دایره‌ی معنایی واژه‌ی «تجسّس»

از جمله کلیدواژه‌ها و مفاهیم اصلی پژوهش حاضر واژه‌ی تجسّس از منظر لغت و اصطلاح است. در این پژوهش به بررسی این واژه و واژه‌های نزدیک و مرتبط به...

جمعه، 26 شهريور 1395

معنای اصطلاحیِ واژه‌ی «تجسّس»

تا جائی که ممکن بود، به فحص و جست و جو در کتب فقها پرداختم، امّا برای تجسّس در لسان فقها تعریف و مصطلح شرعی یا متشرّعی‌ای نیافتم. برخی از فقها...

جمعه، 26 شهريور 1395

نقش زمان در تطور «فقه»

در این مقاله، سخن را از اینجا آغاز می‎کنیم که: اگر بنا باشد، برای بیان حکم الهی در مورد هر پدیده‌ی جدیدی، به پناه عنوان احکام «ثانویه» برویم،...

چهارشنبه، 26 خرداد 1395

قَرینه

قرینه یعنی علامت و نشانه‌ای كه عارض چیزی شده، و معنای آن را عوض كند. مثال: شیری را در حال تیراندازی مشاهده كردم. كلمه «در حال تیراندازی» قرینه...

سه‌شنبه، 4 خرداد 1395

نگاهی به قرآن كریم

قرآن از منابع مسلم فقهی است به گونه‌ای كه آیات و مفاهیم آن ملاك و معیار صحت و درستی یا نادرستی دیگر منابع فقه و معارف اسلامی است. اغلب فقهای...

سه‌شنبه، 4 خرداد 1395

قاعده‌ی یَقین

وقتی علم به چیزی داریم سپس شك می‌كنیم آیا علم ما مطابق با واقع بوده یا خیر؟ به آن «قاعده یقین» گویند. مثلاً می‌دانستم رضا عادل است، اما امروز...

سه‌شنبه، 4 خرداد 1395

قاعده‌ی نَفْی عُسْر و حَرَج

برای روشن شدن قاعده‌ی فوق ذكر یك مقدمه ضروری است؛ رابطه‌ی انسان با كارها (اعم از فعل یا ترك) از سه حال خارج نیست: 1.كارهایی كه به آسانی قابل...

سه‌شنبه، 4 خرداد 1395

قاعده‌ی یَدْ

هرگاه شخصی بر چیزی تسلط داشته باشد به گونه‌ای كه بتوان هر نوع تصرف و تغییری در آن ایجاد كند، چنین تسلط و اقتداری را «ید» گویند، و حكم به مالكیت...

سه‌شنبه، 4 خرداد 1395

قاعده‌ی مَیْسور

هرگاه مولی یا قانونگذار موضوع مركبی را كه دارای اجزاء و شرایطی است طلب كند، و یا عام استغراقیی را درخواست كند، اما مكلف از انجام دادن آن مركب...

دوشنبه، 3 خرداد 1395

قاعده‌ی مُلازِمه

مقصود از قاعده‌ی ملازمه كه به ملازمه حكم عقل و شرع معروف است و به عبارت: «كلّ ما حكم به العقل حكم به الشرع و كلّ ما حكم به الشرع حكم به العقل»...

دوشنبه، 3 خرداد 1395

قاعده‌ی لاضَرَر و لا ضِرار

در مورد قاعده‌ی لاضرر روایات در حدّ استفاضه وارد شده است. فخرالمحققین می‌گوید: روایات قاعده‌ی لاضرر در حدّ تواتر است. امامیه به سه عبارت روایات...

دوشنبه، 3 خرداد 1395

قاعده‌ی لُطْف

از قواعد متداول بین امامیه قاعده‌ی وجوب لطف بر خداست. لطف چیست؟ معانی متعددی برای لطف ذكر شده است: 1.لطف عبارت است از اینكه هر صاحب حقّی به حقّش...

دوشنبه، 3 خرداد 1395

قاعده‌ی قُرْعه

قرعه در لغت به معنای سهم و نصیب است، و در اصطلاح عبارت است از صفحات كوچكی از كاغذ یا غیر آن كه روی هر یك اسم یا علامتی گذارند، و برای رفع خصومت...

دوشنبه، 3 خرداد 1395

قاعده‌ی دفع ضرر محتمل

از ادله‌ی حجیت مطلق ظنّ این است كه ظنّ به حكم، ملازم با ظنّ به ضرر است، و دفع ضرر مظنون از نظر عقل واجب است. پس عمل به ظنّ واجب است. توضیح اینكه،...

دوشنبه، 3 خرداد 1395

قاعده تَسامُح در ادله سُنَن

اگر خبر ضعیفی كه واجد شرایط حجیّت نبوده و دلالت بر ثواب یا استحباب و یا كراهت عملی كند آیا می‌شود با آن خبر ضعیف حكم به استحباب یا كراهت آن عمل...

دوشنبه، 3 خرداد 1395

قاعده‌ی دَرْء

اسلام همواره مسلمانان و به ویژه حاكمان را از اینكه خون بی‌گناهی بر زمین ریخته شود و یا حرمت و آبروی انسانی به ستم مورد تعرض قرار گیرد برحذر داشته...

دوشنبه، 3 خرداد 1395

قاعده تَجاوُز

هرگاه در انجام دادن عملی شك كرده باشیم در حالی كه زمان آن گذشته باشد، و یا وارد جزء دیگر شده باشیم، «قاعده‌ی تجاوز» می‌گوید: به شك خود اعتنا...

دوشنبه، 3 خرداد 1395

عموم و خصوص

عموم در لغت به معنای شمول است. بنابراین هرگاه مفهومی شامل همه‌ی افرادی بشود كه آن مفهوم شایستگی انطباق بر آنان را دارد چنین مفهومی را عموم و...

دوشنبه، 3 خرداد 1395

عقل

یكی از منابع شناخت و معارف بشری«‌عقل» است. و وحی و سنت برای رشد عقل و تكامل اندیشه‌ی بشری به وجود آمده‌اند. امام علی (علیه السلام) در فلسفه بعثت...

شنبه، 1 خرداد 1395

عامّ و خاصّ

این بحث از بحث‌های مهم اصولی است، عام یعنی شامل و فراگیر، و عموم یعنی شمول، در اصطلاح به مفهومی كه كلیه‌ی افراد و مصادیق خود را شامل شود، عام...

شنبه، 1 خرداد 1395