نگاهي به انديشه ي سياسي ابن ادريس حلّي

حقوق مردم بر حاکمان

در نظر ابن ادريس حاکمان اسلامي براي تدبير امور مردمان و تأمين مصالح عمومي ايشان نصب شده اند. بنابراين بايد وجه اهتمام آنان تأمين مصالح عموم مردم در زمينه هاي مختلف باشد تا به فرموده نبي اکرم ( صَلَّي اللهُ عَلَيهِ و آله )
جمعه، 14 شهريور 1393
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
حقوق مردم بر حاکمان
حقوق مردم بر حاکمان

 

نويسنده: علي خالقي




 

 نگاهي به انديشه ي سياسي ابن ادريس حلّي

در نظر ابن ادريس حاکمان اسلامي براي تدبير امور مردمان و تأمين مصالح عمومي ايشان نصب شده اند. (1) بنابراين بايد وجه اهتمام آنان تأمين مصالح عموم مردم در زمينه هاي مختلف باشد تا به فرموده نبي اکرم ( صَلَّي اللهُ عَلَيهِ و آله ) در رديف مسلمانان و حاکمان ايشان قرار گيرند. (2)
وضع احکام و مقررات لازم و تبيين قوانين و مقررات ديني در زمينه هاي مختلف زندگي ( امور عبادي، سياسي، اجتماعي و اقتصادي ) و اجراي اين مقررات و ايجاد جامعه اي امن و با نظم براي رشد انساني، يکي از حقوق اوليه مردم، بر عهده ي حاکمان خود است. بر اين اساس است که ابن ادريس افتاء، قضاء، اجراي حدود، اقامه جمعه و جماعت، برقراري نظم و امنيت و دفاع از مرزهاي بلاد اسلامي را از جمله وظايف سلطان اسلام دانسته است.
علاوه بر اين امور که نهادي ترين وظايف حاکمان اسلامي را بيان مي کند، مي توان به برخي اصول اخلاقي نيز اشاره کرد که ابن ادريس حاکمان اسلامي را به عنوان زمامدار مردم مسلمان به رعايت آنها ملزم ساخته است:

اجتناب از تکبر

يکي از اموري که وي در رفتار با مردم به حاکمان اسلامي توصيه مي کند خودداري از تکبّر و خود بزرگ بيني است. وي در اين زمينه مي گويد:
المستحب ان لا يکون الحاکم متکبّراً. (3)

اجتناب از زورگويي و ظلم و ستم

وي هم چنين توصيه مي کند که حاکمان از رفتار جبّارانه و زورگويانه با مردم اجتناب کنند و در اين خصوص مي نويسد:
المستحب ان لا يکون الحاکم جبّاراً، عسوفاً... (4)

رعايت انصاف و عدالت

برخورد حاکمان با مردم بايد از روي عدالت و انصاف باشد، چرا که خداوند متعال همه مومنان را در رفتار با يکديگر به رعايت عدالت و انصاف فرا خوانده و مي فرمايد: ( إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَ الْإِحْسَانِ وَ إِيتَاءِ ذِي الْقُرْبَى ). (5)
ابن ادريس مراد از عدل در اين آيه را رعايت عدل و انصاف در ميان خلق مي داند. (6) خداوند متعال در آيات ديگر نيز مومنان را از ظلم و ستم منع کرده و مي فرمايد: ( وَ مَنْ يَظْلِمْ مِنْکُمْ نُذِقْهُ عَذَاباً کَبِيراً ) (7) يا ( وَ إِنَّ الْفُجَّارَ لَفِي جَحِيمٍ‌ ). (8)
بنابراين حاکمان اسلامي به طريق اولي بايد عدل و انصاف را درباره مردم رعايت کنند تا در رديف سلاطين عادل حق قرار گيرند.

تقسيم مساوي بيت المال در ميان مردم

سلطان اسلام بايد در تقسيم و توزيع فيء، صدقات و ساير اموال عمومي، مساوات را درباره آنان رعايت کند و هيچ گونه تبعيضي ميان آنها قايل نشود، زيرا همه مسلمانان سهم مساوي از بيت المال دارند. (9) او در اشاره به اين موضوع مي نويسد:
و ينبغي للامام اَن يسوّي بين المسلمين في القسمة لا يفضل احداً منهم لشرفه او علمه او زهده علي من ليس کذلک في قسمة الفيء. (10)
سزاوار است که امام مسلمين در هنگام تقسيم فيء ميان مسلمانان مساوات را در بين آنان رعايت کند و به واسطه شرف، علم، زهد و غيره بين آنها برتري قايل نشود.

دوري نکردن از مردم

يکي ديگر از حقوقي که او براي مردم قائل شده آن است که به راحتي بتوانند به حاکمان خود دسترسي پيدا کنند. لازمه ي اين کار آن است که حاکمان مردم را از وصول و دسترسي به خود، با قرار دادن نگهبان و تشريفات منع نکنند و بين خود و مردم حجاب قايل نشوند. وي در اين باره به روايتي از پيامبر ( صَلَّي اللهُ عَلَيهِ و آله ) استناد کرده و مي نويسد: رسول خدا ( صَلَّي اللهُ عَلَيهِ و آله ) مي فرمايد:
من وليّ شيئاً من امور الناس، فاحتجب دون حاجتهم و فاقتهم، احتجب الله دون خلّته وفاقته و فقره؛ (11)
کسي که متولي چيزي از امور مردم شود و بين خود و نياز آنان حاجب قرار دهد، خداوند متعال نيز ميان او و نيازهايش حاجب قرار مي دهد.
بنابراين لازم است که حاکمان کاري کنند که مردم به راحتي و سهولت به آنها دسترسي داشته و نيازهايشان را ابزار کنند.

پي نوشت ها :

1. همان، سرائر، ج2، ص 100. « امام يقوم بمصالح المسلمين فانه منصوب لذلک ».
2. قال النبي ( صَلَّي اللهُ عَلَيهِ و آله ): « من اصبح لا يهتم بامر المسلمين فليس من المسلمين » ( سرائر، ج3، ص 642 ).
3. همان، سرائر، ج2، ص 180-181.
4. همان.
5. نحل (16) آيه ي 90.
6. همان، منتخب التبيان، ج 2، ص 59.
7. فرقان (25) آيه ي 19.
8. انفطار (82)، آيه ي 14.
9. ابن ادريس، سرائر، ج1، ص 495.
10. همان، ج2، ص 9-10.
11. همان، سرائر، ج2، ص 156.

منبع مقاله :
خالقي، علي؛ ( 1386 )، انديشه سياسي ابن ادريس حلّي، قم: مؤسسه بوستان کتاب ( مرکز چاپ و نشر دفتر تبليغات اسلامي حوزه ي علميّه ي قم )، چاپ اوّل



 

 

تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
حمله پهپادی سپاه علیه یک سامانه راداری آمریکا در پایگاه شیخ عیسی
play_arrow
حمله پهپادی سپاه علیه یک سامانه راداری آمریکا در پایگاه شیخ عیسی
تشکیل دیوار انسانی در ساحل سرخ هرمز
play_arrow
تشکیل دیوار انسانی در ساحل سرخ هرمز
سرلشکر عبداللهی: خودکفایی دفاعی مهم‌ترین درس جنگ بود
play_arrow
سرلشکر عبداللهی: خودکفایی دفاعی مهم‌ترین درس جنگ بود
سرلشکر عبداللهی: آمریکایی‌ها را تا قطب جنوب عقب می‌رانیم
play_arrow
سرلشکر عبداللهی: آمریکایی‌ها را تا قطب جنوب عقب می‌رانیم
درگذشت بازیکن ۱۶ ساله آرژانتینی پس از برخورد توپ به سر + فیلم
play_arrow
درگذشت بازیکن ۱۶ ساله آرژانتینی پس از برخورد توپ به سر + فیلم
بازدید کیم جونگ‌اون از پیست اسکی جدید در کره شمالی + فیلم
play_arrow
بازدید کیم جونگ‌اون از پیست اسکی جدید در کره شمالی + فیلم
دبیرکل ناتو: آمریکا ناچار است حضور نظامی خود در سراسر جهان را بازنگری کند + فیلم
play_arrow
دبیرکل ناتو: آمریکا ناچار است حضور نظامی خود در سراسر جهان را بازنگری کند + فیلم
تصاویر نزدیک از کشتی‌های هدف حمله سپاه در تنگه هرمز + فیلم
play_arrow
تصاویر نزدیک از کشتی‌های هدف حمله سپاه در تنگه هرمز + فیلم
تراکتورهای برقی بدون راننده در چین + فیلم
play_arrow
تراکتورهای برقی بدون راننده در چین + فیلم
گشت‌زنی قایق‌های تندروی نیروی دریایی سپاه در خلیج فارس + فیلم
play_arrow
گشت‌زنی قایق‌های تندروی نیروی دریایی سپاه در خلیج فارس + فیلم
یک نیمرو صبحانه متفاوت!
play_arrow
یک نیمرو صبحانه متفاوت!
خلاصه دیدار عراق یک - ایران یک
play_arrow
خلاصه دیدار عراق یک - ایران یک
برائت خانواده جانباختگان اتوبوس آبدانان از هنجارشکنان
play_arrow
برائت خانواده جانباختگان اتوبوس آبدانان از هنجارشکنان
پزشکیان خطاب به مدال‌آوران المپیاد: خداوکیلی دوست‌تون دارم
play_arrow
پزشکیان خطاب به مدال‌آوران المپیاد: خداوکیلی دوست‌تون دارم
سردار قریشی: دنبال تغییر رژیم جمهوری اسلامی بودند ولی الان رژیم‌های خودشان تغییر می‌کند + فیلم
play_arrow
سردار قریشی: دنبال تغییر رژیم جمهوری اسلامی بودند ولی الان رژیم‌های خودشان تغییر می‌کند + فیلم