آقا محمد بيد آبادي

معقول را نزد ملا محمد اسماعيل خواجويي تحصيل نموده،و منقول را از ميرزا محمد تقي الماسي از احفاد مجلسي گرفته و استاد و مربي ملا محراب جيلاني و ملا علي نوري و حاجي كرباسي بوده،و داراي خط خوش هم بوده،از بزرگان عرفا و حكما اين اواخر بوده با آقا [محمد] باقر بهبهاني معاصر شده،در اصفهان از مدرسين معروف شده جماعتي از علما را تربيت كرده با بيانات خود،و ورع را نشر داده [است].
ميرزا ابوالقاسم خاتون آبادي مدرس از شاگردان اوست،حاجي كلباسي را از بدايت حال تربيت مي كرده كه از پدر او وصايت داشته،حتي سرمشق و تعليم حاجي را در خط نويسي شخصاً عهده دار مي شده،از جمله سر مشق هايي كه به خط خوش جهت او نوشته اين شعر است:
پس از بلوغ،حاجي را امر كرد به رفتن حج با تقليد از غير آمحمد. حاجي وقتي روي منبر توصيف مقام زهد او را مي نموده حكايت كرده،در يكي از سال هاي سخت اصفهان مدت شش ماه،شب و روز آمحمد با عيالات خود به خوردن زردك اكتفا نمود.
و باز بر حسب عادت نسبت موهومات به علماي شيعه،در (روضات الجنات) نوشته كه آمحمد،طلايي مي ساخته بر حسب قواعد علم كيميا و چون او را با طلاهاي مغشوش ممزوج مي ساخته اند آن ها را نيز اصلاح مي كرده [است].
آقا محمد از معاشرت و ملاقات بزرگان استنكاف داشته و گاهي بر الاغ هاي باركش برهنه جهت قطع مسافات بعيده سواره مي شده [است].
آقا محمد نماز جمعه را واجب عيني مي دانسته و در شهر اصفهان [چون] سادات اماميه داراي شغل امامت جمعه بوده اند نمي توانسته است اقامه جمعه كند،هر جمعه به قريه رنان مي رفته و در آنجا اقامه جمعه مي كرده.
در سال هزار و صد ونود و هفت هجري وفات نموده،مقبره ي او در تخت فولاد معروف و محل تبرك است. مقبره ي پدر او نزديك او واقع است كه از جيلان به اصفهان آمده در اين جا داراي اين فرزند مي شود.
آقا محمد بر حسب خوابي كه ديده و معتقد به جلالت قدر مير معصوم خاتون آبادي شده،وصيت كرده است عقب او دفن شود.آقا محمد از اشخاصي است كه نفي اجتهاد مي كرده [است].
**فرزند ملا محمد رفيع گيلاني.عالم فاضل حكيم فيلسوف فقيه زاهد متشرّع جامع عابد متقي.در اعيان الشيعه نقل از تجربه الاحرار پس از مدح و ستايش بليغي از او و مجلس درسش فرمايد: در سال 1196 به خدمتش رسيدم؛
در سال 1198 وفات يافته،با تشييع عظيم،جنازه به تخت فولاد منتقل،و جنب پدر مدفون گرديد.
مرحوم آقا محمد در اصفهان متولد،و در خدمت ميرزا محمد تقي الماسي و ملا اسماعيل خواجويي و جمعي ديگر تلمّذ نموده،و خود درس و حكمت و تفسير مي فرموده، (2) و عده اي كثير در خدمت او تحصيل مي نموده اند. و چنان كه از طرايق الحقايق (3 : 98) بر مي آيد ارادت خدمت سيد قطب الدين نيريزي داشته،و از طرف ايشان مأذون در ارشاد و دستگيري بوده،و پس از مرگ او قطبيت يافته،و پس از مرگ وي مقام قطبيت به سيد صدرالدين دزفولي رسيده است.
وفاتش دو ساعت مانده به ظهر روز جمعه نهم محرم الحرام سال 1198 روي داده است، (3) و آنچه در روضات و ديگر مواضع 1197 نوشته تسامح در تاريخ است كه 9 روز را به حساب نياورده اند.
ماده ي تاريخ وفاتش را آقا محمد كاظم واله گويد:
در شرح حال او مطالب قابل توجهي نوشته اند،از توجه سلاطين و بزرگان به او،بي اعتنايي وي به آنها،و قناعت و زهد او و اشاعه ي ايشان در مدت شش ماه قحطي به زردك خام يا پخته،با كمال شعف و بدون كراهت،و سرپرستي او از حاجي كلباسي بنا به وصايت پدر او،وواجب دانستن نمازجمعه واقامه ي آن درقريه ي رنان،ودانستن كيمياوغيره طالبين بايد به مدارك اشاره شده رجوع كنند. (4)
وي را تأليفات و تصنيفاتي است،از آن جمله است:
1. حواشي بر كتب حكمت؛
2. رساله در سير و سلوك به فارسي به صورت نامه براي يكي از شاگردانش؛ (5)
3. رساله در سير و سلوك،در جواب محقق قمي؛
4. منتخب تفسير نيشابوري؛و غيره.

پي نوشت ها:

1. اعيان الشيعه 45: 321.
2. رجال اصفهان: 79 ، ريحانه الادب1 : 301.
3. مكارم الآثار 1: 68.
4. كتاب (آشناي حق) نوشته ي آقاي علي صدرايي خويي مهم ترين تحقيق مستقل در شرح احول و افكار اين عارف كامل است. فاضل ارجمند آقاي صدرايي علاوه بر تحقيق ارزشمند فوق مجموعه ي نامه ها و دستورالعمل هاي عرفاني صاحب عنوان را جمع آوري و تصحيح فرموده،و رساله ي (حسن دل) از آثار عرفاني مرحوم بيد آبادي را نيز تصحيح و منتشر كرده- اند.
5. الذريعه 12: 283.