دالّ و مدلول

اصطلاحاتی هستند که زبانشناس سوئیسی، فردینان دو سوسور در توصیف خود از نشانه باب کرد. طبق نظر سوسور، نشانه‌ها مستقیماً با سوژه‌های دنیای واقعی...

شنبه، 28 اسفند 1395

چندوجهیت

«چندوجهیت» اصطلاحی است که نه تنها برای اشاره به موضوع حوزه‌ی پژوهش به کار می‌رود، بلکه در مورد نظریه‌پردازی واقعی درباره‌ی آن هم به کار می‌رود....

شنبه، 28 اسفند 1395

گونه‌هاي سبک‌شناسي

سبک‌شناسي آموزشي دست کم دو شکل دارد: يکي از اين اشکال، سودمندي آموزشي و قابليت سبک‌شناسي براي آموزش (زبان) ادبيات را در بر مي‌گيرد، شکل ديگر،...

شنبه، 28 اسفند 1395

تعدّی

در دستور زبان سنّتی، تعدّی به رابطه‌ی میان فعل و سازنده‌های وابسته در یک پاره جمله یا بند (از جمله مفعول مستقیم و متمّم) اشاره می‌کند. فعلی که...

شنبه، 28 اسفند 1395

تحلیل گفتمان انتقادی

تحلیل گفتمان انتقادی (CDA) ارتباط‌های میان زبان و جامعه را بررسی می‌کند. تحلیل گفتمان انتقادی معتقد است زبان نقش بسیار مهمی در خلق، حفظ و مشروع...

شنبه، 28 اسفند 1395

پیوستگی

پیوستگی به نحوه‌ی ترکیب جملات به وسیله‌ی اتصالات درون متنی در یک متن گفته می‌شود. مفهوم پیوستگی (مانند همان مفهوم انسجام) بسیار مرهون هلیدی و...

شنبه، 28 اسفند 1395

برجسته‌سازی

این «جمله» مؤلفه‌های چندبعدی و زبان‌شناختی را نشان می‌دهد که ورای نشانه‌های (زبانی) هستند، مؤلفه‌هایی که معمولاً انتظار می‌رود در کتابی مرجع...

شنبه، 28 اسفند 1395

پیش فرض و استلزام

پیش فرض و استلزام دو مقوله‌ای هستند که معمولاً در کاربردشناسی برای تبیین زبان کاربردی بحث می‌شود. کاربردشناسی چگونگی تشخیص این دو مفهوم را بررسی...

شنبه، 28 اسفند 1395

استعاره‌ی مفهومی

نظریه‌ی استعاره‌ی مفهومی، مشهور به نظریه‌ی استعاره‌ی شناختی، به طور سنتی با نام جرج لیکاف و مارک جانسون، به ویژه با اثر اصلی آنها یعنی استعاره‌هایی...

شنبه، 28 اسفند 1395

اصول مشارکت زبانی

مفهوم «اصل مشارکت زبانی» (CP) بر پایه‌ی اثر هربرت گرایس (1975) درباره‌ی ارتباطات روزمره بنا شده و عبارت است از اینکه چگونه هنگام برقراری ارتباط...

شنبه، 28 اسفند 1395

استعاره

استعاره در بلاغت و دیگر رویکردهای سنتی به زبان مجازی به عنوان یکی از صنایع بیانی، یا مجاز، تعریف می‌شود و اغلب به عنوان نوعی آرایه‌ی زبانی محسوب...

شنبه، 28 اسفند 1395

استعاره‌ی دستوری

این اصطلاح را هلیدی (1994) برای اشاره به ساختارهای دستوری‌ای وضع کرد که برای انجام وظایف به کار می‌روند که از نظر دستوری معمول نیست. استعاره‌های...

شنبه، 28 اسفند 1395

ارائه‌ی گفتمان

ارائه‌ی گفتمان اصطلاحِ کاربردیِ فراگیری است و به نظر می‌رسد که به گونه‌گونی پدیده‌های فرهنگی - اجتماعی و زبانی اشاره می‌کند. از نظر برخی، این...

شنبه، 28 اسفند 1395

ارائه‌‌ی نوشتار

ارائه‌ی نوشتار - که در آن گفتمان مقدم یا اصلی، بخشی از گفتمان نوشتاری است - عملاً شبیه ارائه‌ها گفتار است. مع‌الوصف از نظر ادعاهای اعتبار استوارتر...

شنبه، 28 اسفند 1395

ارائه‌ی اندیشه

مقیاس ارائه‌ی اندیشه، مقوله‌های مشابهی با ارائه‌ی گفتار و نوشتار دارد، اما کارکردهای شیوه‌های موازی ارائه‌ی اندیشه اساساً متفاوتند. این امر به...

شنبه، 28 اسفند 1395

ارائه‌ی گفتار

همان‌گونه که در جدول «مقیاس‌های ارائه‌ی گفتار» می‌توان دید، ارائه‌ی گفتار دیگران، بسته به پیوند میان گفتمان مؤخر و مقدم، می‌تواند شکل‌های مختلفی...

شنبه، 28 اسفند 1395

ادب

ادب، یکی از حوزه‌های اصلی پژوهش است که کاربردشناسان زبان برای مدت زمانی با آن سروکار داشته‌اند. در این حوزه انبوهی از آثار منتشر شده (برای نمونه...

شنبه، 28 اسفند 1395

اختیاری (قراردادی) بودن

این ویژگیِ زبان شفاهی بشر است که نشانه‌ی زبانی به عنوان یک قانون، اختیاری (یا قراردادی) است به این مفهوم که هیچ پیوند ذاتی میان دالّ و مدلولش...

شنبه، 28 اسفند 1395

تجلي اردکاني

تجلي [= تجلي اردکاني = تجلي شيرازي]، ميرزا علي رضا فرزند کمال‌الدين حسين اردکاني شيرازي متخلص و مشهور به تجلي (م شيراز 1085 ق) از حکما و مشاهير...

پنجشنبه، 26 اسفند 1395

تائیه‌ی دعبل

تائیه‌ی دعبل، قصیده‌ای شیوا به زبان عربی از شاعر نامدار عرب ابوعلی حسن بن علی خزاعی ملقب به دعبل (م 246 ق). این قصیده دارای 59 تا 120 بیت (بر...

پنجشنبه، 26 اسفند 1395