كه مي توان آن را سحرگاه اقتصاد سياسي كلاسيك ناميد.
پنجشنبه، 8 تير 1391
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
سحرگاه اقتصاد سياسي كلاسيك

سحرگاه اقتصاد سياسي كلاسيك
سحرگاه اقتصاد سياسي كلاسيك


 

نويسنده: دكتر محمدعلي همايون كاتوزيان




 

سر ويليام پتي و انديشه هاي اقتصادي او
 

نفوذ محيط معنوي انديشه هاي اقتصادي در افكار اسميت به انديشه هاي تجارتگران محدود نمي شود. در واقع كسان ديگري، هم در انگلستان و هم در فرانسه، در فاصله اواخر قرن هفدهم و اواسط قرن هيجدهم، آثاري در زمينه اقتصاد انتشار دادند كه به مثابه پلي انديشه هاي اسميت را به تجارتگران ربط مي دهد. اين مرحله، مرحله اي است كه مي توان آن را سحرگاه اقتصاد سياسي كلاسيك ناميد.
يكي از برجسته ترين اين پيشاهنگان سر ويليام پتي (1) است كه ماركس او را پدر علم اقتصاد سياسي خواند. وي چندين اثر مهم دارد كه اغلب در اواسط نيمه دوم قرن هفدهم به رشته تحرير درآمده اند ولي برخي در اواخر اين دوره، و پس از مرگ نويسنده آن، انتشار يافته اند. يكي از تغييرات عمده اي كه در ديد كلي پتي نسبت به تجارتگران معاصر و سابق ملاحظه مي شود توجه او به مسائل توليد و توزيع درآمد است. وي نيروي كارگر را پدر و زمين را مادر غله مي خواند، و به اين ترتيب اهميت عوامل توليد را در اينجا ثروت ملي تأكيد مي كند. البته پيداست كه وي از تفكيك ارزش استعمال و ارزش مبادله آگاهي ندارد، و به همين دليل است كه براي غله هم پدر و هم مادر مي شناسد. درواقع تا آنجا كه ما مي دانيم هيچ كس پيش از آدام اسميت اين دو را صريحاً و دقيقاً از يكديگر تفكيك نكرده است، و يكي از مشكلات عرضه كردن يك نظريه دقيق ارزش پيش از اسميت نيز همين بوده است
با اين وصف روايتي ابتدايي از نظريه ارزش كار را مي توان در آثار پتي مشاهده كرد. مثلاً در آنجا كه مي گويد: اگر شخصي در مدت يكسال به توليد غله اشتغال داشته باشد، و شخصي در همان مدت به استخراج نقره از معدني مشغول باشد، «پس من مي گويم» كه ارزش آن غله برابر با مقدار نقره اي است كه اين يك در ظرف اين مدت از معدن استخراج كرده است. پيداست كه در اين مثال آنچه اين دو را برابر مي سازد مقدار كاري است كه براي توليد هر دو به كار رفته است. جان لاك، فيلسوف بزرگ و معاصر پتي كه در عين حال اقتصادداني روي هم رفته تجارتگر بود، نيز اموال شخصي را تبلوري از نيروي كار افراد و اجداد آنان مي داند، ولي غرض اصلي او بيشتر دفاع از مالكيت خصوصي در سرمايه (در قياس با مالكيت خصوصي در زمين) است، تا ارائه يك نظريه ارزش.
ديگر از عقايد پتي كه به عنوان دورنمايي از نظريات اسميت مي توان نام برد، همان نظريه تعيين مزد بر اساس حداقل لوازم و مايجتاج زندگي است.
 
مثلاً در جايي كه وي هزينه معاش يك كارگر را در دوره توليد، معياري براي تعيين ارزش كالا مي شناسد، اين نظريه به چشم مي خورد، و پيداست كه نظريه مزبور، در شرايطي كه مالکيت خصوصي در آن وجود نداشته باشد، عيناً عكس برگردان همان مثالي است كه خود او در تعيين ارزش غله مي زند.
سوم، توجه پتي به نقش تقسيم كار در تجارت بين المللي است. پتي مشاهده مي كند كه هلنديان بيشتر در امر بازرگاني و كشتيراني تخصص يافته اند و بيشتر مواد غذايي خود را با وارد كردن اين مواد از لهستان و دانمارك تأمين مي سازند. اين مشاهده، و تأكيدي كه پتي بر آن مي كند، در بررسي تاريخ افكار اقتصادي حائز اهميت بسياري است، زيرا اولاً اساس نظريات ابتدايي تر تجارتگران را بر هم مي زند و نشان مي دهد كه بجاي كوشش براي صادر كردن هرچه بيشتر و وارد كردن هرچه كمتر (يعني آن چه در حدود ده سال پيش مانند هر مد ديگري مدتي زير عنوان «خودكفايي»- و حتي «خودبسي»!- در بسياري از كشورهاي در حال توسعه و از جمله در كشور خود ما نقل محافل مترقي بود، ولي اكنون همگام با مد لباس فرانسوي تغيير كرده است) مي توان در توليد چنان تخصص يافت كه اضافه آن را در برابر وارد كردن مواد ديگر صادر كرد. در هر صورت اين همان اصلي است كه در نظريه اقتصاد بين المللي به اصل يا نظريه مزيت مطلق شهرت يافته است. اسميت در آغاز كه مي گويد: «اين اصل مسلم هر خانه سالار بخردي است كه آنچه را مي تواند با هزينه كمتر از بازار خريداري كند، خود در خانه نسازد ... چيزي كه در اداره يك خانواده بخردانه به شمار آيد، بعيد است كه در اداره يك كشور بزرگ احمقانه باشد.» چيزي بر جوهر اساسي آنچه پتي گفته است اضافه نمي كند. اهميت كار او يكي در تعميم اين اصل و ديگري در تأكيد آن در رابطه با سياست اقتصادي است. البته تجزيه و تحليل كلي آدام اسميت از مسئله تقسيم كار و تأثير آن بر رشد و توسعه اقتصادي امر ديگري است، كه اثري از آن در آثار پتي و اغلب نويسندگان پيش از او نيست. آخرين جزء مهم ميراث پتي تأكيدي است كه وي در كتاب حساب سياسي خود بر اهميت آمار و ارقام- يعني آنچه او خود «وزن، اندازه و عدد» مي خواند- مي كند. اما بايد در دو قرن از تاريخ انتشار كتاب مزبور مي گذشت تا اهميت آمار در بررسيهاي اقتصادي به صورت جدي تلقي شود.

پي‌نوشت‌ها:
 

1) Sir william petty
 

منبع:كاتوزيان، محمدعلي [همايون]؛ (1388) آدام اسميت و ثروت ملل، تهران، شركت سهامي كتاب هاي جيبي، چاپ سوم.


/ج

 

تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
مرگ ناگهانی و پرسش های ناتمام؛ چگونه درباره فقدان با کودکان حرف بزنیم؟
مرگ ناگهانی و پرسش های ناتمام؛ چگونه درباره فقدان با کودکان حرف بزنیم؟
واکنش صلیب سرخ جهانی به جنایت‌های دشمن در جنگ چهل روزه علیه ایران چه بود؟
play_arrow
واکنش صلیب سرخ جهانی به جنایت‌های دشمن در جنگ چهل روزه علیه ایران چه بود؟
پرونده جدید علیه رسایی
play_arrow
پرونده جدید علیه رسایی
سواد مرگ، چرا جامعه ای که درباره زندگی حرف می زند از مرگ سخن نمی گوید؟
سواد مرگ، چرا جامعه ای که درباره زندگی حرف می زند از مرگ سخن نمی گوید؟
سلاح شیمیایی ایرانی در قلب واشنگتن؟!
play_arrow
سلاح شیمیایی ایرانی در قلب واشنگتن؟!
ضرب و شتم محمد خردادیان پس از افشاگری علیه پهلوی
play_arrow
ضرب و شتم محمد خردادیان پس از افشاگری علیه پهلوی
اولین ساعت‌مچی تلویزیون دار جهان سیکو در سال ۱۹۸۲ + فیلم
play_arrow
اولین ساعت‌مچی تلویزیون دار جهان سیکو در سال ۱۹۸۲ + فیلم
پیرترین ایرانی در سرشماری جدید شناسایی شد + فیلم
play_arrow
پیرترین ایرانی در سرشماری جدید شناسایی شد + فیلم
آیا هر رازی را باید با یک ربات در میان گذاشت؟
آیا هر رازی را باید با یک ربات در میان گذاشت؟
تقدیر از معلمی که جان دانش‌آموز را براثر خفگی نجات داد + فیلم
play_arrow
تقدیر از معلمی که جان دانش‌آموز را براثر خفگی نجات داد + فیلم
تعبیر جدید ترامپ از ونزوئلا ؛ دارایی جدید آمریکا است + فیلم
play_arrow
تعبیر جدید ترامپ از ونزوئلا ؛ دارایی جدید آمریکا است + فیلم
ادعای کارشناس پزشکی قانونی: جفری اپستین خفه شده است + فیلم
play_arrow
ادعای کارشناس پزشکی قانونی: جفری اپستین خفه شده است + فیلم
نجات خدمه نفتکش متخلف در تنگه هرمز توسط صیادان + فیلم
play_arrow
نجات خدمه نفتکش متخلف در تنگه هرمز توسط صیادان + فیلم
مسیریاب ایرانی با حال‌وهوای بازی GTA به‌روزرسانی شد + فیلم
play_arrow
مسیریاب ایرانی با حال‌وهوای بازی GTA به‌روزرسانی شد + فیلم
گروسی: بازگشت بازرسان آژانس به ایران نباید به توافق سیاسی مشروط شود + فیلم
play_arrow
گروسی: بازگشت بازرسان آژانس به ایران نباید به توافق سیاسی مشروط شود + فیلم