پژوهش‌های زبانی

نابینایی و ناشنوایی قلب

معرفت، صنع خدا (4)

نابینایی و ناشنوایی قلب
معنای ظاهری بسیاری از آیات قرآن که معمولاً جزء متشابهات محسوب شده و برای برخی غیر قابل قبول است، به راحتی پذیرفته می‌شود. به عنوان نمونه بعضی از آنها را ذکر می‌کنیم: ادامه ...

حاکم در قرآن و انواع آن

حاکم در قرآن و انواع آن
اسم فاعل از حُکم (= فرمان، رأی، دانش، حکمت). از این کلمه در قرآن کریم ذکری نشده است ولی از جمع آن به صورت حُکّام در یک آیه (بقره، 188) و به صورت حاکمین در 5 آیه مذکور افتاده است که ادامه ...

وجوه معانی نفس در قرآن کریم

وجوه معانی نفس در قرآن کریم
برخی از مفسران و لغت‌شناسان درصدد تعیین وجوه معانی نفس برآمده‌اند. طبرسی در مجمع البیان می‌نویسد: نفس در کلام بر سه وجه است: 1. به معنای روح؛ 2. به معنای تأکید؛ 3. به معنای ذات که این وجه، معنای اصلی نفس است. (1) او در توضیح معنای اصلی نفس (ذات) می‌گوید: نفس، حقیقتی از شیء است که ویژه‌ی آن است؛ ادامه ...

حِجر در آیات قرآن کریم

حِجر در آیات قرآن کریم
این کلمه در قرآن در چهار سوره و پنج آیه آمده است: «وَقَالُواْ هَذِهِ أَنْعَامٌ وَحَرْثٌ حِجْرٌ لاَّ یَطْعَمُهَا إِلاَّ مَن نّشَاء (انعام، 138)؛ «وَلَقَدْ کَذَّبَ أَصْحَابُ الحِجْرِ الْمُرْسَلِینَ ادامه ...

حبل الله در قرآن و روایات

حبل الله در قرآن و روایات
حَبل در لغت به معنی ریسمان و هر دست آویزی است که آدمی را به محل مورد نظر خود برساند؛ مانند ریسمانی که به کمک آن از چاه بیرون آیند یا از محل پست و پایین به جایی بلند برسند. ادامه ...

امّی یعنی چه؟

امّی و واژه‌های همانند آن در آیات قرآن

امّی یعنی چه؟
وصفی قرآنی برای محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) که در طول تاریخ اسلام تفسیرهایی بسیار متفاوت از آن عرضه شده است. مسلمانان به طور سنتی امّی را به معنای «بی‌سواد» می‌دانند، چنان‌که محمد (صلی ادامه ...

معناشناسی واژه اِلاف ؛ ایلاف در قرآن

معناشناسی واژه اِلاف ؛ ایلاف در قرآن
مصدری از ریشه‌ی عربی أ ل ف که مفسران مسلمان و نیز پژوهشگران جدید آن را به شیوه‌های گوناگونی توضیح داده‌اند. این واژه در سوره‌ای از قرآن (قریش: 1-2) آمده است و با نام قریش مرتبط شده و با ادامه ...

ویژگی‌هایِ اَعراب / بادیه نشینان در زمان پیامبر

ویژگی‌هایِ اَعراب / بادیه نشینان در زمان پیامبر
اَعراب: کسانی که محل سکونت خویش را در جاهای مختلف و غالباً بسته به شرایط آب و هوایی برمی‌گزینند و تغییر می‌دهند. اعراب اقوامی غیر شهرنشین از شبه جزیره‌ی عربستان‌اند که ده بار در قرآن یاد شده‌اند. ادامه ...

اَیکه به چه معناست؟

اَیکه به چه معناست؟
این عبارت در چهار سوره‌ی مکی آمده است (حجر: 78؛ شعراء: 176؛ ص: 13؛ ق: 14). اجماعی درباره‌ی هویت این قوم، که به سبب کفر خود به عذاب نابودی گرفتار آمدند، وجود ندارد. دست کم پنج ادامه ...

اصحاب رَسّ چه کسانی هستند؟

اصحاب رَسّ چه کسانی هستند؟
عبارت «اصحاب الرَسّ» دو بار در قرآن به کار رفته است: «برای ستمکاران عذابی پردرد آماده کرده‌ایم و [نیز] عادیان و ثمودیان و اصحاب رس و نسل‌های بسیاری میان این [جماعت‌ها] را [هلاک کردیم]» ادامه ...

آخرین مقالات
قساوت در قضاوت

قساوت-در-قضاوتقضاوت کردن یک خیابان دو طرفه نیست، بلکه یک خیابان طرفه است؛ خیابانی که از هرسو آن را بنگرید فقط و فقط ادامه ...

جهانی شدن وهویت (قسمت اول)

جهانی-شدن-وهویت-قسمت-اولمشخصه جوامع امروزی آنقدر که با واقعیت مشارکت در عام شدن مشخص میشود با آنچه این جوامع در آن مشترکند یا ادامه ...

جهانی شدن وهویت (قسمت دوم)

جهانی-شدن-وهویت-قسمت-دوماین دیدگاه جهانگرایی مبتنی بر این فرض است که نگرش به جهان به عنوان یک کل و به مثابه پایه تحلیل ممکن و ادامه ...

گریه ای که عرش خدا را لرزاند

گریه-ای-که-عرش-خدا-را-لرزاندلحظه‌ای اندیشید اگر به کنار رستوران برود شاید مشتری پیدا کند، اما روزی را به خاطر آورد که گارسون رستوران ادامه ...

درنگی بر دین ژاپنی‌ها (قسمت اول)

درنگی-بر-دین-ژاپنی-ها-قسمت-اولژاپن دریافت کننده کم وبیش منفعل دینهای هندی، چینی و کره ای بوده است، بی آنکه به ژرفی نیز تحت تأثیر همه ادامه ...

درنگی بر دین ژاپنی‌ها (قسمت دوم)

درنگی-بر-دین-ژاپنی-ها-قسمت-دوممعنای اصلی اصطلاح التقاط گرایی وقتی در مورد ژاپن به کار میرود، این است که در این کشور طی تاریخ دولت ها ادامه ...

انگاره‌ی جهان (قسمت اول)

انگاره-ی-جهان-قسمت-اولانقلاب صنعتی در اواخر قرن هجدهم در ابتدای عصر مسیحیت است که طی آن تحول مهمی از خاص گرایی یهودیت به عام ادامه ...

انگاره‌ی جهان (قسمت دوم)

انگاره-ی-جهان-قسمت-دومآنهایی که بر مبنای «تقدس» همه سنت های بومی از نسبی گرایی جهانی طرفداری میکنند، در زمره معتقدان به تناظر ادامه ...

آفرینش نظام جهانی

آفرینش-نظام-جهانیسالهای بین دو جنگ جهانی و بعد از جنگ جهانی دوم دورهای خاص در تفکر علمی- اجتماعی و تفکرات ایدئولوژیک تر ادامه ...