دلا گذر کن ازين خاکدان مردم خوار

شاعر : عطار

که ديو هست درو بس عزيز و مردم خوار		دلا گذر کن ازين خاکدان مردم خوار
که گربگان تنک‌روي مي‌کنند شکار		همان به است که شيران ز بيشه برنايند
ز عالمي که کلنگش بود قطار قطار		همان به است که بازانش پر شکسته بوند
که وقت هست که سر تيزيي نمايد خار		همان به است که گل زير غنچه بنشيند
چو روستايي ده گنج مي‌نهد به حصار		همان به است که کنجي گزيند اسکندر
که آب شور فزون دارد اين زمان مقدار		همان به است که پنهان بماند آب حيات
چه سنگ‌ريزه فشاني چه لل شهوار		برو خموش که در پيش چشم مشتي کور
که بر تو آتش دوزخ همي‌کنند انبار		به روزگار ز چشم آب آر و دست بشوي
که ترک مي‌نتوان گرفتن اين مردار		سزد که کرکس مردار خوار خوانندت
که چرخ از پي تو دارد آتشين مسمار		به پاي خويش به گور آمدي سر خود گير
که يک زمان است خوشي زمانه‌ي غدار		اگر زمانه زمانت نداد دل خوش دار
که هست گرد تو اين طشت آتشين دوار		ميان طشت پر آتش شکنجه را خوش باش
وزين زمانه‌ي ناپايدار دست بدار		چو نيست کار جهان پايدار سر بر نه
کز اندرون به نکال است و از برون به نگار		يقين بدان که عروس جهان همه جايي است
پر آدمي است زمينش کنار تا به کنار		ز عالمي به چه نازي که گر نگاه کني
فرو شدند درين باديه هزار هزار		عجب درين که يکي بازماند و هر روز
نه هيچ کس گرهي برگشاد ازين اسرار		نه هيچ کس خبري باز داد ازين ره دور
خبر چگونه دهندت ز حال روز شمار		چو خفتگان همه در زير خاک بي‌خبرند
بدو فروشد و از هيچ کس نماند آثار		که اين چه راه و چه وادي است اين که چندين خلق
اسير مانده و در خاک و خون به زاري زار		به چشم عقل خموشان خاک را بنگر
نه محرمي نه کسي روي کرده در ديوار		نه همدمي نه دمي سرکشيده زير کفن
چون زعفران شده آن روي‌هاي چون گلنار		به خاک ريخته آن زلف‌هاي چون زنجير
ميان خوف و رجا مانده اي خدا زنهار		ز فعل خويش عرق کرده جانش از تشوير
به يک دو ماه تنش کرده ذره ذره شمار		اگرچه پيل‌تني بود ليک مور ضعيف
چگونه زار همي‌گريد ابر روز بهار		ببين که بر سر اين خفتگان خاک زمين
هنوز مي‌ننشيند ز خاک جمله غبار		ببين اگرچه بسي ابر زار مي‌گريد
يقين بدان که همه تلخ ميوه آرد بار		ز خاک جمله درختي اگر پديد آيد
به طعم همچو شکر بود آب نوش گوار		مگر که خورد کفي آب عيسي از جويي
که تلخ گشت دهان لطيف معني‌دار		پس از خمي که همان آب بود آبي خورد
خطاب کرد که يارب شکال من بردار		چو آب هر دو يکي بود و آب اين يک تلخ
که بوده‌ام تن مردي ز مردمان کبار		فصيح در سخن آمد به پيش او آن خم
هنوز تلخ مزاجم ز مرگ شيرين کار		هزار بار خم و کوزه کرده‌اند مرا
هنوز تلخي جان کندنم بود به قرار		اگر هزار رهم خم کنند از سر باز
برو که زود زند جوش خون تو به تغار		سخن شنو ز خم آخر چه خويش سازي خم
که کرده‌اي همه عمرت به هرزه روز گذار		چه گويم و چه کنم تن زدم شبت خوش باد
تو از براي هوا نفس کرده‌اي پروار		تو را خدا به کمال کرم بپرورده
ببين که چند تو را مهل داد ليل و نهار		ببين که چند بگفتند با تو از بد و نيک
ز کبر ريش کني راست کژ نهي دستار		نه زان است اين همه واخواست تا تو بنشيني
که بر دريغ تو گريند جمله طوفان بار		هزار ديده سزد ديده‌هاي عالم را
که تا اجل کند از خواب غفلتت بيدار		تو اين سخن بنداني وليک صبرم هست
به پيش خلق جهان نردبان عمر از دار		در آن زمان شوي آگه که باز گيرندت
زهي دريغ و زهي حسرت و زهي تيمار		دريغ مانده و سودي نه از دريغ تو را
نه تو بماني و نه اين جهان ناهموار		تو غره‌اي به جهاني که تا نگاه کني
بريزد از خم اين طاق دايره کردار		بسي نماند که اين نقطه‌هاي روشن روي
ز نه سپر بريزند همچو دانه‌ي نار		ز نفخ صور همه اختران نوراني
ز هفت گلشن نيلوفري کنند نثار		هزار نرگس تو چون شکوفه‌هاي لطيف
ز هفت منظر اين گردناي کژ رفتار		چو گردناي هوا با گو زمين گردد
ز نعره‌ي لمن الملک واحد القهار		هزار زلزله در جوهر زمين افتد
که تا نگاه کني کس نبيني از ديار		تو خفته‌اي و قيامت رسيد از آن ترسم
که تا تن ز دار غرور است وجان ز دار قرار		بسي قرار نگيرند جان و تن با هم
گهي حنيست گهي دردمند وگه بيمار		چو جان و تن بنسازند آدمي پيوست
ز خود برون شو و بر پر چو جعفر طيار		اگر ز حبس بلاها خلاص مي‌جويي
که تا تو جان بدهي کار نبودت دشوار		ز کار بيهده خود بازکن به آساني
دو ناظرند شب و روز بر يمين و يسار		نفس مزن به هوس در هواي خود که تو را
تمامت است تو را يک دو گرده استظهار		مريز آب خود از بهر نان که هر روزي
که کس ز حق نشود از گزاف برخوردار		به يک دو گرده قناعت کن و به حق پرداز
که شعر نيست چو شرع محمد مختار		مده به شعر فراهم نهاد عمر به باد
تو را ز خرقه بسي خوبتر بود زنار		قدم که بر قدم شرع او نداري تو
که تا ز مستي غفلت دلت شود هشيار		شراب شرع خور از جام صدق در ره دين
که شعر در ره دين پرده‌اي است بر پندار		به هرزه پرده‌شناسي شعر چند کني
همي ز هر چه نه شرع است يارب استغفار		دلم سياه شد از شعر و مدح بيهوده
اگر ز فضل تو سودي طلب کند عطار		بزرگوار خدايا تو را زبان نبود
که تا بر ايشان سودي بود مرا نهمار		تو گفته‌اي که نه زان آفريده‌ام خلقي
که بر خدايي من سودشان بود بسيار		وليک از پي آن آفريدم ايشان را
که نيست سود تو اندر زيان ما ناچار		زيان ما مطلب چون ز ما زيان تو نيست
که مرده‌ام من مسکين به زندگي صد بار		قوي بکن من دل مرده را به زندگيي
به فضل خود همه حاجات او به خير برآر		کسي که ياد کند در دعاي خير مرا

دلا گذر کن ازين خاکدان مردم خوار

تازه های مقالات

بیشترین بازدید هفته