جستاری درباره‌ی مستقلّات عقلیّه

انسان به نور عقل، خوبی‌ها و بدی‌هایی را می‌فهمد. به بیان دیگر، کشف خوبیِ خوب‌ها و بدی بدی‌ها در اثر منوَّر شدن دل به نور عقل حاصل می‌شود. آنچه...

چهارشنبه، 26 مهر 1396

بررسى دو تعریف مشهور از عقل

یکی از تعاریف مشهور فلاسفه از عقل، آن است که عقل مُدرِک کلّیّات است. گویند: ادراک کلّیّات، مربوط به قوّه‌ی عاقله‌ی انسان است؛ در مقابلِ قوای...

دوشنبه، 24 مهر 1396

«من» چیستم؟

نکته‌ی مهم آن است که این «من»، در همه‌ی تحوّلاتی که هر فردی دارد، ثابت است و تغییری نمی‌کند. به عبارت دیگر، همه تغییرات بر «من» عارض می‌شود.

دوشنبه، 24 مهر 1396

توصیف عقل (بیان ویژگی‌های آن)

اگر به سراغ عاقل رویم، معنای ادراک عقلی را به خوبی درک می‌کند و در شناخت آن منتظر هیچ تعریفی نمی‌ماند. بلکه هرچه را در توصیف آن می‌شنود، به...

دوشنبه، 24 مهر 1396

عقل چیست؟

قبل از هر چیز نظری گذرا بر مباحث دانشمندان لغت شناس درباره‌ی عقل می‌افکنیم. امّا توجّه داریم که در این جستجوی لغوی، از مبنای اساسی بحث خود یعنی...

يکشنبه، 23 مهر 1396

بررسی یک اشتباه درباره‌ی رابطه‌ی علم و عقل

عقل و علم، تفاوت وجدانی دارند. یعنی می‌یابیم که ما دو گونه معلوم داریم و فرق بین علم و عقل نیز به فرق میان این دو نوع معلوم برمی‌گردد. معلومی...

يکشنبه، 23 مهر 1396

علم چیست؟

اگر بخواهیم معنای قابل قبول از توصیف علم ارائه کنیم و آن را «به منزله‌ی» تعریف علم بپذیریم، باید چنین قرارداد کنیم که توصیف علم، یعنی بیان اوصافی...

يکشنبه، 23 مهر 1396

دو معنای عقل

زمانی که فهم و درک و علم به معقولات با مستقلّات تعلّق گیرد، فعل «عَقَلَ- یَعقِلُ» را به کار می‌بریم. مصدر این فعل در عرب «عَقل» است و اسم فاعل...

يکشنبه، 23 مهر 1396

تفاوت علم و معرفت

این مطلب مسلّم است که توصیفات، تصوّراتی پدید می‌آورند، گاه مطابق با واقع، گاه نزدیک به آن، و گاه حتّی خلاف واقع. امّا بازهم می‌پرسیم که آیا این...

يکشنبه، 23 مهر 1396

نظریّه‌ی تشکیک در وجود در حکمت ایران باستان و فلسفه‌ی اسلامی (1)

نظریّه‌ی تشکیک در وجود یا وحدت در کثرت و کثرت در وحدت و جمع در فرق، مبتنی بر اعتقاد به حقیقت واحد و ذومراتب است؛ و نقشی بنیادی و سترگ در فلسفه...

شنبه، 22 مهر 1396

ابوالحسن عامری و مراتب علوم

حدود 300ق ابوالحسن عامری در نیشابور متولد شد و تحصیلات ابتدایی را در همان شهر به پایان برد.

دوشنبه، 17 مهر 1396

محاکمه‌ي انسان و حيوان

اخوان‌الصفا يا به وجه کامل‌تر اخوان‌الصفا و خلان‌الوفا گروهي دانشمند اسلامي بوده‌اند در قرن سوم يا قرن چهارم هجري قمري که تعدادي رساله (حدود...

چهارشنبه، 8 شهريور 1396

ملاحظاتي در مورد نامه‌ي کانت به هرتز

به ياد دوره‌ي همکاري آموزشي و پژوهشي با دکتر محمد خوانساري، اين مقاله‌ي کوتاه تخصصي را که در ضمن دلالت بر امانتِ علمي و دوستي بي‌شائبه دو مدرس...

شنبه، 28 مرداد 1396

ايساغوجي، مدخل علم منطق

تازه‌ترين اثري که از دکتر محمد خوانساري، استاد برجسته و بلندآوازه‌ي منطق، به طبع رسيده است ترجمه‌ي ايساغوجي است، تأليفِ فرفوريوس صوري که استاد...

شنبه، 28 مرداد 1396

حکمت مشرقي ابن سينا و الفباي فلسفي او

غالباً از توجه به اين نکته غفلت مي‌شود که فلسفه‌ي ابن سينا نقلِ صرف فلسفه‌ي يوناني «به زبان رَساي عربي» که با اسلوبي منطقي و روشن عرضه شده باشد...

شنبه، 28 مرداد 1396

کانت و منورالفکري

اين روزها اگر بپرسند که «آثار مهم کانت کدامهاست؟» شايد بسياري از پاسخ‌دهندگان نام مقاله‌ي کوتاه چندصفحه‌اي را که کانت در سال 1784 در يک نشريه‌ي...

شنبه، 28 مرداد 1396

مفهوم انسان کامل و مصاديق آن

در اين مقاله‌ي کوتاه درباره‌ي مفاهيم و حقيقت انسان کامل و مصاديق و افراد آن در عرفان نظري محيي‌الدين ابن عربي مُرسيائي (560-638) و صدرالدين شيرازي...

چهارشنبه، 25 مرداد 1396

تشريح الوجود

رساله‌اي که در اينجا به چاپ مي‌رسد اثري است فلسفي که در نسخه‌هاي خطي آن گفته شده است که متعلّق به ابن‌سيناست، ولي ظاهراً به قلم نويسنده‌اي است...

چهارشنبه، 25 مرداد 1396

رساله‌ي الطير

گروهي از صيادان به شکار برآمدند، دام گستردند، دانه پراکندند و خود ميان علفها پنهان شدند. من در ميان جماعتي از مرغان مي‌پريدم، صيادان ما را بديدند،...

چهارشنبه، 25 مرداد 1396

زندگينامه‌ي خودنوشت محمد خوانساري

اجداد اين بنده اصلاً اهل خوانسار بوده‌اند که از آنجا به دهکرد (شهرکرد فعلي)، و از دهکرد به اصفهان آمده‌اند. و بنده در اصفهان، (به سال 1300 شمسي)،...

چهارشنبه، 25 مرداد 1396