اسطوره شناسی مهرگیاه

در فرهنگ ها به مردم گیاه ( گیه= انسان ) یا سگ کَن یا بیروح الصنم و لعبت المطلقه نیز نام گذاری شده است. گیاهی است به شکل دو انسان به هم پیچیده است.
شنبه، 26 مهر 1393
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
اسطوره شناسی مهرگیاه
مهرگیاه در فرهنگ، به مردم گیاه ( گیه= انسان ) یا سگ کَن یا بیروح الصنم(1) و لعبت المطلقه نیز نام گذاری شده است. گیاهی است به شکل دو انسان به هم پیچیده که در سرزمین چین می روید و به صورت نگونسار است، چنان که ریشه ی آن به منزله ی سر اوست. این دو، که به صورت نر و ماده اند، دست در گردن هم کرده و پای ها در یکدیگر محکم ساخته اند و گویند هر کس آن را بی واسطه با دست بکَند به فاصله ی کمی بمیرد.
 

در معرفی مهرگیاه آمده است: «در کتب پزشکی قدیم ( مثل تحفه ی حکیم مؤمن و بحر الجواهر ) خواصی برای آن نقل کرده اند که اگر قدری از آن را با شیر گاو به خورد زن عقیمی بدهند، فرزند زاید. اگر زن از قسمت نر آن بخورد، پسر، و اگر از قسمت ماده ی آن بخورد، فرزند دختر می زاید. طریق کندن آن چنان است که اطرافش را خالی می کنند، چنان که به اندک زوری کنده شود و ریسمانی بر آن بندند و سر ریسمان را بر کمر سگ شکاری پیش آن سگ رها کنند، چون آن سگ عقب شکار بدود، بعد از چند روز بمیرد. »(2 )

« در طی قرون، خرافات عجیبی در اطراف خواص آن درمیان مردم شایع بوده است. عبرانی ها تصور می کردند که مهرگیاه برای تقویت افراد عقیم مفید است. چینی ها معتقد بودند که مهرگیاه برای تقویت افراد خسته و ضعیف نافع است. »(3) ( قرص یا ساییده ی گیاهی که به نام « جین سینگ » از چین صادر می شود و با تبلیغ خرافات- با تأکید بر خاصیت اعجاب آور تقویت نیروی جنسی آن- به سودهای سرشار می رسند، همین مهرگیاه است ).

دکتر مهرداد بهار، بر اساس اسطوره ی کیومرث و مشی و مشیانه نظر داده که مشی و مشیانه باید همین مهرگیاه باشند. « در افسانه هاست که گیاه مزبور از آب منی مردی که بی گناه کشته شده بود، به وجود آمده است. »(4) « این گیاه در نواحی شمالی و شرقی ایران به فراوانی می روید و در تداول عامه به مردم گیاه موسوم است. »(5)

مهرگیاه در ایران برای جلب دوستی و مهر و محبت مثل شده است. در قدیم به طور کنایی می گفتند که فلانی مهرگیاه دارد، و منظور این بوده که عصاره یا شیره ی مهرگیاه نزد خود دارد و می تواند با خوراندن آن به هر کس، توجه یا محبت او را جلب کند. عده ای نیز در قدیم معتقد بودنه اند که صرف داشتن این گیاه، بدون خوراندن آن به دیگران، برای جلب محبت هر کس کافی است. در فرهنگ سنتی یا عامه ( فرهنگ مردم یا فولکور ) می گفتند به کسانی که از شدت عشق به حالت مستی و جنون می رسیدند و از خود بی خود می شدند، مهرگیاه به او خورانده اند یا اگر کسی می خواست محبت و عشق دیگری را به خود جلب کند، پنهانی در غذای او مهرگیاه می ریخت. چون معتقد بود که مهر گیاه دارای خاصیت روانی جادویی است و می تواند کسی را دل بسته ی کس دیگری کند.

« در محاوره ی عامه و در اشعار، اغلب به این معنی اشاره شده است: گویند هر کس مهرگیاه داشته باشد، همگان او را به شدت دوست می دارند. »(6)

در ادبیات به کلمه ی مهر و مردم ( =گیا ) در این مفهوم، معانی متعددی پرداخته شده و بسیاری از شعرا از آن سود برده اند:

رهرو منزل عشقیم و زد سر حد عدم *** تا به اقلیم وجود این همه راه آمده ایم

سبزه ی خط تو دیدیم و زبستان بهشت *** به طلب کاری این مهرگیاه آمده ایم ( حافظ، ص 293 )

مهربانی زمن آموز دگر عمر نماند *** به سر تربت سعدی بطلب مهرگیاه ( سعدی، ص 320 )

باد صبا که مخل نبات و نیات بود *** مردم گیاه شد که نه مردست و نه زن ( انوری، ص83 )

گه بر رخ آن مهرگیاه بازم عشق *** گه بر سر آن زلف دو تا بازم عشق

از سرتاپایش ز یکدیگر خوب تر است *** حیوان شده ام که برکجا بازم عشق ( حسن غزنوی )

ای نوش کرده ز هر گیاهی ز باغ مهر *** الحق خجسته مهرگیاهی تو داشتی ( انوری، ص 313 )

بر دماوند ز شعله ی آتش *** فتح باب کف تو مهرگیاه ( انوری، ص 338 )

بر گرد چشمه ی مهرت دمیده مهرگیاه *** تو عین آب حیاتی علیک عین اله ( سلمان ساوجی، ص 598 )

« او [ دختر موبور ترکمنی ] مثل یک منظره ی رؤیایی افیونی، به من جلوه کرد. او همان حرارت عشقی مهرگیاه را در تن من تولید کرد. » ( بوف کور، ص 19 )

 

نویسنده: احمد ضابطی جهرمی

پی‌نوشت‌ها:

1- بیروج الصنم، بیخ لقای بشری است به شکل دو انسان که بر روی یکدیگر گذاشته باشند و آن را مهرگیاه یا سگ کن نیز گویند. ( برهان قاطع، ذیل ص 2425 ).
2- فرهنگ اساطیر و اشارات داستانی، ص 408.
3- گل و گیاه در ادبیات منظوم فارسی، ص 392.
4- فرهنگ اساطیر و اشارات داستانی، ص 408.
5- فرهنگ معین، مدخل مهرگیاه.
6- گل و گیاه در ادبیات منظوم فارسی، ص 393.

منبع مقاله : ضابطی جهرمی، احمد؛ ( 1389 )، پژوهش هایی در شناخت هنر ایران، تهران: نشر نی، چاپ اول.
/ج

 

تبلیغات در راسخون
نظرات کاربران
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
یک نیمرو صبحانه متفاوت!
play_arrow
یک نیمرو صبحانه متفاوت!
خلاصه دیدار عراق یک - ایران یک
play_arrow
خلاصه دیدار عراق یک - ایران یک
برائت خانواده جانباختگان اتوبوس آبدانان از هنجارشکنان
play_arrow
برائت خانواده جانباختگان اتوبوس آبدانان از هنجارشکنان
پزشکیان خطاب به مدال‌آوران المپیاد: خداوکیلی دوست‌تون دارم
play_arrow
پزشکیان خطاب به مدال‌آوران المپیاد: خداوکیلی دوست‌تون دارم
سردار قریشی: دنبال تغییر رژیم جمهوری اسلامی بودند ولی الان رژیم‌های خودشان تغییر می‌کند + فیلم
play_arrow
سردار قریشی: دنبال تغییر رژیم جمهوری اسلامی بودند ولی الان رژیم‌های خودشان تغییر می‌کند + فیلم
ورود ترامپ به فیلیپین برای شرکت در نشست آسه‌آن + فیلم
play_arrow
ورود ترامپ به فیلیپین برای شرکت در نشست آسه‌آن + فیلم
آتش گرفتن یک نفتکش متخلف در سواحل عمان + فیلم
play_arrow
آتش گرفتن یک نفتکش متخلف در سواحل عمان + فیلم
سرلشکر عبداللهی: آمریکایی‌ها را تا قطب جنوب عقب می‌رانیم + فیلم
play_arrow
سرلشکر عبداللهی: آمریکایی‌ها را تا قطب جنوب عقب می‌رانیم + فیلم
ناگفته‌هایی از برنامه روزانه و ساده‌زیستی رهبر شهید انقلاب + فیلم
play_arrow
ناگفته‌هایی از برنامه روزانه و ساده‌زیستی رهبر شهید انقلاب + فیلم
لحظه برخورد تسبیح پرتاب‌شده به چشم پاپ در مراسم عشای ربانی در پرو + فیلم
play_arrow
لحظه برخورد تسبیح پرتاب‌شده به چشم پاپ در مراسم عشای ربانی در پرو + فیلم
روایت سیدمحمود علوی از لحظات تدفین رهبر انقلاب در حرم امام رضا (ع) + فیلم
play_arrow
روایت سیدمحمود علوی از لحظات تدفین رهبر انقلاب در حرم امام رضا (ع) + فیلم
سخنگوی ارتش: تنگه هرمز فقط با پذیرش شروط ۷ گانه ایران باز می‌شود + فیلم
play_arrow
سخنگوی ارتش: تنگه هرمز فقط با پذیرش شروط ۷ گانه ایران باز می‌شود + فیلم
لاوروف: آمریکایی‌ها جرئت جنگ با روسیه را ندارند + فیلم
play_arrow
لاوروف: آمریکایی‌ها جرئت جنگ با روسیه را ندارند + فیلم
پیام های تسلیت مراجع عظام و شخصیت ها در پی ارتحال آیت‌الله العظمی وحید خراسانی
پیام های تسلیت مراجع عظام و شخصیت ها در پی ارتحال آیت‌الله العظمی وحید خراسانی
عقب‌راندن نیروهای مزدور سعودی توسط انصارالله در مارب
play_arrow
عقب‌راندن نیروهای مزدور سعودی توسط انصارالله در مارب